Kwestie związane z pojazdami pożarniczymi, w szczególności ich stanem technicznym, rejestracją oraz finansowaniem, są przedmiotem szczegółowych regulacji prawnych i stanowią istotny element funkcjonowania Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP).
Problemy z rejestracją i stanem technicznym pojazdów
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. rozpatrywał sprawę, w której pisemna opinia biegłego - rzeczoznawcy samochodowego - została uznana za kluczowy dowód. Opinia ta posłużyła utrwaleniu wyników badań przeprowadzonych przez biegłego, które ujawniły okoliczności faktyczne istniejące przed rejestracją pojazdu, a nieznane organowi w momencie rejestracji. Okoliczności te dotyczyły zabudowy pojazdu niekompletnego do celów ratowniczo-gaśniczych.
W wyniku badania rzeczoznawcy, przeprowadzonego po rejestracji, a obejmującego m.in. oględziny i ważenie z obciążeniem wyposażeniem ratowniczo-gaśniczym (niepełnym) i pełnym stanem osobowym, okazało się, że rzeczywista masa całkowita pojazdu po zabudowie co najmniej o 240 kg przekracza dopuszczalną masę całkowitą, wskazaną w dokumentach przedłożonych do rejestracji. Ujawnione skutki tego przekroczenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, jego uczestników i użytkowników pojazdu, powodują, że stan techniczny pojazdu nie spełnia wymogów art. 66 Prd.
Postępowanie w sprawie nieprawidłowości
Źródło pozyskania opinii przez organy orzekające (od Prokuratora), podmiot ją sporządzający (powołany przez Prokuratora - biegły rzeczoznawca samochodowy), a także jej treść oraz uzasadnienie, wydanie jej po szczegółowych badaniach pojazdu z udziałem przedstawicieli użytkownika - Straży Pożarnej, w tym po ważeniu, oraz sposób utrwalenia tych ustaleń (zdjęcia), sprawiły, że opinia stanowiła wystarczającą podstawę do przyjęcia, iż rzeczywiste dane zarejestrowanego pojazdu różnią się od tych wskazanych w dokumentach rejestracyjnych. Organy zasadnie uznały, że wyniki tych badań stanowiły podstawę do wznowienia postępowania.
Dnia 24 czerwca 2015 r. Gmina złożyła wniosek o rejestrację pojazdu ratowniczo-gaśniczego marki [...]. Do wniosku załączono oświadczenie z dnia [...] października 2014 r. Po przedłożeniu przez stronę zaświadczenia o przeprowadzeniu badania technicznego wraz z opisem zmian dokonanych w pojeździe, świadectwa dopuszczenia nr [...] z dnia [...] maja 2015 r., pozwolenia czasowego serii [...], tablic rejestracyjnych czasowych o wyróżniku [...] oraz opłaty za rejestrację pojazdu, ostateczną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. dokonano rejestracji.
14 grudnia 2016 r. do Starosty wpłynęło pismo Zastępcy Prokuratora Rejonowego sygn. [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. informujące o prowadzonym postępowaniu przygotowawczym w sprawie o czyny z art. 231 § 1 kk i inne - a związane z zakupem samochodów specjalnych pożarniczych na potrzeby OSP oraz o uzyskaniu w tym postępowaniu opinii rzeczoznawcy samochodowego nr [...] z dnia [...] 2016 r., wykonanej po przeprowadzeniu badań pojazdu użytkowanego przez OSP marki [...] nr rej. [...]. Prokurator wskazał, że z przekazanej opinii wynika, iż przedmiotowy pojazd nie spełnia wymaganych warunków technicznych, a jego użytkowanie zagraża bezpieczeństwu w ruchu drogowym.
W trakcie badania przeprowadzonego przez rzeczoznawcę samochodowego ujawniono, że rzeczywista masa całkowita przedmiotowego pojazdu, użytkowanego przez Ochotniczą Straż Pożarną, obciążonego pięcioma strażakami z wyposażeniem indywidualnym oraz wyposażeniem niezbędnym do czynności ratowniczo-gaśniczych, przekracza o 240 kg dopuszczalną masę całkowitą pojazdu deklarowaną przez producenta. Przekroczenie to skutkować będzie obniżoną sprawnością układu hamulcowego, układu kierowniczego oraz przyczyni się do intensywniejszego zużycia podstawowych zespołów pojazdu i zwiększenia zużycia paliwa. Ponadto, według opinii rzeczoznawcy, oznaczenie zawarte na tabliczce znamionowej producenta nie odpowiada parametrom pojazdu - pojazd nie posiada zabudowanego zbiornika na wodę o pojemności 1000 l. Z powyższej opinii wynika, że dalsze użytkowanie przedmiotowego pojazdu stwarza niebezpieczeństwo dla użytkujących go osób oraz innych uczestników ruchu drogowego.
Postanowieniem z [...] grudnia 2016 r. nr [...] Starosta wznowił, na podstawie art. 149 § 1 i 145 § 1 pkt 5 Kpa, postępowanie w sprawie rejestracji pojazdu, zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] lipca 2015 r., z uwagi na ujawnienie się nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji o rejestracji, a nieznanych organowi. Organ jednocześnie, zgodnie z art. 10 § 1 Kpa, poinformował stronę, iż przed wydaniem decyzji przysługuje jej prawo wypowiedzenia się co do dowodów i materiałów zebranych w sprawie oraz wniesienia swoich dowodów. Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. znak [...] Starosta orzekł o uchyleniu własnej decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik Gminy radca prawny J.K. wniósł o zawieszenie przedmiotowego postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymało w mocy decyzję Starosty. W skardze na decyzję Kolegium pełnomocnik Gminy radca prawny A.K. zarzuciła jej m.in. naruszenie przepisów postępowania. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2017 r. Sąd przeprowadził wnioskowany w skardze dowód w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi Gminy W.
Dopuszczenie do użytkowania pojazdów pożarniczych
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity: Dz. U. 2009 r. Nr 178 poz. 1380 z póź. zm.) wyroby służące zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, wprowadzane do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej oraz wykorzystywane przez te jednostki do alarmowania o pożarze lub innym zagrożeniu oraz do prowadzenia działań ratowniczych, a także wyroby stanowiące podręczny sprzęt gaśniczy, mogą być stosowane wyłącznie po uprzednim uzyskaniu dopuszczenia do użytkowania. Dotyczy to m.in. pojazdów pożarniczych.
Dopuszczenia do użytkowania wyrobów w formie świadectwa dopuszczenia wydają instytuty badawcze Państwowej Straży Pożarnej, wskazane przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Jednostką tą jest Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej im. Józefa Tuliszkowskiego. Dopuszczenie wydaje się po ustaleniu, że poziom bezpieczeństwa wyrobu nie jest niższy od określonego w Polskich Normach lub wymaganiach techniczno-użytkowych (art. 7 ust. 2). Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawarte są w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz. U. Nr 143, poz. 993).
Dopuszczenie do użytkowania wyrobów jest wymagane w przypadku wprowadzania ich do użytkowania oraz wykorzystywania przez jednostki ochrony przeciwpożarowej, bez znaczenia przy tym, czy produkt jest nowy czy też używany. Wprowadzenie np. pojazdu pożarniczego do podziału bojowego i dysponowanie do działań ratowniczo-gaśniczych bez uzyskania stosownego dopuszczenia jest naruszeniem obowiązującego porządku prawnego i może wiązać się nawet z odpowiedzialnością prawną osób, które do tego dopuściły. Zastosowanie może mieć tu np. norma art. 231 § 1 Kodeksu karnego. Zdarzenia, w których wyrządzona zostanie szkoda, np. kolizja drogowa z udziałem pojazdu pożarniczego, który nie posiada świadectwa dopuszczenia, mogą rodzić negatywne konsekwencje dla OSP związane z odmową wypłacenia przez ubezpieczyciela odszkodowania. Uzasadnieniem dla takiej decyzji będzie fakt, iż ubezpieczyciel został wprowadzony w błąd przez OSP (gminę) przy zawieraniu ubezpieczenia.
Wskazówki dotyczące sprzętu przeciwpożarowego z Billem Petersem: pozycja kierowcy
Zmiany w przepisach dotyczących pojazdów używanych z zagranicy
1 października 2020 r. na łamach ustawy o ochronie przeciwpożarowej wszedł w życie nowo dodany art. 7a. Zgodnie z art. 7a ust. 1-6 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8, mogą być wprowadzane używane pojazdy pożarnicze, które były użytkowane poza granicami kraju i spełniają wymagania techniczno-użytkowe określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 7. W przypadku gdy w pojazdach, o których mowa w ust. 1, zostały wprowadzone zmiany mające wpływ na spełnienie tych wymagań, do użytkowania wprowadza się je po uzyskaniu opinii instytutu badawczego Państwowej Straży Pożarnej. Po otrzymaniu informacji, o której mowa w ust. 3, instytut badawczy Państwowej Straży Pożarnej, który wydał opinię, przeprowadza kontrolę wpływu wprowadzonych zmian na spełnienie wymagań techniczno-użytkowych. Tryb wydawania opinii technicznej, wymagania techniczno-użytkowe pojazdów, dokumenty wymagane do uzyskania opinii, sposób ustalania wysokości opłaty, określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 października 2020 r. w sprawie wprowadzania do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej pojazdów pożarniczych używanych poza granicami kraju (Dz. U. z 2020 r. poz. 1856).
Finansowanie i pozyskiwanie pojazdów dla OSP
Koszty wyposażenia, utrzymania i zapewnienia gotowości bojowej jednostek ochrony przeciwpożarowej ponoszą podmioty tworzące te jednostki. W stosunku do ochotniczych straży pożarnych koszty te pokrywa gmina (łącznie z kosztami umundurowania i ubezpieczenia członków). W pokrywaniu kosztów funkcjonowania jednostek włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) uczestniczy budżet państwa (zgodnie z art. 33 ustawy o ochronie przeciwpożarowej).
Ochotnicze straże pożarne mogą również składać stosowne wnioski do Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej oraz Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej o przyznanie środków finansowych, pozyskanych na podstawie art. 39 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Środki te rozdzielane są przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej lub Zarząd Główny Związku OSP RP, na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad rozdziału środków finansowych przeznaczonych wyłącznie na cele ochrony przeciwpożarowej (DzU Nr 53, poz. 564, z późn. zm.).
Sposoby pozyskania samochodów pożarniczych
- Nieodpłatne pozyskanie używanego, sprawnego technicznie sprzętu/samochodu pożarniczego, wycofanego z eksploatacji z jednostek Państwowej Straży Pożarnej właściwego terytorialnie województwa. Powyższe reguluje art. 31 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. Ostateczną decyzję o przekazaniu pojazdu konkretnej jednostce ochotniczej straży pożarnej podejmuje właściwy miejscowo komendant wojewódzki PSP. Ilość wycofanego z eksploatacji przez Państwową Straż Pożarną sprzętu nie pokrywa zapotrzebowania zgłaszanego przez jednostki ochotniczej straży pożarnej. Przyjęto zasadę, że sprzęt wycofywany z jednostki PSP działającej w ramach komendy powiatowej Państwowej Straży Pożarnej zostaje przekazany jednostce ochotniczej straży pożarnej z terenu danego powiatu.
- Uzyskanie dofinansowania na zakup sprzętu/samochodu pożarniczego ze środków pochodzących z wpływów z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia od ognia, otrzymywanych z firm ubezpieczeniowych, na podstawie art. 38 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Zasady rozdziału, przeznaczenie środków oraz tryb składania wniosków reguluje rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 2 czerwca 1999 r.
- Przekazanie używanego samochodu pożarniczego z Państwowej Straży Pożarnej. Podwozia takie wymagają karosacji dostosowującej do celów pożarniczych, której koszt ponoszony jest przez jednostkę OSP.
W sobotę, 23 listopada 2024 r. Ochotniczej Straży Pożarnej w zielonogórskiej Zawadzie przekazano średni samochód ratowniczo-gaśniczy. Zakup pojazdu zrealizowano w ramach projektu prowadzonego przez Związki Ochotniczych Straży Pożarnych. Ogólna kwota dofinansowania wynosi 21 mln 458 tys. do podziału na 25 jednostek OSP. W uroczystym przekazaniu kluczyków do nowego pojazdu wziął udział wicemarszałek województwa lubuskiego Sebastian Ciemnoczołowski, który podkreślił znaczenie nowoczesnych pojazdów dla OSP, które wspierają zawodowych strażaków społecznie i z wielkim zaangażowaniem.
Naruszenie dóbr osobistych w kontekście działalności OSP
Sąd Rejonowy w Zielonej Górze rozpatrywał sprawę z powództwa J. P. (1) przeciwko K. M. o zakazanie rozpowszechniania nieprawdziwych informacji dotyczących jego działalności w Ochotniczej Straży Pożarnej w W., nakazanie przeprosin oraz zapłatę zadośćuczynienia na cel społeczny.
J. P. (1) zarzucał K. M. opublikowanie w sierpniu 2023 r. za pośrednictwem komunikatora internetowego M. w grupie „... Informacje” wiadomości, że powód wyprowadza mienie z jednostki, czym działa na szkodę OSP w W., nie przestrzega Statutu OSP w W. oraz spędza czasu na koszt podatnika. Zdaniem powoda zarzuty pozwanego są dla niego szczególnie dotkliwe, gdyż od 2013 r. pełni funkcję prezesa Stowarzyszenia ... w W.
Pozwany K. M. przyznał, że wysłał wiadomości, ale twierdził, że jego działania nie były bezprawne, ponieważ stanowiły informacje prawdziwe i zostały podniesione w celu ochrony uzasadnionego interesu społecznego. Powód J. P. (1) należał do OSP w W. od 2002 r., a od 2013 r. do 2023 r. pełnił funkcję prezesa. Pozwany K. M. należał do OSP w W. w latach 2022-2023 r., pełniąc w tym okresie funkcję naczelnika OSP i zastępcy prezesa.
Okoliczności sprawy
Zgodnie ze Statutem OSP władzami OSP są walne zebranie, zarząd oraz komisja rewizyjna. Zarząd wybiera ze swojego grona prezesa, naczelnika straży oraz dwóch wiceprezesów. Do zadań zarządu należy m.in. reprezentowanie interesów OSP, przyjmowanie i skreślanie z listy członków OSP, zaciąganie w imieniu OSP zobowiązań finansowych. Dla ważności uchwał zarządu wymagana jest obecność co najmniej ½ ogólnej liczby członków zarządu. Mienie należące do OSP jest ewidencjonowane, a fakt wypożyczenia mienia również podlega stosownemu odnotowaniu w zeszycie. Sprzęt wydaje konserwator po otrzymaniu zezwolenia od prezesa i naczelnika.
W maju 2023 r. M. M. (1), pełniąc funkcję konserwatora, na ustne polecenie J. P. (1), wydał migomat (spawarkę) K. J., partnerowi M. P.. Fakt ten nie został nigdzie odnotowany, a o wypożyczeniu sprzętu nie został poinformowany naczelnik - K. M. K. M. przebywał wówczas w jednostce szkoleniowej. Po powrocie na przepustkę pod koniec maja 2023 r. K. M. sprawdził, że migomatu nie ma w strażnicy. W związku ze zniknięciem urządzenia, K. M. wysyłał zapytania na grupę ... Informacje. Dnia 30 lipca 2023 r. odbyło się zebranie strażaków, na którym pytano o migomat, ale ani M. P., ani J. P. (1) nie byli obecni. Na prośbę pozostałych druhów, K. M. wezwał policję. Policja nie ujawniła śladów włamania, dlatego przyjęto, że migomat został zabrany przez jakiegoś członka OSP. Po interwencji policji K. J. odwiózł sprzęt do remizy.
Na terenie remizy w W. była także zabytkowa motopompa, która stanowiła element wyposażenia pojazdu marki V., nabytego w 2010 r. Motopompa nie była sprawna i nie została odnotowana w ewidencji sprzętu OSP. W styczniu 2022 r. ówczesny konserwator P. B. wydał ją J. P. (1) na jego prośbę o remont. Urządzenie to nigdy nie wróciło do remizy, a fakt zabrania motopompy nie został nigdzie odnotowany. Naczelnik nie został o tym poinformowany. W związku z tym W. T. złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przywłaszczenia motopompy. Większość strażaków przyjmowała, że motopompa stanowi własność OSP w W.
K. M. został usunięty z OSP uchwałą nr (...) z dnia 12 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu zarządu, o którym nie został odpowiednio wcześnie zawiadomiony. Jako podstawę usunięcia wskazano rażące naruszenia statutu. Cały zarząd został odwołany przez walne zebranie w październiku 2023 r.
Sąd w Gorzowie Wielkopolskim oddalił powództwo J. P. (1) w całości. Sąd uznał zeznania świadków, którzy nie byli zainteresowani rozstrzygnięciem sprawy na korzyść którejś ze stron, za wiarygodne. Zeznania K. P. (żony powoda) oraz M. P. (partnerki K. J.) Sąd uznał za wiarygodne jedynie w części, w której potwierdzały bezsporne fakty, takie jak skład zarządu, obowiązek ewidencjonowania mienia OSP, zabranie migomatu przez K. J. na ustne zarządzenie J. P. (1), czy przesłanie wiadomości przez pozwanego. W pozostałym zakresie, szczególnie w kwestii własności motopompy i zamiaru sprzedaży migomatu, zeznania te uznano za niewiarygodne ze względu na brak potwierdzenia dowodowego, sprzeczność ze Statutem OSP oraz tendencyjność.