Edukacja w zakresie bezpieczeństwa jest fundamentalnym elementem systemu kształcenia w Polsce, co zostało usankcjonowane w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Zakłada się, że dzieci kończące edukację przedszkolną będą umiały zachować się w sytuacji zagrożenia, wiedziały, gdzie otrzymać pomoc i jak o nią poprosić, a także będą w stanie przewidzieć konsekwencje własnych zachowań na miarę swoich możliwości. Ochotnicza Straż Pożarna (OSP), jako organizacja pozarządowa, odgrywa kluczową rolę w realizacji tych zadań, podejmując działania w celu ochrony życia, zdrowia, mienia i środowiska.
Znaczenie Edukacji Bezpieczeństwa dla Najmłodszych
Zapoznawanie dzieci z zadaniami straży pożarnej często wykracza poza jednodniowe wizyty w jednostkach ratowniczo-gaśniczych, podczas których maluchy mogą zwiedzić pomieszczenia, obejrzeć ześlizg czy przymierzyć hełm. Choć są to cenne doświadczenia, nie wystarczają one do zdobycia kompleksowej wiedzy. Sytuacje, w których dzieci dzięki znajomości numerów ratunkowych i zasad zachowania w krytycznych momentach uratowały swoich najbliższych, dobitnie pokazują wartość szerszej edukacji. Promocja wiedzy i bezpiecznych zachowań oraz zapobieganie sytuacjom zagrażającym bezpieczeństwu to istotne zadanie OSP.
W odpowiedzi na tę potrzebę, cyklicznie publikowane są gotowe konspekty zajęć dydaktycznych, realizujące treści podstawy programowej. Proponowane zajęcia przeznaczone są dla dzieci pięcio-, sześcioletnich, ale poszczególne ich części można z powodzeniem wykorzystać w pracy z czterolatkami. Każdy konspekt zawiera wskazówki dotyczące ogólnych i szczegółowych celów zajęć, a także metod i pomocy dydaktycznych. Prezentuje szczegółowy przebieg zajęć, uwzględniając zakładane czynności prowadzącego oraz przewidywane odpowiedzi dzieci. Zajęcia te mają na celu zapoznanie dzieci z zawodem strażaków i miejscem ich pracy, a w kolejnych konspektach poruszane są tematy szczegółowe, takie jak:
- działania prewencyjne (niebezpieczeństwo pożaru, gaśnice, oznakowanie znakami bezpieczeństwa, drogi pożarowe),
- działania, które należy podjąć w razie zagrożenia (ewakuacja, numery alarmowe).
Konspekty te są skierowane przede wszystkim do osób profesjonalnie zajmujących się nauczaniem dzieci.
Dziecięce i Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (DDP i MDP)
Dzieci i młodzież mogą aktywnie angażować się w działalność społeczną na rzecz ochrony przeciwpożarowej, wstępując do Dziecięcych Drużyn Pożarniczych (DDP) lub Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych (MDP). W ten sposób poznają obszary działania strażaków ochotników.
Kto może wstąpić do DDP i MDP?
Do MDP mogą wstąpić chłopcy i dziewczęta do 18 roku życia, przy czym dolna granica wieku jest wyznaczana przez konkretną jednostkę OSP. Kiedy dzieci podrosną, mogą zasilić szeregi Ochotniczej Straży Pożarnej.
Zadania i Cele MDP
Do zadań Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej należy przede wszystkim:
- nauka o ochronie przeciwpożarowej i przepisach przeciwpożarowych,
- rozwijanie sprawności fizycznych,
- budowanie relacji i rozwijanie umiejętności społecznych,
- działalność wolontariacka.
W MDP dzieci i młodzież poznają pracę straży pożarnej od kulis i nabywają wiele umiejętności, które mogą wykorzystać w praktyce po osiągnięciu pełnoletności i wstąpieniu do OSP.
Wiedza i Umiejętności Nabywane w MDP
W Młodzieżowej Drużynie Pożarniczej młodzi strażacy zdobywają wiedzę teoretyczną oraz praktyczną na temat:
- sprzętu i wyposażenia strażaków,
- zarządzania i kierowania zespołem oraz umiejętności liderskich,
- działania i obsługi węża strażackiego,
- wiązania wytrzymałych węzłów,
- ochrony przeciwpożarowej,
- grup i rodzajów pożarów,
- postępowania w przypadku wybuchu pożaru,
- pierwszej pomocy,
- ochrony środowiska.
Aktywności Integracyjne i Rozwojowe
Zadania Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej obejmują również aktywności poza remizą, takie jak wspólne wycieczki, obozy czy zawody sportowe, które wzmacniają relacje i poprawiają pracę zespołową młodych strażaków.
Wyróżnienia i Odznaki MDP
Młodzi strażacy wraz ze stażem i umiejętnościami mają szansę zdobyć Odznaki Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej w trzech stopniach: brązową, srebrną i złotą. Odznaka MDP jest nadawana z mocy Regulaminu odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku OSP RP. Po dwóch latach od złożonego ślubowania członek MDP może otrzymać brązową odznakę, srebrną po kolejnych dwóch latach i złotą również po kolejnych dwóch latach. Odznaki przyznaje Prezydium Zarządu Oddziału Gminnego lub równorzędnego, na wniosek ochotniczej straży pożarnej. Sekcja młodzieżowa OSP to przede wszystkim miejsce budowania relacji i nawiązywania przyjaźni, które nierzadko trwają przez całe życie.
Korzyści z Angażowania Młodzieży w OSP
Dla Ochotniczej Straży Pożarnej
Organizowanie młodzieżowej drużyny pożarniczej to właściwy kierunek działania dla OSP, zapewniający wymianę pokoleniową i ciągłość funkcjonowania jednostki. Młodzież potrafi być niezwykle kreatywna, jeśli pozwoli się jej na to i obdarzy zaufaniem.
Dla Młodych Członków
Dla młodzieży ważnym aspektem jest możliwość nawiązywania nowych kontaktów, poznawania nowych osób i doświadczania czegoś zazwyczaj dla nich nowego. Strażnica jest postrzegana jako ciekawe i darmowe miejsce do spotkań. W OSP młodzież może nauczyć się używać gaśnic - najpopularniejszego podręcznego sprzętu gaśniczego, którego większość ludzi nigdy nie używała. Powinni także nauczyć się prawidłowo oceniać sytuacje kryzysowe, zachować się w nich i prawidłowo przekazywać informacje służbom. OSP dla młodzieży to również perspektywa na przyszłość w kontekście zawodowym i doświadczenia życiowego, zdobywania nowych umiejętności, poznawania swoich słabych i mocnych stron, a także uczenia się odpowiedzialności, dyscypliny i pomagania innym.
Wyzwania i Dobre Praktyki w Pracy z Młodzieżą
Potrzeby i Oczekiwania Młodzieży
Młodzież ceni sobie poznawanie nowych ludzi i możliwość wpływu na działania drużyny. Ważne jest, aby tworzyć przestrzeń fizyczną i mentalną dla młodzieży w działalności MDP, prowadzić ich i podpowiadać, co powinni robić, ale jednocześnie dawać im poczucie sprawczości.
Powszechne Problemy i Jak Im Zaradzić
Problemem bywa nadmiar prac gospodarczych i porządkowych, które zniechęcają młodzież, postrzegającą działalność w MDP przez pryzmat "szczotki i mopa". Inne czynniki to brak równego traktowania członków MDP, zbyt rygorystyczne podejście, brak planu działania, chaos na zbiórkach i ich nieregularność, natłok obowiązków poza strażą. Niektóre osoby zniechęca perspektywa ryzykowania zdrowia i życia na akcjach czy duża odpowiedzialność. Warto pamiętać, że nie każdy członek OSP musi brać udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych; są osoby, które widzą swoje pole działania np. w organizacji wydarzeń.
Warto zadbać nie o budowanie konkurencji i rywalizacji, a o wspólne działania, takie jak łączone zbiórki, pikniki, turnieje czy podchody. Budowanie sieci kontaktów między młodzieżą i opiekunami pozwala kreować wiele wspólnych inicjatyw i wyrównywać szanse między drużynami. Czas przestoju i odpoczynku jest równie ważny co działanie. Obserwowanie drużyny, mobilizowanie jej do działania, ale również danie czasu na relaks, np. poprzez gry integracyjne, jest kluczowe dla utrzymania zaangażowania. Wplatanie gier integracyjnych może załagodzić konflikty i poprawić przepływ informacji.
50 zabaw dla grup opartych na współpracy
Rola Opiekuna
Opiekun jest jednym z czynników motywujących do przychodzenia na zbiórki. Młodzież jest na tym punkcie wrażliwa. Ważne jest partnerskie podejście opiekuna i wspieranie młodzieży w realizacji projektów, dbając o to, by nie przeciążać ich ilością pracy i zadań.
Aspekty Formalne i Organizacyjne MDP
Podstawy Prawne i Wewnętrzne Dokumenty
Statut OSP, zgodnie z ustawą o ochotniczych strażach pożarnych, zazwyczaj przewiduje możliwość powołania i funkcjonowania młodzieżowej drużyny pożarniczej (najczęściej w § 10). Jeśli drużyna jest powoływana lub reaktywowana, decyzja ta powinna być podjęta uchwałą walnego zebrania członków OSP. Konieczne jest również opracowanie regulaminu młodzieżowej drużyny pożarniczej, wzorcowego programu szkoleniowego oraz wykazu specjalności pożarniczych. Warto wypracować własną ścieżkę pracy z młodzieżą, dostosowaną do lokalnego otoczenia, możliwości sprzętowych i szkoleniowych. Z młodzieżą należy spisać tzw. kontrakt, czyli zasady komunikacji, terminy zbiórek i reguły panujące w grupie, by relacje były dobre.
Gmina w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej zapewnia OSP ubezpieczenie członków i opiekunów młodzieżowych drużyn pożarniczych i dziecięcych drużyn pożarniczych, w tym ubezpieczenie grupowe od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań.
Nabór do DDP i MDP
Przygotowanie oferty dla młodzieży jest kluczowe w procesie naboru. Naturalnym i najczęstszym miejscem prowadzenia naborów jest szkoła. Oferta powinna być jasna i czytelna, akcentując możliwość poznania ciekawych osób, aktywności, np. grania w tenisa stołowego, a także nauki ratowania ludzi. Warto pamiętać, że nie każdy w wieku 10-16 lat jest od razu nastawiony na ryzykowanie zdrowiem i życiem; młode osoby mogą chcieć przyjść i pobawić się, zrobić coś ciekawego, co z pozoru nie jest strażackie. Warto włączyć rodziców w proces tworzenia MDP już na wczesnym etapie. Profile OSP na portalach społecznościowych to doskonałe narzędzie do promocji, np. poprzez przygotowanie krótkiego filmu przedstawiającego działalność drużyny. Nawet jeśli na początku przyjdą tylko trzy osoby, warto spokojnie rozpocząć zajęcia, zapraszając rodziców na spotkanie i zbierając ich zgody na udział dziecka w zajęciach. Zadowoleni adepci pożarnictwa staną się najlepszymi sprzymierzeńcami w budowaniu drużyny, opowiadając o swoich doświadczeniach rówieśnikom.
Finansowanie Działalności
Koszty umundurowania koszarowego to ok. 100-150 zł na osobę, koszula wyjściowa MDP, krawat, czapka i spodnie to ok. 300 zł na osobę, a koszulki członka MDP ok. 50 zł na osobę. Nie każdą OSP stać na taki wydatek, dlatego warto omówić ten temat z młodzieżą, rodzicami lub lokalnymi przedsiębiorstwami. W niektórych województwach dostępne są środki finansowe na cele związane z działalnością młodzieżowych drużyn pożarniczych, np. z Urzędów Marszałkowskich czy Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Zadania publiczne, zarówno z poziomu gminy, jak i innych jednostek samorządu terytorialnego, są jedną z prostszych form pozyskania środków na działalność MDP. Wiele działań podejmowanych z młodzieżą w ramach ich szkolenia świetnie wpisuje się w zadania publiczne, takie jak promocja i ochrona zdrowia (pierwsza pomoc, zdrowy tryb życia), kultura fizyczna i bezpieczeństwo publiczne.
Ceremoniał i Tradycje
Musztra i ślubowanie MDP to bardzo uroczysty moment, który należy zaplanować z wyprzedzeniem. Może to być część gminnego dnia strażaka lub oddzielna uroczystość. Warto przygotować okazjonalne dyplomy i zorganizować wspólny, bezalkoholowy poczęstunek, angażując rodziców w jego organizację. Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze mogą posiadać proporce, których wzór jest przedstawiony w regulaminie sztandarów OSP. Nadanie proporca, na wniosek rady drużyny przez właściwy Zarząd OSP, to forma edukacji i przekazywania tradycji, choć kosztuje około 2 tysiące złotych.
Współpraca Międzygminna i Konkursy
Związek Ochotniczych Straży Pożarnych corocznie organizuje ogólnopolski konkurs „Najlepsi z Najlepszych” na Wzorową Młodzieżową Drużynę Pożarniczą i jej opiekuna. Warto inspirować się laureatami i nawiązywać z nimi kontakty. Oddziały gminne, równorzędne oraz powiatowe Związku OSP RP mają możliwość i zalecenie tworzenia komisji ds. MDP. Warto dążyć do ich powoływania, dbając o to, by skład komisji tworzyli przedstawiciele MDP i opiekunowie.
Standardy Ochrony Dzieci i Młodzieży w OSP
Standardy Ochrony Dzieci i Młodzieży DDP i MDP Ochotniczej Straży Pożarnej w Chojnicach zostały opracowane w związku z obowiązkami nałożonymi ustawą z dnia 13 maja 2016 r. Stosuje się je odpowiednio także w stosunku do małoletnich, którzy nie są członkami DDP lub MDP, a uczestniczą w wydarzeniach organizowanych przez OSP.
Obowiązki Zarządu OSP
Zarząd OSP zapoznaje członków OSP ze Standardami i odbiera od nich oświadczenia o zapoznaniu się z nimi. Przed dopuszczeniem członka OSP do działalności związanej z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, rozwojem duchowym, uprawianiem sportu lub realizacją innych zainteresowań przez małoletnich, Zarząd OSP sprawdza go w Rejestrze Sprawców Przestępstw na tle Seksualnym (dotyczy to również osób poniżej 18 roku życia). W przypadku powzięcia informacji o wszczęciu wobec członka OSP postępowania karnego o przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub przeciwko małoletniemu, Zarząd OSP niezwłocznie odsuwa taką osobę od wszelkich form kontaktu z małoletnimi.
Zasady Postępowania Członków OSP i Instruktorów z Małoletnimi
Podstawową zasadą wszelkich czynności podejmowanych przez członków OSP oraz instruktorów DDP i MDP w kontaktach z małoletnimi jest działanie na rzecz ich dobra. Niedopuszczalne jest stosowanie przemocy wobec małoletnich w jakiejkolwiek formie. W uzasadnionych przypadkach dopuszczalny jest kontakt fizyczny, jednak zawsze musi on służyć dobru małoletniego, nie naruszać jego nietykalności i intymności oraz nie budzić wątpliwości natury seksualnej. Członkowie OSP i instruktorzy DDP i MDP nie krzyczą, chyba że wymaga tego sytuacja niebezpieczna. Nie wolno im rozpowszechniać wizerunku małoletniego bez zgody opiekuna. Członek OSP oraz instruktor DDP i MDP, który ma świadomość, że małoletni doznał krzywdy (np. był molestowany), ma obowiązek podjąć odpowiednie kroki, informując o tym Zarząd OSP.
Procedury Interwencyjne w Przypadku Krzywdzenia
W przypadku podejrzenia krzywdzenia małoletniego, interwencję podejmuje Zarząd OSP, który może wyznaczyć do tego konkretną osobę. Zarząd OSP przeprowadza rozmowę z małoletnim i innymi osobami mającymi wiedzę o zdarzeniu i sytuacji osobistej małoletniego, w szczególności jego opiekunem, starając się ustalić przebieg zdarzenia oraz jego wpływ na zdrowie psychiczne i fizyczne małoletniego. Jeśli członek OSP lub instruktor DDP i MDP dopuścił się innej formy krzywdzenia niż przestępstwo, Zarząd OSP bada wszystkie okoliczności sprawy, wysłuchując podejrzewanego i inne osoby. W przypadku krzywdzenia przez osobę niebędącą członkiem OSP, Zarząd OSP postępuje podobnie. Jeśli z ustaleń wynika, że opiekun małoletniego zaniedbuje jego potrzeby lub rodzina jest niewydolna wychowawczo (np. przemoc), Zarząd OSP powinien niezwłocznie powiadomić właściwe instytucje, takie jak sąd rodzinny czy pomoc społeczną. W przypadku podejrzenia krzywdzenia przez innego małoletniego, należy przeprowadzić rozmowy z obiema stronami i ich opiekunami, a także z innymi osobami mającymi wiedzę o zdarzeniu, dążąc do ustalenia przebiegu i wpływu na zdrowie małoletniego krzywdzonego. Wszelkie działania powinny być dokumentowane.
Ewaluacja i Zapoznawanie ze Standardami
Zarząd OSP jest obowiązany co najmniej raz na dwa lata dokonywać oceny Standardów, aby zapewnić ich dostosowanie do aktualnych potrzeb i zgodność z obowiązującymi przepisami. Opiekunowie małoletnich zostają zapoznani ze Standardami i składają oświadczenie o zapoznaniu się z nimi. Zarząd OSP opracowuje również skróconą wersję Standardów, zawierającą informacje istotne dla małoletnich, z którymi dzieci również zostają zapoznane.
tags: #oferta #realizacji #zadania #publicznego #osp #dla