Przepisy prawa nie regulują bezpośrednio zasad zatrudniania kierowców pojazdów samochodowych w Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP). Praktyka w tym zakresie jest niejednolita, co oznacza, że sposoby organizacji pracy kierowców mogą się różnić w zależności od konkretnej jednostki i lokalnych uwarunkowań.
Formy zatrudnienia i podmioty zatrudniające
Kierowcy pojazdów OSP są zatrudniani zarówno przez gminę, jak i bezpośrednio przez OSP. Zatrudnienie to opiera się najczęściej na umowie zlecenia lub umowie o pracę. Dodatkową okolicznością, wpływającą na decyzję o zatrudnianiu kierowców, jest fakt, że pojazdy OSP nie zawsze stanowią wyłączną własność Ochotniczej Straży Pożarnej. Gminy, będące właścicielami samochodów używanych przez OSP, często wolą zatrudniać kierowców samodzielnie, aby mieć ich "pod kontrolą".
Jeśli dana OSP widzi konieczność zatrudnienia kierowcy lub kierowców pojazdów, najwłaściwszym modelem byłoby zatrudnianie ich bezpośrednio przez jednostki OSP. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, gmina, przekazując OSP środki na zapewnienie gotowości bojowej, może w ramach tych środków przekazać pewną pulę na zatrudnienie kierowcy. W takiej sytuacji OSP powinna wówczas zawrzeć z kierowcą umowę o pracę lub umowę zlecenia świadczenia usług.
Kierowca może także zostać zatrudniony przez gminę. Jedną z dopuszczalnych form jest możliwość zatrudnienia kierowcy jako pracownika samorządowego na jednym ze stanowisk przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów. Właściwszą formą zatrudnienia kierowcy przez gminę byłaby jednak umowa zlecenia świadczenia usług.
Zadania Gminy a zatrudnienie kierowców
Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 14) ustawy o samorządzie gminnym, jednym z zadań własnych gminy jest zapewnienie porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej. W celu wykonywania tych zadań, zgodnie z art. 9 ustawy o samorządzie gminnym, gmina może tworzyć jednostki organizacyjne, a także zawierać umowy z innymi podmiotami, w tym z organizacjami pozarządowymi.
W przypadku zawierania umowy zlecenia świadczenia usług przez gminę z kierowcą, należy zbadać, czy ma zastosowanie art. 44 ust. ustawy o finansach publicznych. Ustawa o finansach publicznych odsyła do stosowania przez jednostki sektora finansów publicznych przepisów o zamówieniach publicznych zawsze wtedy, gdy jednostki te zawierają umowy, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane (art. 44 ust. 4 ustawy o finansach publicznych). Należy jednak pamiętać, że to odesłanie nie wyklucza zastosowania wyłączeń, na przykład tych, o których mowa w art. 4 pkt 8 ustawy Prawo zamówień publicznych z 2004 r.
Wymagane kwalifikacje i priorytety w naborze
Kandydaci na kierowców pojazdów samochodowych OSP powinni posiadać uprawnienia do udziału w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 17.12.2021 r. o Ochotniczych Strażach Pożarnych. Niezbędne jest również posiadanie odpowiedniej kategorii prawa jazdy oraz często konieczność założenia profilu kandydata na kierowcę odpowiedniej kategorii.
W procesie naboru lub kwalifikacji na szkolenia, priorytetowo kwalifikowani będą kandydaci z OSP włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) oraz z OSP planowanych do włączenia do systemu, które wykazały braki w odniesieniu do normatywu ilości kierowców w jednostce. W przypadku nadmiaru kandydatów, organizator szkolenia może zastrzec, że nie pokrywa kosztów badań lekarskich i egzaminu państwowego.
Poświęć czas na dbanie o bezpieczeństwo pojazdów
Ważne aspekty prawne dotyczące umów
Zarówno OSP, jak i gmina, zawierając umowę z kierowcą, nie powinny stosować umowy o dzieło. Zamiast tego, zalecane są umowa zlecenia świadczenia usług lub umowa o pracę. Umowa o dzieło jest umową, którą zalicza się do umów o świadczenie usług, przy czym jest to umowa o rezultat usługi. Umowa o dzieło zawsze musi być uwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem. Mniejsze znaczenie ma tu obowiązek osobistego wykonania dzieła przez przyjmującego zamówienie, byle rezultat końcowy był osiągnięty. W kontekście ciągłego świadczenia usług kierowania pojazdem, umowa o dzieło nie jest adekwatna.