Honorowe dawstwo krwi to szlachetny czyn, za który dawcy są uhonorowani specjalnymi odznakami. W Polsce najważniejsze z nich to „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi” (ZHDK) oraz „Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu”. Przyznawane są one w uznaniu wybitnych zasług dla ratowania ludzkiego życia i zdrowia. Poniżej przedstawiono procedury ich nadawania oraz zasady noszenia, szczególnie w kontekście służb mundurowych, takich jak Ochotnicza Straż Pożarna (OSP).
Odznaka „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi” (ZHDK)
Warunki i procedura nadawania
Odznakę „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi” wraz z legitymacją wydaje Polski Czerwony Krzyż (PCK). Podstawą do jej wydania są dane przekazane przez jednostkę organizacyjną publicznej służby krwi, w której dawca oddał krew lub jej składniki w objętości uprawniającej do nadania tej odznaki. Do przekazania danych przez jednostkę organizacyjną publicznej służby krwi do Polskiego Czerwonego Krzyża niezbędna jest zgoda dawcy krwi, wyrażona w formie pisemnej.
Procedura nadania odznaki bywa różna w poszczególnych oddziałach, jednak zazwyczaj polega na złożeniu wniosku do najbliższego oddziału okręgowego lub rejonowego Polskiego Czerwonego Krzyża. Możliwe jest również zapytanie w samym centrum krwiodawstwa lub oddziale terenowym, czy przyjmują wnioski o nadanie odznaki ZHDK. Po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku, dawca przychodzi w ustalonym przez PCK terminie po odbiór odznaki i legitymacji, co może mieć miejsce zarówno w zwykły dzień, jak i podczas jednego ze świąt dawców krwi.
Rola Polskiego Czerwonego Krzyża
Polski Czerwony Krzyż odgrywa kluczową rolę w procesie nadawania i ewidencjonowania odznak. Zawiadamia on jednostkę organizacyjną publicznej służby krwi, która przekazała dane będące podstawą nadania odznaki, o jej wydaniu. W ramach realizacji tego zadania, PCK prowadzi również centralną ewidencję wydanych odznak i legitymacji, a także ich duplikatów.
Wydatki związane z wydawaniem honorowych odznak i legitymacji są pokrywane z budżetu państwa. Środki te pochodzą z części budżetu będącej w dyspozycji ministra właściwego do spraw zdrowia i są przekazywane Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi w formie dotacji celowej.
Podstawa prawna
Podstawę prawną dotyczącą odznaki „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi” stanowi m.in. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. oraz inne akty wykonawcze, w tym Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie legitymacji i odznaki „Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu”.
Odznaka „Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu”
Ustanowienie i cel
Odznaka „Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu” to polskie resortowe odznaczenie, ustanowione 22 sierpnia 1997 roku. Jest ona nadawana od 2005 roku honorowym dawcom krwi. Celem tego wyróżnienia jest uhonorowanie dawców za wybitne zasługi na rzecz ratowania ludzkiego życia i zdrowia oraz aktywną działalność w ruchu honorowego krwiodawstwa.
Opis odznaki
Odznaka ma kształt sześcioramiennego krzyża o średnicy 35 mm. Wykonana jest z metalu w kolorze srebrnym. Na awersie, w dolnej części, widnieje krzyż w kolorze czerwonym, a nad nim umieszczony jest ornament roślinny. Rewers odznaki zawiera napis w sześciu wierszach: „HONOROWY DAWCA KRWI ZASŁUŻONY DLA ZDROWIA NARODU”. U góry odznaki znajduje się uszko i kółko do zawieszania na wstążce.
Wymagane zasługi i podstawa prawna
Odznaka „Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu” może być nadawana Zasłużonemu Honorowemu Dawcy Krwi, który oddał co najmniej 20 litrów krwi lub odpowiadającą tej objętości ilość jej składników.
Podstawę prawną dla tej odznaki stanowi Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. z 2024 r. poz. 1782) oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie legitymacji i odznaki „Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu” (Dz. U. z 2017 r.).
Zasady noszenia odznak na mundurach służb mundurowych
Noszenie odznaczeń na mundurach PSP i OSP
Wielu honorowych dawców krwi służy również w służbach mundurowych, takich jak Państwowa Straż Pożarna (PSP) czy Ochotnicza Straż Pożarna (OSP). W kontekście noszenia odznaczeń honorowych dawców krwi na mundurach PSP i OSP, pytania często dotyczą dopuszczalności i umiejscowienia tych odznak. Zgodnie z obserwacjami, na mundurach OSP odznaki takie bywają umieszczane na prawej kieszeni, po prawej stronie guzika. Powszechne jest pytanie, czy podobne zasady obowiązują również w przypadku mundurów PSP.
Kwestia baretek
Oprócz samych odznak, często pojawia się kwestia noszenia baretek, zwłaszcza baretki dla odznaczenia „Honorowy Dawca Krwi - Zasłużony dla Zdrowia Narodu” oraz baretki „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi”. Istnieje zapotrzebowanie na dokument regulujący zasady noszenia baretek na mundurach służb mundurowych. Należy zawsze weryfikować aktualne przepisy wewnętrzne danej formacji (PSP, OSP) dotyczące noszenia odznaczeń i baretek, gdyż mogą one zawierać szczegółowe wytyczne w tym zakresie.