Opryszczka i szczepienie przeciwko ospie wietrznej

Zarówno wirus opryszczki zwykłej typu 1 (HSV-1), powodujący opryszczkę wargową, jak i wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV) należą do tej samej rodziny herpeswirusów. Jednoczesne zakażenie kilkoma wirusami z tej grupy jest nie tylko możliwe, ale i stosunkowo częste, zwłaszcza u osób z zaburzoną odpornością. Badania serologiczne wskazują, że przeważająca większość dorosłych (do 90%) jest zakażona zarówno wirusem HSV-1, jak i VZV.

Charakterystyka wirusów z rodziny Herpesviridae

Wirusy z rodziny Herpesviridae charakteryzują się zdolnością do wywoływania zakażenia latentnego (utajonego), które trwa całe życie osoby zakażonej. Po zakażeniu pierwotnym wirus pozostaje w organizmie w stanie uśpienia, najczęściej w komórkach układu nerwowego, a następnie może być reaktywowany, prowadząc do nawrotów choroby. Nie ma możliwości całkowitego pozbycia się tych wirusów z organizmu. Do tej rodziny należą między innymi:

• Alphaherpesvirinae: wirus opryszczki zwykłej (HSV-1 i HSV-2) oraz wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV).
• Betaherpesvirinae: cytomegalowirus (CMV lub HHV5), herpeswirusy typu 6 i 7 (HHV6 i HHV7).
• Gammaherpesvirinae: wirus Epsteina-Barr (HHV4) oraz herpeswirus typu 8 (HHV8).

Opryszczka zwykła (Herpes simplex)

Typy i objawy opryszczki

Opryszczka jest wysoce zakaźną chorobą skóry i błon śluzowych wywoływaną przez wirusa opryszczki pospolitej (HSV). Wyróżnia się dwa główne typy:

• HSV-1: przede wszystkim powoduje infekcje jamy ustnej, gardła, twarzy i oczu, objawiając się jako opryszczka wargowa.
• HSV-2: odpowiada za infekcje skóry i błon śluzowych wokół narządów płciowych (opryszczka narządów płciowych).

Szacuje się, że zdecydowana większość dorosłej populacji (około 80%) jest zakażona HSV-1, a około 30% ma HSV-2. Objawy opryszczki są podobne niezależnie od typu wirusa i obejmują małe, przezroczyste, płynne pęcherze na skórze, w jamie ustnej, oczach, na ustach i wokół nich, a także na narządach płciowych. Pęcherze są często bolesne, towarzyszy im uczucie pieczenia, kłucia i wrażliwości skóry. Przed pojawieniem się widocznych zmian pacjenci często doświadczają objawów prodromalnych, takich jak swędzenie i pieczenie.

Pierwsza infekcja (infekcja pierwotna) jest zazwyczaj najcięższa i może powodować bolesne zmiany na błonie śluzowej, pęcherze i rany, a także gorączkę, ból głowy i ogólne złe samopoczucie. Kolejne ogniska trwają zwykle krócej (2-7 dni) i są znacznie łagodniejsze, choć pęcherze i rany na narządach płciowych mogą być nadal dość bolesne. Wirus opryszczki może również wpływać na okolice oczu (rogówkę), powodując zaczerwienienie, ból, dyskomfort i niewyraźne widzenie.

Transmisja i czynniki aktywujące nawroty

Oba typy wirusa opryszczki są wysoce zaraźliwe i rozprzestrzeniają się przez bezpośredni kontakt, np. poprzez pocałunki, dotyk, a w przypadku opryszczki narządów płciowych - podczas stosunków płciowych (oralnych, analnych lub waginalnych). Zakażenie jest możliwe zarówno w czasie aktywnego wykwitu, jak i wtedy, gdy wirus jest w stanie uśpienia. Wirus nie jest przenoszony przez nasienie, krew ani przez dzielenie ręczników czy szklanek.

Nawroty opryszczki mogą być wywołane przez różne czynniki, w tym:

• Stres
• Osłabienie odporności (np. podczas przeziębienia, innej choroby)
• Ekspozycja na silne światło słoneczne
• Menstruacja (u kobiet)
• Gorączka

Dobra higiena rąk jest kluczowa, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się wirusa na inne części ciała lub na inne osoby.

Ospa wietrzna (Varicella)

Ospa wietrzna to ostra choroba zakaźna wywołana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV). Jest jedną z najbardziej zaraźliwych chorób i najczęściej występuje u dzieci, u których zwykle ma łagodniejszy przebieg niż u dorosłych.

Źródła zakażenia i objawy

Najczęstszym źródłem zakażenia jest bezpośredni kontakt z osobą chorą lub drogą kropelkową. Wirus może również szerzyć się przez kontakt z przedmiotami zanieczyszczonymi wydzielinami z dróg oddechowych chorej osoby. Okres zakaźności trwa od 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki do około 6 dni po, czyli praktycznie do przyschnięcia wszystkich pęcherzyków.

Do głównych objawów ospy wietrznej należą:

• Swędząca wysypka grudkowo-pęcherzykowa na tułowiu, twarzy, owłosionej skórze głowy, kończynach i błonach śluzowych. Zmiany skórne rozwijają się zwykle w kilku rzutach w ciągu 3-4 dni, przechodząc od plamek, przez pęcherzyki, do strupków.
• Gorączka
• Złe samopoczucie
• Bóle głowy i mięśni
• Powiększenie węzłów chłonnych

Powikłania

W większości przypadków ospa wietrzna przebiega łagodnie, jednak u 2-6% chorych mogą wystąpić groźne powikłania, takie jak:

• Zakażenia bakteryjne skóry, prowadzące do powstawania szpecących blizn.
• Objawy neurologiczne (zapalenie móżdżku, mózgu, opon mózgowo-rdzeniowych).
• Ostra małopłytkowość.

Półpasiec (Herpes zoster)

Półpasiec jest chorobą wywołaną reaktywacją tego samego wirusa (VZV), który powoduje ospę wietrzną. Po przechorowaniu ospy wietrznej wirus pozostaje w organizmie w postaci utajonej w zwojach nerwowych, często przez wiele lat. Kiedy układ odpornościowy jest osłabiony (np. z wiekiem lub z powodu choroby), wirus może się uaktywnić i przemieścić wzdłuż dróg nerwowych do skóry, powodując półpasiec.

Objawy półpaśca

Półpasiec objawia się bardzo bolesną wysypką skórną, która pojawia się jako piekące zmiany na określonych częściach ciała, często w formie pasa obejmującego połowę klatki piersiowej, na twarzy lub na powiece. Wysypce może towarzyszyć łagodna gorączka i obrzęk węzłów chłonnych. Po zagojeniu się zmian może wystąpić silny ból utrzymujący się przez tygodnie lub miesiące, znany jako neuralgia popółpaścowa, która utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Warto zaznaczyć, że nie można zarazić się półpaścem od osoby chorej na ospę wietrzną lub półpasiec poprzez bezpośredni kontakt. Półpasiec rozwija się wyłącznie w wyniku reaktywacji własnego wirusa VZV u osoby, która wcześniej przechorowała ospę wietrzną. Jednak osoba z półpaścem może rozprzestrzeniać wirus VZV i w konsekwencji spowodować ospę wietrzną u osoby nieszczepionej i nieuodpornionej.

Związek między opryszczką a ospą wietrzną

Zakażenie wirusem ospy wietrznej i półpaśca nie wpływa bezpośrednio na wystąpienie opryszczki wargowej, ponieważ VZV nie jest wirusem ją wywołującym. Może jednak wpływać pośrednio. Opryszczka wargowa często pojawia się pod wpływem stresu i osłabienia organizmu. Choroba wirusowa, taka jak ospa wietrzna, stanowi znaczny stres dla organizmu i może powodować jego osłabienie. W takim sensie może predysponować do wystąpienia opryszczki wargowej, zarówno w czasie trwania ospy, jak i w okresie rekonwalescencji.

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej

Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywy, osłabiony (atenuowany) szczep wirusa VZV. Podaje się dwie dawki szczepionki. Jest ona bezpieczna, dobrze tolerowana i rzadko wywołuje niepożądane odczyny poszczepienne. Jej skuteczność jest bardzo wysoka, przekraczająca 95%, i zabezpiecza przed objawami i powikłaniami ospy wietrznej na całe życie. W rzadkich przypadkach po szczepieniu może wystąpić poronna postać ospy wietrznej.

Przeciwwskazania do szczepienia

Istnieją pewne przeciwwskazania do szczepienia przeciwko ospie wietrznej, zwłaszcza w przypadku szczepionek żywych. Należą do nich:

• Ciężkie wrodzone lub nabyte niedobory odporności (np. zespół DiGeorge’a, zespół Wiscotta i Aldricha, stany po przeszczepieniu komórek macierzystych szpiku - szczepienie można rozpocząć najwcześniej 24 miesiące po przeszczepie).
• Chłoniaki i inne nowotwory z zajęciem szpiku kostnego lub układu chłonnego.
• Stosowanie silnych immunosupresyjnych leków biologicznych lub innych leków znacząco obniżających odporność.
• Ciąża i okres karmienia piersią.
• Leczenie pochodnymi kwasu acetylosalicylowego (np. aspiryną) - ze względu na ryzyko zespołu Reye’a, zaleca się nie podawać tych leków przez 6 tygodni po szczepieniu.
• Wiek poniżej 6 miesięcy.
• Występowanie ostrej choroby z gorączką lub zaostrzenie choroby przewlekłej - w takich przypadkach szczepienie należy odroczyć do czasu ustąpienia objawów i stabilizacji stanu klinicznego.
• Nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą szczepionki.

Ważne jest, że nie ma niebezpieczeństwa przeniesienia wirusa szczepionkowego na osoby z niedoborami odporności po kontakcie z osobą zaszczepioną, chyba że wystąpią wykwity poszczepienne (poronna ospa) - w takim przypadku należy unikać bliskiego kontaktu przez 1-2 tygodnie.

Leczenie zakażeń herpeswirusowych: Acyklowir

Acyklowir jest bardzo skutecznym lekiem przeciwwirusowym stosowanym w terapii zakażeń wywołanych przez wirusy z rodziny Herpesviridae. Mechanizm jego działania polega na aktywacji przez enzymy zainfekowanych komórek, a jego aktywna postać (trifosforan acyklowiru) hamuje replikację wirusowego DNA.

Zastosowanie i dawkowanie

Acyklowir jest stosowany w leczeniu:

• Ospy wietrznej: Zaleca się jego podanie w grupie pacjentów z ryzykiem ciężkiego przebiegu choroby. Typowa dawka wynosi 20 mg/kg masy ciała, cztery razy na dobę. Podanie acyklowiru statystycznie istotnie poprawia objawy kliniczne, takie jak redukcja gorączki i ilości zmian skórnych.
• Półpaśca: Aby leczenie było jak najbardziej skuteczne, powinno zostać rozpoczęte maksymalnie w ciągu 72 godzin od pojawienia się zmian skórnych. Terapia jest konieczna u osób starszych, pacjentów ze zmianami w okolicach głowy i szyi, osób z obniżoną odpornością oraz atopowym zapaleniem skóry. Leczenie acyklowirem zmniejsza nasilenie choroby i redukuje ryzyko pojawienia się neuralgii popółpaścowej.
• Opryszczki błon śluzowych (w tym wargowej i narządów płciowych) oraz w profilaktyce jej nawrotów. W aktywnym zakażeniu zaleca się podawanie dawki 200 mg doustnie pięć razy na dobę (co 4 godziny z przerwą nocną) przez pięć dni. W przypadku zapobiegania nawrotom stosuje się 200 mg co 6-8 godzin lub 400 mg co 12 godzin, leczenie może być kontynuowane przez 6 do 12 miesięcy. Ważne jest rozpoczęcie leczenia w okresie prodromalnym (objawów zwiastunowych) lub tuż po pojawieniu się pierwszych zmian, aby zminimalizować epidemię.

W ciężkich przypadkach opryszczki lub często nawracających ognisk, kuracja tabletkami może być rozważona po konsultacji z lekarzem. W przypadku pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub w podeszłym wieku, dawkowanie acyklowiru musi być odpowiednio dostosowane przez lekarza. Podczas leczenia należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu.

tags: #opryszczka #a #szczepienie #na #ospe