Odznaczenia i Odznaki w Ochotniczych Strażach Pożarnych w Polsce

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP), jak sama nazwa wskazuje, składają się ze strażaków ochotników, którzy są wzywani do remizy w razie potrzeby. W Polsce działają setki tego typu jednostek, a służba w nich przyciąga każdego roku wielu chętnych. Często są to pierwsze służby ratownicze, które pojawiają się na miejscu zdarzenia. Ochotniczy ruch strażacki chlubnie zaznaczył swoje istnienie na kartach historii narodu i państwa polskiego, a przykłady poświęcenia w niesieniu ratunku i pomocy są udziałem licznej rzeszy strażaków ochotników. Ich działalność zyskuje uznanie społeczne, obejmując walkę z żywiołem ognia i siłami przyrody, ratowanie zdrowia, życia i mienia w obliczu wypadków, katastrof oraz zdarzeń losowych. Członkowie OSP ponadto uczestniczą w kultywowaniu rodzimych tradycji i dorobku kulturalnego oraz docierają do młodzieży, organizując ją we wspólnych działaniach dla dobra rodziny, środowiska i kraju.

Sumienna służba w straży pożarnej nigdy nie pozostaje niedoceniona. Obecnie istnieją trzy formy honorowania strażaków: odznaki, odznaczenia oraz specjalne wyróżnienia. Wszystkie formy mają charakter urzędowy i są przyznawane zgodnie z zasadami regulaminu odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku OSP RP. Odznaczenia i odznaki są przyznawane przez Prezydium Zarządu Głównego OSP RP, natomiast wyróżnienia, do których należą „Dyplom uznania” oraz „List pochwalny”, są przyznawane przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

Rodzaje Odznaczeń Związku OSP RP

Złoty Znak Związku OSP RP

„Złoty Znak Związku” nadawany jest za długoletnią aktywną działalność w Ochotniczej Straży Pożarnej lub w Związku OSP RP. Odznaką tą może być uhonorowana osoba lub instytucja, które w sposób znaczący zasłużyły się dla działalności Związku OSP RP, jak również Ochotnicza Straż Pożarna o co najmniej 100-letniej działalności. Warunkiem nadania Złotego Znaku Związku OSP RP jest posiadanie Złotego Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Umieszczony powinien być na wstędze pod kołnierzem koszuli, tak aby był widoczny 1 cm poniżej węzła krawata. Od 1 stycznia 2019 roku zmieniają się czasookresy nadawania tego odznaczenia dla członków OSP i działaczy Związku OSP RP.

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza

Medal Honorowy im. Bolesława Chomicza nadawany jest za zasługi dla rozwoju i umacniania Związku OSP RP oraz Ochotniczych Straży Pożarnych. Medal ten mogą otrzymać OSP i ich członkowie, działacze Związku OSP RP oraz osoby, instytucje i organizacje społeczne. Mogą nim być uhonorowane oddziały Związku OSP RP wyróżniające się w realizacji celów Związku. Osoby, instytucje i organizacje przewidziane do nadania Medalu Honorowego im. Bolesława Chomicza powinny posiadać Złoty Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa”. Dodatkowo instytucje i organizacje (w tym OSP) powinny posiadać 75-letni staż swojej działalności.

Od 1 stycznia 2019 roku Medal im. B. Chomicza stanowi formę wyróżnienia jako medal pamiątkowy i nadawany będzie głównie z okazji obchodów jubileuszy OSP i Związku OSP RP. Nie ma wyznaczonego czasookresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego ZOSP RP. Zarówno Złoty Znak Związku, jak i Medal Honorowy im. B. Chomicza pozostają odznaczeniami limitowanymi.

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” (złoty, srebrny, brązowy)

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” nadawany jest za wyróżniającą się działalność na rzecz ochrony przeciwpożarowej. Medal dzieli się na trzy stopnie: brązowy, srebrny i złoty. Mogą nim być odznaczane osoby, instytucje i organizacje (w tym OSP, ich członkowie oraz działacze Związku OSP RP). Ochotnicze Straże Pożarne charakteryzujące się aktywną działalnością również mogą być uhonorowane tym Medalem.

Warunkiem nadania medalu wyższej klasy jest posiadanie medalu klasy niższej przez co najmniej 5 lat. Warunkiem nadania Brązowego Medalu członkowi jednostki operacyjno-technicznej (zespołu ratowniczego) OSP biorącemu bezpośredni udział w działaniach ratowniczych jest posiadanie odznaki „Strażak Wzorowy” od co najmniej 3 lat. Od 1 stycznia 2019 roku dla członka OSP biorącego bezpośredni udział w działaniach ratowniczych wymagany jest co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności. Pozostali członkowie OSP mogą mieć nadany medal po co najmniej 5 latach działalności od osiągnięcia pełnoletności. Dla osób, instytucji i organizacji spoza bezpośrednich działań OSP, warunkiem jest co najmniej 5-letnia działalność lub współpraca z OSP lub Związkiem OSP RP. Przy nadawaniu medalu zachowuje się kolejność w stopniach.

Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” został ustanowiony przez Główny Związek Straży Pożarnych RP w 1926 roku. Zastąpił on nadawany w latach 1922-1926 Srebrny Medal „Za Długoletnią, Nieskazitelną Służbę”. Był nadawany m.in. za wyróżniającą się działalność, energiczne i planowe kierownictwo, bohaterstwo i odwagę podczas akcji gaśniczych i ratowniczych. Medal w każdym stopniu mógł być nadany tej samej osobie kilkukrotnie i nadawano go do 1939 roku.

Wygląd Medalu „Za Zasługi dla Pożarnictwa”

Medal ma kształt krążka o średnicy 30 mm, z krawędzią o szerokości 1 mm, wykonanego z metalu odpowiedniego koloru (złotego, srebrnego lub brązowego). Na awersie medalu wykonana jest w płaskorzeźbie postać kobiety symbolizująca grecką boginię domowego ogniska i świętego, wiecznego ognia, Hestię (odpowiednik rzymskiej bogini Westy), stojącą na liściach laurowych, opartej jedną ręką na tarczy z pochodnią. W drugiej ręce trzyma liść wawrzynu nad napisem ZA ZASŁUGI DLA POŻARNICTWA. Na rewersie znajduje się orzeł jagielloński oparty na skrzyżowanych toporkach w obramowaniu wieńca szerokości 3 mm, ze stylizowanych liści laurowych. W górnej części w półkolu widnieje napis: ZW. OSP RP.

Rodzaje Odznak Związku OSP RP

Odznaka „Strażak Wzorowy”

Odznaka „Strażak Wzorowy” może być nadawana tylko członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, za wzorową działalność, zaangażowanie i godną postawę społeczną. Od 1 stycznia 2019 roku, aby otrzymać tę odznakę, członek OSP powinien mieć złożone ślubowanie, posiadać wyszkolenie odpowiednie do pełnionej funkcji i mieć co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności (wcześniej było to 3 lata).

Odznaka „Za Wysługę Lat”

Odznaka „Za Wysługę Lat” przewidziana jest dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych oraz działaczy Związku OSP RP, wykazujących się działalnością przez co najmniej pięć lat. Prawo do odznaki można uzyskać po 10 latach działalności, następną po 20 latach, a kolejne uzupełniane są w cyklu pięcioletnim z oznaczeniem liczby lat w OSP (X, XX, XXV, XXX, XXXV, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70, 75). Od 1 stycznia 2019 roku odznaka „Za Wysługę Lat” będzie odpłatna.

Odznakę „Za Wysługę Lat” nosi się jedną aktualną, na prawej górnej klapie kieszeni munduru, w jej lewym rogu.

Odznaka „Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza” (MDP)

Odznaka „Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej” jest wyróżnieniem nadawanym członkom młodzieżowych i harcerskich drużyn pożarniczych za wzorową i aktywną działalność w drużynie przy Ochotniczej Straży Pożarnej. Odznaki te występują w trzech stopniach: brązowym, srebrnym i złotym. Od 1 stycznia 2019 roku brązowa odznaka MDP pierwszego stopnia może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej było to po roku). Pozostałe odznaki - srebrna i złota - mogą być nadawane po 2 latach od posiadania niższej odznaki. Nowy regulamin nie uwzględnia już wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.

Ogólne Zasady Noszenia Odznaczeń i Odznak

Poszanowanie munduru i dbałość o jego estetykę oraz wygląd stanowią jeden z podstawowych obowiązków członków OSP i funkcyjnych oddziałów ZOSP RP.

Noszenie Medali i Baretek

• Ordery, odznaczenia i medale zawiesza się na wstążkach długości 6-6,5 cm każda, przy czym wstążki zakłada się na sznurkach koloru ubioru lub przyszywa bezpośrednio do kurtki mundurowej.
• Medal „Za Zasługi dla Pożarnictwa” nosi się na lewej stronie piersi, rozmieszczony symetrycznie 5,5 cm powyżej lewej klapy górnej kieszeni kurtki mundurowej.
• W przypadkach, gdy nie ma obowiązku noszenia orderów, odznaczeń, medali, nosi się ich baretki, wykonane ze wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia.
• Szerokość baretki równa się szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia. Wysokość baretki równa się 8 mm.
• Baretki nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego. Podkładka powinna być o 2 mm szersza i wyższa od baretki.
• Wyższe klasy orderów oznacza się na baretce przez nałożenie pośrodku niej rozetki w kolorach wstążki orderowej.
• Wyższe stopnie odznaczeń oznacza się przez nałożenie pośrodku baretki, pionowo, wąskiego galonika złotego lub srebrnego, zależnie od stopnia odznaczenia.
• Baretki umieszcza się nad lewą kieszenią munduru, z prawa na lewo, w kolejności przewidzianej dla orderów/odznaczeń/medali. Przyszywa się je w ten sposób, aby czarne sukno, na którym są one umieszczone, przylegało do górnej klapy lewej kieszeni munduru.
• Baretki nosi się na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem galowym i bez sznura galowego) na lewej stronie piersi, w linii poziomej.
• W jednym rzędzie nosi się nie więcej niż trzy baretki umieszczone obok siebie bez przerw między nimi. Powyżej trzech baretek - w dwóch lub więcej rzędach, bezpośrednio jeden pod drugim, w każdym rzędzie po trzy baretki. W rzędzie dolnym mniej niż trzy baretki nosi się w ten sposób, aby znajdowały się one pod środkiem bezpośredniego rzędu górnego.

Inne Odznaki na Mundurze

• Członkowie OSP i funkcyjni oddziałów ZOSP RP mogą nosić na kurtkach ubioru wyjściowego (ze sznurem i bez sznura galowego) odznaczenia i odznaki organizacji pożarniczych i pokrewnych.
• Ordery i odznaczenia państw obcych oraz ich baretki nosi się po orderach i odznaczeniach polskich.
• Członkowie OSP i zarządów ZOSP RP mogą nosić przy ubiorach wyjściowych odznaki pożarnicze, policyjne, wojskowe i cywilne. Przypina się je bezpośrednio do kurtki munduru bez podkładek.
• Na kieszeniach kurtek mundurowych można nosić najwyżej dwie odznaki na prawej stronie kurtki i jedną odznakę na lewej stronie.
• Oprócz odznak „Za wysługę lat” przykładowo można nosić: odznakę Honorowego Dawcy Krwi, Krzyż Harcerski, Odznakę PCK i inne.

Zmiany w Regulaminie Odznaczeń, Odznak i Wyróżnień ZOSP RP (od 2019 roku)

Z dniem 1 stycznia 2019 roku wszedł w życie nowy Regulamin odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polski. Został on zatwierdzony przez Zarząd Główny ZOSP RP w dniu 12 września 2018 roku Uchwałą Nr 16/V/2018. Nowe zasady nadawania medali i odznak oraz nowe wnioski uwzględniają również ochronę danych osobowych zgodnie z zasadami „RODO” (rozporządzenia PE i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r.). Wnioski na odznaczenia od 1 stycznia 2019 roku są przyjmowane wyłącznie na nowych drukach.

Kluczowe zmiany wprowadzone regulaminem z 2019 roku:

• Zmiany czasookresu przy nadawaniu Złotego Znaku Związku.
• Medal im. B. Chomicza stał się medalem pamiątkowym, nadawanym głównie z okazji jubileuszy, bez wyznaczonego czasookresu od ostatniego odznaczenia korporacyjnego.
• Złoty Znak Związku i Medal Honorowy im. B. Chomicza pozostają limitowane.
• Odznaka „Strażak Wzorowy” nadawana jest członkom OSP biorącym bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, którzy złożyli ślubowanie, posiadają odpowiednie wyszkolenie i mają co najmniej 5-letni staż w działalności ratowniczo-gaśniczej od pełnoletności (wcześniej 3 lata).
• Osoby, instytucje i przedstawiciele służb mundurowych mogą otrzymać odznaczenia po okresie co najmniej 10-letniej współpracy z OSP lub Związkiem OSP RP (wcześniej 5 lat).
• Odznaka „Za Wysługę Lat” może być uzyskana po 10 latach działalności, następna po 20 latach, a kolejne w 5-letnich cyklach. Od 1 stycznia 2019 roku odznaka ta jest odpłatna.
• Pierwszego stopnia odznaka MDP („Brązowa”) może być nadana po 2 latach od momentu złożenia ślubowania (wcześniej po roku). Pozostałe odznaki („Srebrna” i „Złota”) przyznaje się po 2 latach od posiadania niższej odznaki. Nowy regulamin nie uwzględnia już wyróżnienia odznaką Opiekuna lub działacza Związku będącego członkiem Komisji Młodzieży.

Wnioski odznaczeniowe zgodne z RODO:

W związku z obowiązkiem ochrony danych osobowych, wprowadzone zostały nowe wzory wniosków odznaczeniowych:

• Wzór nr 1 (bez oświadczenia „RODO”) - dla członków i działaczy ZOSP RP, którzy złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenie „RODO”. W tym przypadku odpowiedzialność prawną za potwierdzenie tego faktu bierze na siebie Administrator Danych Osobowych - organ wnioskujący o odznaczenie.
• Wzór nr 2 (z oświadczeniem „RODO”) - dla członków i działaczy ZOSP RP oraz innych osób uprawnionych do odznaczeń, którzy nie złożyli w OSP lub oddziałach Związku oświadczenia „RODO”.

tags: #odznaka #za #rok #sluzby #osp