Orkiestry dęte działające przy Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP) stanowią ważny element lokalnej kultury i tradycji w Polsce. Łączą w sobie pasję do muzyki z duchem służby społecznej, uświetniając zarówno uroczystości państwowe, kościelne, jak i gminne. Ich historia często sięga kilkudziesięciu, a nawet ponad stu lat, świadcząc o długowieczności i zaangażowaniu członków.
Historia i Działalność Wybranych Orkiestr
Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Tęgoborzy
Orkiestra Dęta Ochotniczej Straży Pożarnej w Tęgoborzy powstała w 1981 r. Obecnie tworzy ją 30 muzyków. Pomysł założenia orkiestry powziął w 1981 r. Franciszek Drogoś. Chociaż było wielu chętnych garnących się do wspólnego grania, trzeba było pokonać wiele trudności. Na początek druh Drogoś zwerbował Eugeniusza Barana, by zajął się szkoleniem i prowadzeniem muzyków. Obaj panowie spotkali się z życzliwością wielu ludzi, wśród których wspominają nieżyjącego już dziś organistę z Rożnowa, Jana Dziedzica, który na początek wypożyczył kilka instrumentów.
Pomoc rodzącej się orkiestrze okazał również Antoni Malczak - dyrektor Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Nowym Sączu, który skontaktował Eugeniusza Barana z płk. Janem Woszczykiem, ówczesnym kapelmistrzem orkiestry Wojsk Ochrony Pogranicza w Nowym Sączu. Okazją do pierwszego występu było zorganizowane w 1981 r. spotkanie opłatkowe. Od tamtej pory występ orkiestry stał się nieodłączną częścią uroczystości kościelnych, gminnych i państwowych.
W 1986 r. orkiestra odniosła pierwszy sukces na IX Wojewódzkim Przeglądzie Orkiestr Dętych w Nowym Sączu - była nim nagroda specjalna Dyrektora Wojewódzkiego Ośrodka Kultury. W kolejnych latach sukcesów przybywało, a ich zwieńczeniem była nagroda Ministra Kultury i Sztuki w 1996 r. Tęgoborscy muzycy czterokrotnie reprezentowali województwo nowosądeckie na Międzywojewódzkim Przeglądzie Orkiestr Dętych w Busku-Zdroju, a potem dwukrotnie w Wadowicach, gdzie otrzymali nagrodę burmistrza.
Orkiestra z Tęgoborzy zagrała również na powitanie Jana Pawła II, podczas wizyty Ojca Św. w Starym Sączu oraz na wadowickim koncercie z okazji 80. urodzin papieża-Polaka. Ważnym wydarzeniem był także udział w koncercie Jubileuszu 2000-lecia, który odbył się 11 czerwca 2000 r. na placu Piłsudskiego w Warszawie, gdzie brało udział ponad 2000 muzyków orkiestr strażackich z całego kraju.
Orkiestra Dęta w Odrzykoniu
Orkiestra Dęta w Odrzykoniu rozpoczęła swoją działalność w 1904 roku, początkowo jako 6-cio osobowa kapela ludowa. Z inicjatywy ks. proboszcza miejscowej parafii Ernesta Świątka i pierwszego dyrygenta orkiestry Piotra Haręzgi, a także dzięki ofiarności miejscowej społeczności, dokonano zakupu 13 instrumentów w austriackiej firmie „Osmanek” za kwotę 470 koron. Pierwsza nazwa orkiestry, liczącej 13 muzykantów, brzmiała „Towarzystwo Muzyczne im. św. Cecylii”. Do czasów pierwszej wojny światowej Towarzystwo liczyło 22 osoby. W 1910 roku orkiestra wzięła udział w uroczystości 500-lecia bitwy pod Grunwaldem odbywającej się w Krakowie.
W roku 1934 dokonano zmiany nazwy na Towarzystwo Muzyczne „Harmonia” w Odrzykoniu. Podczas II wojny światowej zginęło 6 członków orkiestry. Po wojnie, ze składek miejscowej ludności i pomocy OSP, zakupiono 40 nowych instrumentów dętych, które służą orkiestrze do dziś. Od dnia 13 czerwca 1968 roku orkiestra weszła w skład miejscowej OSP.
Systematycznie, co dwa lata, prowadzony jest nabór i szkolenie młodzieży na członków orkiestry. Orkiestra Dęta w Odrzykoniu czynnie uczestniczy w uroczystościach kościelnych i państwowych na terenie własnej miejscowości, gminy, powiatu i województwa. Corocznie bierze udział w przeglądach orkiestr dętych i kapel ludowych, zajmując czołowe lokaty. W swoim dorobku artystycznym posiada liczne nagrody, dyplomy i wyróżnienia.
Członkowie orkiestry w każdy piątek zbierają się na dwugodzinnej próbie, celem podnoszenia swoich kwalifikacji muzycznych. Czynności te wykonują społecznie bez żadnego wynagrodzenia. Szkolenia młodzieży prowadzi dyrygent Edward Cymerman. Orkiestra Dęta posiada następujące odznaki i nagrody:
- „Odznakę Honorową stopnia 4 złotą z Laurem” nadaną uchwałą Polskiego Związku Chórów i Orkiestr z dnia 26 lutego 1982 r. (prot. 117) za działalność społeczną, organizacyjną i artystyczną w amatorskim ruchu muzycznym.
- „Dyplom Honorowy” Ministra Kultury i Sztuki za osiągnięcia w upowszechnianiu kultury - Warszawa 1982 r.
- Złoty medal za 85 lat krzewienia kultury od Zarządu Związku OSP - Krosno (2 lipca 1989 r.).
- „Odznaka Honorowa za zasługi dla województwa krośnieńskiego”.
Orkiestra Dęta w Odrzykoniu jest orkiestrą amatorską zrzeszającą w swych szeregach młodzież, jak i dorosłych. Jej członkowie poprzez działalność społeczną manifestują swoją postawę obywatelską. Ich entuzjazm i zaangażowanie są godne podziwu i naśladowania, tym bardziej że nie otrzymują z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Wykonują różne zawody, ale ich wspólną pasją jest muzyka.
Orkiestra Dęta przy OSP Dynów
W 1888 roku staraniem inteligencji Dynowa ze Zbigniewem Trzecieskim na czele powstała na terenie miasta ochotnicza straż pożarna. Skupiała w swoich szeregach chętnych do pracy społecznej obywateli miasta. W 1930 roku przy OSP Dynów zawiązała się orkiestra dęta. Jej założycielem, twórcą i pierwszym dyrygentem był Tadeusz Dymczak. Prowadził ją przez 43 lata, ucząc chętnych do gry, prowadząc próby i sam komponując. Kolejnymi dyrygentami byli: Stanisław Kostur (15 lat) oraz Józef Jamróz (17 lat). Eugeniusz Toczek pomagał ostatniemu kapelmistrzowi od 2004 roku do chwili śmierci.
Orkiestra występowała na uroczystościach kościelnych i państwowych, brała udział w licznych przeglądach i turniejach. Z orkiestrą współpracował chór i amatorski teatr. Piękny zwyczaj, zainicjowany w 1938 roku przez druha Józefa Kędzierskiego, to granie pieśni maryjnych z dzwonnicy kościelnej w maju po nabożeństwie wieczornym. Pierwszym wykonawcą był druh Klemens Potoczny. Po nim obowiązki przejął druh Stanisław Kucel. W kolejnych latach towarzyszyli mu: Leon Ostafiński, Tadeusz Krasnopolski, Grzegorz Pawłowski, Tomasz Pyś, Tomasz Tereszak, Iwona Prokop i Janusz Kędzierski.
W ostatnich latach XX wieku zmalało zainteresowanie orkiestrą. Starsi członkowie odchodzili, młodzież, z wyjątkiem niewielkiej grupy, nie przejawiała chęci do nauki. Instrumenty, jakimi dysponowali strażacy, w większości wymagały wymiany. Z inicjatywy Burmistrza Miasta Dynowa, pana Zygmunta Frańczaka, zaangażowany został pan Tadeusz Podulka - dyrygent OSP w Brzozowie, który od marca 2007 roku rozpoczął pracę z orkiestrą w Dynowie. Aby uzupełnić skład orkiestry, starał się zachęcić do pracy młodzież. Dzięki bardzo intensywnym próbom i ćwiczeniom z członkami orkiestry, którzy do tej pory grali, przygotował pierwsze występy.
W uzupełnionym składzie i pod batutą nowego kapelmistrza orkiestra zagrała na uroczystej sesji Rady Miasta 11.11.2007 r. Koncert ogromnie się podobał i wzbudził szerokie zainteresowanie sprawami orkiestry. W roku 2009 i 2010 dokupiono nowe instrumenty za pieniądze przydzielone z budżetu miasta i pozyskane z Ministerstwa Kultury i Sztuki. Orkiestra uświetnia swoimi występami wszystkie święta państwowe oraz miejskie.
Orkiestra Dęta przy Ochotniczej Straży Pożarnej w Dobrej
Orkiestra Dęta przy Ochotniczej Straży Pożarnej w Dobrej powstała w marcu 1968 r. Założycielem i pierwszym dyrygentem orkiestry był Władysław Koza - miejscowy organista. Orkiestra od początku swej działalności brała udział w uroczystościach kościelnych i strażackich oraz lokalnych imprezach organizowanych przez Urząd Gminy Dobra. Późniejszym dyrygentem orkiestry był Józef Czech - nauczyciel i organista. W tym czasie orkiestra brała udział w różnych imprezach poza terenem gminy, jak np. w Przeglądzie Orkiestr Dętych "Echo Trombity", organizowanym przez Małopolskie Centrum Kultury "Sokół" w Nowym Sączu.
Obecnie orkiestra liczy 30 osób. Są to ludzie w różnym wieku, począwszy od najmłodszych, tj. uczniów szkoły podstawowej. Oni to, z wielką chęcią i dużym zaangażowaniem, uczą się trudnej sztuki gry zespołowej pod nadzorem kolegów z orkiestry oraz dyrygenta, którym obecnie jest Pan Ryszard Przechrzta. Trzon orkiestry stanowią muzycy, którzy należą do niej od wielu lat. Są tacy, którzy szczycą się tym, iż należą do orkiestry od pierwszych dni jej działalności.
Orkiestra, poza utworami marszowymi, bardzo chętnie wykonuje muzykę rozrywkową i taneczną. Gra również muzykę ludową i wiązanki ludowe w różnych opracowaniach. Do swojego repertuaru włączyła też muzykę poważną.
Orkiestra Dęta OSP w Ożarowicach
Orkiestra Dęta OSP w Ożarowicach powołana została formalnie 26 stycznia 1936 roku, lecz pierwszy nabór i szkolenie kandydatów do orkiestry rozpoczęły się już w 1932 roku - tak wynika z „Kroniki Straży Pożarnej w Ożarowicach”. Pierwszym kapelmistrzem został Józef Duda. W 1938 roku orkiestra brała udział w pielgrzymce parafii Sączów do Częstochowy. Kres jej rozwojowi położył wybuch II wojny światowej. Jednak już niedługo po zakończeniu działań wojennych chciano ją reaktywować, niestety bez powodzenia.
Dopiero w 1955 roku, dzięki staraniom ówczesnego komendanta straży Stanisława Kocota, nastąpił skuteczny nabór kandydatów do orkiestry. Kapelmistrzem 17-osobowej orkiestry ponownie został Józef Duda. W 1960 roku kapelmistrzem został Stanisław Dyszy, a instruktorem Piotr Nowak z Siemoni, który w dwóch naborach wyszkolił wielu nowych muzyków. Obecnie Orkiestra Dęta Ożarowice liczy 25 członków, a Zdzisław Czapla funkcję kapelmistrza i instruktora pełni do chwili obecnej.
W latach 1981 -1995 orkiestra brała udział w Wojewódzkich Przeglądach Strażackich Orkiestr Dętych. W roku 2000 oraz w latach 2002 - 2004 uczestniczyła w obchodach tradycyjnych Gwarków w Tarnowskich Górach, a 6 marca 2004 roku wystąpiła na II Śląskim Sejmiku Kobiecych i Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych w Tarnowskich Górach.
Charakterystyka i Elementy Wyróżniające Orkiestry OSP
Orkiestry dęte przy OSP to formacje strażackie, co znajduje odzwierciedlenie również w ich stroju, nawiązującym do munduru strażackiego. Typowy ubiór może składać się z czarnych spodni i butów, niebieskich koszulek z czarnymi pagonami, czarnego krawata, sznura oficerskiego oraz lirki (znaku muzycznego) przypiętej do lewej kieszonki. Nakryciem głowy jest często czapka rogatywka ze znaczkiem pożarnictwa. W chłodne dni na koszulę ubiera się czarną marynarkę mundurową.
