Szanowni druhny i druhowie, niniejsza artykuł przedstawia kluczowe zagadnienia dotyczące funkcjonowania jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) w świetle nowych przepisów prawnych oraz kierunki działań Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (ZOSP RP), stanowiące istotną opinię i wytyczne dla jednostek.
Nowa Ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych i jej wpływ
W dniu 17 grudnia 2021 roku uchwalona została ustawa o Ochotniczych Strażach Pożarnych (Dz.U.2021.2490). Akt ten wprowadza szereg rozwiązań, które są bardzo istotne z punktu widzenia funkcjonowania jednostek OSP. Ustawa zawiera również regulacje odnoszące się do samorządu gminnego.
Ekwiwalent pieniężny dla strażaków OSP
Artykuł 15 wspomnianej ustawy stanowi o ekwiwalencie pieniężnym za uczestnictwo w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu. Zgodnie z cytowanym ustępem:
- Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały.
- Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego, naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej.
W art. 48 tejże ustawy zawarto informację, iż "uchwały, o których mowa w art. 15 ust. ...". W przestrzeni publicznej w ostatnim czasie pojawił się szereg opinii prawnych w tym przedmiocie, dotyczących interpretacji przepisów przejściowych.
Rozbieżności w interpretacjach prawnych
Pojawiły się dwie główne interpretacje dotyczące mocy prawnej uchwał w sprawie ekwiwalentu pieniężnego:
- Z jednej strony przedstawiono stanowisko, że z dniem 1 stycznia 2022 roku w ponad 2400 gminach w Polsce wszystkie uchwały w sprawie wysokości ekwiwalentu pieniężnego za udział w działaniach ratowniczych, o ile zostały wcześniej podjęte, utraciły moc prawną. Jest to wynikiem uchylenia przez nową ustawę o OSP wcześniejszych przepisów regulujących tę kwestię.
- Z drugiej zaś strony pojawiło się stanowisko, że uchwały dotyczące ekwiwalentu, podjęte przed dniem wejścia w życie ustawy o Ochotniczych Strażach Pożarnych, tj. 01.01.2022 r., obowiązują nadal, do czasu wydania nowych uchwał (art. 15 ust. 2), nie dłużej jednak niż do 30 czerwca 2022 r. (o czym stanowi art. 48 ustawy).
Stanowisko Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP w Gorlicach
W ocenie Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP w Gorlicach, należy zwrócić się do Przewodniczących Rady Miejskiej/Rady Gminy o rozważenie konieczności podjęcia przedmiotowych uchwał już teraz, jak najszybciej. Ustawa o OSP, która obowiązuje od dnia 1 stycznia 2022 r., daje ku temu podstawę prawną (art. 15). Dzięki temu zachowana zostanie podstawa do występowania przez strażaków do gminy z roszczeniem o wypłatę ekwiwalentu.
Ocenie radców prawnych poddać należy kwestię retroaktywności uchwały w sprawie ekwiwalentu pieniężnego dla druhów OSP za uczestnictwo w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, tzn. obowiązywania jej z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 2022 roku. W uzasadnieniu dostępnych projektów uchwał czytamy m.in. "Z uwagi na to, że uchwała jest korzystniejsza dla beneficjentów, może wejść w życie z datą wsteczną, tj. z dniem 1 stycznia 2022 r.".
Rola ZOSP RP w Systemie Ochrony Ludności
Celem ankiety jest poznanie opinii druhen i druhów OSP na temat proponowanych kierunków działań Związku OSP RP w zakresie ratownictwa, ochrony ludności (OL) i obrony cywilnej (OC). Nowa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej (OL i OC) nadała Związkowi Ochotniczych Straży Pożarnych RP (ZOSP RP) oraz jednostkom OSP status podmiotów OL. ZOSP RP jest największym podmiotem OL spośród 39 wymienionych w ustawie.
W ramach strategicznych kierunków działań Związku, należy budować zasoby ochrony ludności. Wskazano również na potrzebę wystąpienia do Komendanta Głównego PSP o uregulowanie zasad udziału specjalistycznych grup OSP.
Zespół do spraw działalności ratowniczej i humanitarnej ZOSP RP wskazuje, że wdrożenie nowych przepisów to nie tylko wyzwanie organizacyjne, ale również szansa na nową epokę w działalności OSP. Epoka ta ma obejmować szerszy zakres ochrony ludności, rozwój specjalizacji, wzmocnienie współpracy z samorządami oraz unowocześnienie infrastruktury i zaplecza sprzętowego.