Państwowa Straż Pożarna: Misja, Działania i Specyfika Służby

Państwowa Straż Pożarna to niezwykle ważna jednostka, która zajmuje się nie tylko gaszeniem pożarów, ale również pełni wiele innych kluczowych funkcji. Mimo że jest nieodłączną częścią naszego codziennego życia, mało osób zna pełen zakres jej działalności oraz wiele ciekawostek związanych z pracą strażaków. Artykuł ten przybliży rolę PSP, zasady jej funkcjonowania, wyposażenie oraz metody pracy.

Zakres Działania Państwowej Straży Pożarnej

Strażacy odpowiadają nie tylko za gaszenie pożarów, ale także za szereg innych zadań, które mają na celu ochronę mieszkańców, mienia i infrastruktury. Do zgłoszeń, do których wzywana jest Państwowa Straż Pożarna, należą:

• Pomoc w wydobywaniu poszkodowanych z pojazdów i usuwaniu niebezpiecznych substancji z jezdni.
• Działania mające na celu ochronę podczas klęsk żywiołowych, takich jak powodzie, burze, silne wiatry.
• Pomoc rannym i uwięzionym zwierzętom.
• Usuwanie gniazd szerszeni z obiektów mieszkalnych.

Czas Reakcji i Taktyka Działania

Czas odgrywa niezwykle ważną rolę w życiu każdego strażaka. Im wcześniej wóz strażacki dotrze na miejsce zdarzenia, tym większe prawdopodobieństwo, że ogień uda się ugasić bez większych strat, ponieważ na początku nie rozprzestrzenia się aż tak szybko. Czas reakcji straży pożarnej na zdarzenie jest regulowany przez ustawę. Brygada musi pojawić się na miejscu w ciągu 10 minut od pożaru, jeśli doszło do niego w granicach miasta, natomiast jeśli została wezwana na teren wsi, jest to 20 minut. Z tego powodu strażacy stosują triki umożliwiające im szybkie wyruszenie na akcję, bardzo często układając swój strój w sposób umożliwiający jego natychmiastowe założenie.

Podczas akcji gaśniczych strażacy nie korzystają jedynie z wody dostępnej w zbiorniku znajdującym się na wozie strażackim, który mieści tylko 2350 litrów wody. Ta ilość wystarcza jedynie na 7,5 minuty przy użyciu jednego węża, a przy podłączeniu większej liczby węży woda skończy się jeszcze szybciej. Dlatego wozy strażackie wyposażone są w specjalne pompy, które pozwalają na szybkie uzupełnianie zapasów wody.

Samochody Pożarnicze: Rodzaje, Wyposażenie i Oznakowanie

Samochód pożarniczy, zwany również wozem strażackim, pojazdem pożarniczym czy pożarowozem, to specjalnie oznakowany i przygotowany wóz bojowy używany przez straż pożarną lub inną jednostkę ochrony przeciwpożarowej do udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych lub innych działaniach statutowych, np. prewencyjnych. Samochody pożarnicze budowane są najczęściej na podwoziach pojazdów produkowanych seryjnie, o odpowiednio dobranych zespołach i parametrach.

Barwa i Oznakowanie

W pierwszych latach działania straży pożarnej jednostki nie miały zbyt dużego finansowania, a strażacy składali się głównie z ochotników. Oszczędzano więc na wszystkim, również na farbie do malowania wozów. Ponieważ do najtańszych należała farba w kolorze czerwonym, właśnie nią ozdabiano samochody, co stało się tradycją. Obecnie, pojazd samochodowy straży pożarnej (z wyjątkiem pojazdu osobowego operacyjnego straży pożarnej) powinien mieć barwę czerwieni sygnałowej, natomiast błotniki i zderzaki - barwę białą. Kontenery pożarnicze, agregaty ciągnione, motopompy, działka oraz przyczepy ze sprzętem pożarniczym powinny być malowane na zasadach określonych dla pojazdów gaśniczych. Kontenery-pojemniki oraz kontenery-cysterny posiadają napisy określające ich zawartość lub przeznaczenie.

Pojazdy strażackie są oznaczone w większości krajów uniwersalnym numerem umożliwiającym identyfikację wozu w czasie akcji. W Polsce oznaczenie takie nazywane jest numerem operacyjnym i składa się z trzech elementów. Sposób oznakowania pojazdów, sprzętu pływającego, silnikowego i pożarniczego określa załącznik do zarządzenia Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 10 kwietnia 2008 r.

1. Pierwszym jest trzycyfrowy numer (prefiks), określający powiat oraz typ jednostki.
2. Drugim jest oznaczenie jednoliterowe województwa (zgodne z wyróżnikiem województwa na obecnych tablicach rejestracyjnych, z trzema wyjątkami: m.st. Warszawy - W; woj. mazowieckiego (bez Warszawy) - M; oraz jednostek centralnych Państwowej Straży Pożarnej, np. Komendy Głównej - [A]).
3. Stosuje się także dodatkowo (głównie literowe) oznaczenia charakterystyki pojazdu.

Wyposażenie Pojazdów Pożarniczych

Samochody pożarnicze wyposażone są w układ wodno-pianowy. Stosuje się również inne urządzenia dodatkowe, zamontowane na stałe, takie jak maszt oświetleniowy czy wciągarka. Do dodatkowego wyposażenia wozów strażackich zaliczyć można również: działko wodne, dodatkowy wąż, kamerę cofania czy falę świetlną LED. W Polsce najczęściej stosuje się oznaczenia zgodne z normą PN-EN 1846-1:2011.

Przykłady oznaczeń samochodów ratowniczo-gaśniczych:

• GCBA 5/32: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 32 - wydajność nominalna autopompy 32 hl/min.
• GCBA 5/24: G - samochód ratowniczo-gaśniczy, C - ciężki, B - ze zbiornikiem wodnym, A - z autopompą, 5 - zbiornik na wodę o pojemności 5 m³, 24 - wydajność nominalna autopompy 24 hl/min.
• Oznaczenie samochodu ratowniczo-gaśniczego klasy ciężkiej (S), kategorii uterenowionej (2), z załogą trzyosobową, ze zbiornikiem wody o pojemności 5000 dm³, z pompą pożarniczą o wydajności 3200 dm³/min.

Specjalistyczne Pojazdy i Sprzęt

• Samochody ratownictwa medycznego - pojazdy obsługiwane przez strażaków i przeznaczone do opieki nad pacjentami i transportu pacjentów.
• Podnośnik hydrauliczny - składana konstrukcja z koszem ratowniczym, składająca się z jednego sztywnego lub teleskopowo wysuwanego elementu lub kilku takich elementów, lub z mechanizmu nożycowego, ewentualnie z kombinacji tych elementów, z drabiną lub bez drabiny.
• Pojazdy wyposażone w BSP (Bezzałogowe Statki Powietrzne) oraz niezbędny sprzęt do prowadzenia operacji lotniczych, których głównym zadaniem jest wsparcie działań Specjalistycznych Grup Dronowych.
• Pojazdy przewożące wyłącznie węże.
• Samochody wyposażone w podręczny sprzęt gaśniczy, mały zbiornik wodny (ok. 100 l), wysoko wydajną pompę, aparaty ochrony dróg oddechowych, łomy itp.

Środki Ochrony Indywidualnej (ŚOI) i Bezpieczeństwo

Strażacy regularnie pracują w niebezpiecznym i dynamicznie zmieniającym się środowisku. Z tego powodu niezwykle ważne jest stosowanie odpowiednich środków ochrony indywidualnej. Daniel Betschart, przedstawiciel oddziału straży pożarnej Victorinox, tłumaczy: „Czas jest wrogiem strażaków. Wszystko, co pozwala go ujarzmić, staje się ich przyjacielem”. Na przykład, Victorinox wybrał czasomierz jako symbol partnerstwa ze strażakami, tworząc najbardziej wytrzymały zegarek na rynku, który przetrwał 130 morderczych testów.

Stosowanie ŚOI w zależności od Działań

Stosowanie środków ochrony indywidualnej powinno być adekwatne do rodzaju zagrożenia. Oto przykład podziału stosowania ŚOI:

• KOLOR POMARAŃCZOWY - OBOWIĄZKOWO (np. przy pożarach, zagrożeniach technologicznych, ratownictwie technicznym z ryzykiem pożaru, pracach przy wycince drzew).
• KOLOR JASNOZIELONY - OPCJONALNIE (np. w koszarach, pracach warsztatowych, rutynowych czynnościach na jednostce, ratownictwie technicznym bez ryzyka pożaru).

Dowództwo ma prawo do modyfikacji sprzętu opcjonalnego, a obowiązkowego, jeśli okoliczności na to pozwalają. To „normalność”, której brakuje w wielu systemach, w tym w Polsce, gdzie strażacy często ubrani są nieadekwatnie do zagrożeń z powodu braku alternatywnych ŚOI czy finansowania. Często brakuje realnych przykładów na odstąpienie od kurtki „nomexu” na rzecz kamizelek odblaskowych podczas usuwania plamy oleju. Rzadko widuje się strażaków z okularami ochronnymi, nausznikami/stoperami czy spodniami antyprzecięciowymi (dla pilarza). Istnieje wiele do poprawy w tym zakresie.

Projekt „Pomarańczowa Kropka”

Miasto Kraków, we współpracy z Ośrodkiem Doskonalenia Techniki Jazdy „Moto Park Kraków” i Małopolską Wojewódzką Radą Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, wdrożyło innowacyjny projekt skierowany do motocyklistów pn. „Pomarańczowa Kropka”. Projekt polega na bezpłatnej dystrybucji kart medycznych, które po wypełnieniu należy umieścić w poszyciu kasku motocyklowego. Do karty dołączona jest naklejka pomarańczowej kropki, wykonana z najwyższej jakości materiałów odpornych na uszkodzenia i wilgoć, sygnalizująca umiejscowienie karty medycznej. Dzięki temu służby ratownicze już na miejscu wypadku wyposażone są w niezbędne informacje pomagające ratować życie.

Karty zostały skonsultowane z medykami i motocyklistami, aby nie zabrakło na nich żadnych istotnych danych. Wypełniając ją, należy zwrócić szczególną uwagę na rubrykę „inne ważne informacje”, gdzie wpisuje się m.in. choroby przewlekłe, rodzaje alergii czy przyjmowane leki. Projekt ma dotrzeć jak najszerzej, zwłaszcza do grupy ratowników i służb, które jako pierwsze docierają na miejsce wypadku. Kropka powinna zostać naklejona na kasku, najlepiej na wysokości dolnej części ucha, gdzie jest najmniej narażona na uszkodzenie. W sytuacji zagrożenia życia liczy się każda sekunda, a karta medyczna może pomóc ratować życie.

Rozpoznawanie Pożarów: Metoda B-SAHF

Każdy pożar wysyła sygnały, które mogą pomóc w ustaleniu fazy jego rozwoju, ale co najważniejsze - w przewidywaniu nagłych zmian sytuacji. Od początku 2000 r. zaczęto szerzej promować metodę B-SAHF (wymowa tożsama z be safe - bądź bezpieczny), która stanowi podstawę do stworzenia możliwie najbezpieczniejszego i najskuteczniejszego planu działania. Bez tej metody nie da się zastosować taktycznej wentylacji. Każdy strażak powinien prowadzić takie rozpoznanie indywidualnie, a informacje przekazywać do grupy szybkiego reagowania (GSR) oraz Kierującego Działaniem Ratowniczym (KDR).

Elementy Metody B-SAHF

Metoda B-SAHF skupia się na analizie pięciu kluczowych elementów:

1. B (Building - budynek) - Analiza konstrukcji budynku.
2. S (Smoke - dym) - Interpretacja objętości, lokalizacji, wyporu, koloru i gęstości dymu.
3. A (Air Track - tor wymiany gazowej) - Obserwacja przepływu powietrza.
4. H (Heat - ciepło) - Rozpoznawanie oznak cieplnych.
5. F (Flame - płomień) - Ocena koloru i kształtu płomienia.

Analiza Konstrukcji Budynku (Building)

Właściwości termiczne ścian i sufitów determinowane są gęstością materiałów, ich izolacyjnością oraz pojemnością cieplną. Materiały konstrukcyjne o dużej masie termicznej będą wchłaniać i zatrzymywać ciepło, co może spowolnić rozwój pożaru. Dobrze izolowane okładziny wnętrz, takie jak płyty gipsowo-kartonowe, mogą ograniczyć przenikanie energii cieplnej. Palne materiały wykończenia wnętrz będą produkować gazy z pirolizy, sprzyjając gromadzeniu się niespalonych paliw. Materiały niepalne, np. tynk, wchłaniają dużo energii, zachowując się jak zbiornik ciepła, co utrudnia późniejsze schłodzenie. Podwójne szyby w oknach czy dobrze uszczelnione budynki mogą spowalniać rozwój pożaru ze względu na ograniczenie dopływu powietrza. Rozgorzenie nastąpi w większości budynków przy dostatecznym dopływie powietrza. Wsteczny ciąg płomieni częściej występuje w budynkach energooszczędnych, z dobrą izolacją i szczelnymi oknami, gdzie pożar może zużyć tlen zanim dojdzie do rozgorzenia. Puste przestrzenie, przepusty, kanały czy podwieszane sufity mogą ułatwiać przemieszczanie się dymu i gromadzenie go w obszarach przyległych do ogniska pożaru.

Interpretacja Dymu (Smoke)

Dym jest podstawową oznaką rozwoju pożaru. Nigdy nie można interpretować zachowania się dymu w oderwaniu od pozostałych oznak rozwoju pożaru.

• Objętość i Lokalizacja: Objętość dymu może wskazywać na rozmiar i umiejscowienie pożaru, choć dym może przemieszczać się przez ukryte przestrzenie i pojawiać się w niespodziewanych miejscach, czasem mylnie wskazując na niewielkie ognisko pożaru w innym miejscu.
• Wypór: Gorący dym unosi się pionowo. Unoszący się dym oznacza wysoką temperaturę gazów i prawdopodobną bliskość ogniska pożaru.
• Kolor i Gęstość: Kolor dymu różni się w zależności od rodzaju paliwa i warunków wentylacji. Ciemny dym często oznacza bogatą mieszaninę gazów przy niedoborze powietrza. Jasny dym (czasem niemal biały) powstaje, kiedy paliwo jest ogrzane do temperatury pirolizy. Szary dym wskazuje na niewielkie spalanie płomieniowe lub żarzenie. Dym o kolorze między żółtym a brązowym może wydzielać się we wczesnych etapach pirolizy materiałów drewnopochodnych. W miarę rozwoju pożaru płaszczyzna neutralna będzie się obniżać, a gęstość dymu rosnąć.

Obserwacja Toru Wymiany Gazowej (Air Track)

Tor wymiany gazowej oznacza ruch powietrza w stronę ogniska pożaru, a nagrzanych produktów spalania - na zewnątrz pomieszczenia. Po zidentyfikowaniu otworów dostarczających powietrze i torów wypływu gorącego dymu można ocenić fazę rozwoju pożaru, jego intensywność i kierunek rozprzestrzeniania. Całkowita i nagła wymiana gazowa do wewnątrz (np. otwarcie drzwi) grozi powstaniem wstecznego ciągu płomienia. Dym pulsujący na zewnątrz małych otworów może oznaczać pożar kontrolowany przez wentylację, ze zmianami ciśnienia spowodowanymi ograniczonym dostępem tlenu.

Rozpoznawanie Oznak Cieplnych (Heat)

Oznaki związane z ciepłem wpływają na konstrukcję budynku. Zaciemnienie okien bez widocznych płomieni oznacza bogatą mieszaninę gazów pożarowych z powietrzem (zagrożenie backdraftem), czemu często towarzyszą tłuste plamy na wewnętrznej stronie okien. Pęknięcia szyb spowodowane są szybkim przyrostem temperatury. Pęcherze i zmiany koloru farby na drzwiach są widoczne często przy lekkich drzwiach wewnętrznych. Nagły przyrost ciepła jest zapowiedzią rozgorzenia lub wstecznego ciągu płomieni. Omiecenie prądem rozproszonym powierzchni może być wykorzystane do sprawdzenia stopnia jej nagrzania. Strażacy mogą też unieść ostrożnie rękę w rękawicy w celu zbadania stopnia nagrzania.

Ocena Koloru i Kształtu Płomienia (Flame)

Kolor płomienia może wskazywać na rodzaj spalanego materiału. Żółte płomienie zasadniczo wskazują na dobry dostęp powietrza, a pomarańczowo-czerwone na niedobór tlenu i występowanie spalania dającego bogatą mieszaninę gazów. Pomarańczowo-czerwone płomienie biorące się ze spalania niecałkowitego są często turbulentne, krótkie i rwące się. Zapalenie zgromadzonych produktów pirolizy daje bardzo jasny żółty płomień, czasami niemal przejrzysty. W tym przypadku forma „fali” płomienia jest większa, a same płomienie wydają się powolne.

Mając ograniczone informacje, strażacy w ciągu sekund muszą podejmować decyzje i działania. Najlepsze, co mogą zrobić, to na każdym etapie zdarzenia podejmować decyzje na podstawie fachowej wiedzy o konstrukcji obiektów i teorii rozwoju pożaru. Shan Raffel, twórca programów szkoleniowych z dziedziny rozwoju pożarów wewnętrznych (CFBT), podkreśla, że strażacy muszą być gotowi do rewidowania podejścia taktycznego i otwierania się na nowe możliwości wraz z rozwojem wiedzy naukowej.

Straż Pożarna na Majorce: Organizacja, Szkolenie i Specyfika

Podczas gdy polska Państwowa Straż Pożarna ma ugruntowaną strukturę, ciekawe jest porównanie jej z funkcjonowaniem służb ratowniczych w innych regionach. Poniżej przedstawiono informacje dotyczące straży pożarnych na Majorce (Bomberos De Mallorca i Bomberos De Palma).

Organizacja i Personel na Majorce

Na całej wyspie Majorka (o powierzchni 86 razy mniejszej niż Polska, zamieszkanej przez około 900 tys. osób plus miliony turystów rocznie) znajduje się 8 jednostek straży pożarnej poza stolicą oraz 3 jednostki w samej Palmie. Organizacyjnie te dwa „departamenty” (Bomberos de Palma i Bomberos De Mallorca) funkcjonują odrębnie. We wszystkich wymienionych jednostkach służbę pełnią zawodowi strażacy, a na całej wyspie poza stolicą pracuje około 200 strażaków, a w samej Palmie około 170, co daje łącznie około 370 strażaków. Pracują oni w systemie 24/72 (służba i trzy dni wolnego). W 2018 roku na całej wyspie wystąpiło około 7000 zdarzeń. Co ciekawe, na Majorce nie ma corocznych testów fizycznych dla strażaków, a coroczne badania lekarskie są takie same jak dla pracowników administracyjnych. Również strażaków ochotników nie ma (z pewnymi wyjątkami), a ich substytutem jest tzw. Guardia Civil, której jednak bliżej do formacji policyjnej i wojskowej.

Na Majorce na każdy dzień przypisane są inne obowiązki (sprzątanie samochodów, ćwiczenia praktyczne, teoria pn-pt, a w weekendy wykonuje się prace bieżące). Dużą część jednostki „ogarniają” sprzątaczki.

Szkolenia i Zarobki na Majorce

Kurs/szkolenie wstępne strażaków z Majorki trwa 6 miesięcy i odbywa się głównie w Palmie. Praktyki odbywają się także w poszczególnych jednostkach, gdzie przeważają zagrożenia związane np. z ratownictwem w górach czy na wodzie. Szkolenie to nie jest zunifikowane na całą Hiszpanię. Na wyspie nie ma ośrodka szkolenia ani poligonów, dlatego organizowanie i odbywanie szkoleń jest ograniczone, a strażacy wyjeżdżają 2-3 razy w roku po kilkanaście osób do ośrodka szkolenia w Hiszpanii. Zarobki początkującego strażaka to około 1800 Euro miesięcznie (około 7765 zł), co jest kwotą wyższą w porównaniu do minimalnej krajowej w Hiszpanii wynoszącej 1050 Euro.

Profilaktyka Zdrowotna i ŚOI na Majorce

Na Majorce duży nacisk kładzie się na profilaktykę nowotworową wśród strażaków, o czym świadczy dostępność maseczek FFP3 na każdym aucie i świadomość potrzeby używania stosownych środków ochrony osobistej. Istnieją jednak trudności - np. brak pralek w jednostkach, co skutkuje wysyłaniem brudnych ubrań do profesjonalnej pralni w Barcelonie, a cały cykl może trwać nawet miesiąc. Standardy nie należą do tych, które można zobaczyć na przykładzie modelu szwedzkiego; ubrania nie są przewożone w workach plastikowych, nie prowadzi się dekontaminacji na miejscu zdarzenia. Te problemy są, jak się wydaje, wspólne w wielu krajach, również w Polsce.

Grupy Specjalistyczne i Sprzęt na Majorce

Na Majorce funkcjonują grupy specjalistyczne, choć nie są one formalnymi grupami na wzór polskich. Są to raczej jednostki zajmujące się danym typem zdarzeń, np. port w Alcudii przygotowany na zagrożenia chemiczne, ratownictwo wysokościowe (Bomberos De Inca), ratowniczo-poszukiwawcze (kilku strażaków w Santa Ponca posiada psy). Flota pojazdów i podstawowa armatura (np. węże z łączami „barcelońskimi” z adapterami do innych systemów) są zbliżone do polskich pod kątem wyposażenia. Każdy strażak posiada przy sobie „kaptur ratunkowy” do ewakuacji osób, a torba dla pierwszej roty jest standardem. Ciekawym patentem jest użycie pianki do golenia do pokrywania linii cięcia szyby klejonej podczas ratownictwa technicznego, co zapobiega uwalnianiu się pyłu szklanego.

Podział Ról i Zadań (Pożary Roślinności na Majorce)

Podział ról jest jasno określony i wisi w każdym samochodzie oraz na korytarzu. Poniżej przedstawiono przykładowy podział zadań podczas pożarów roślinności (lasy, trawy itp.):

Dowódca

• Sporządzenie/zebranie informacji w drodze.
• Pamiętanie o wytycznych bezpieczeństwa drogowego i odpowiednim użyciu ŚOI.
• Decyzja o ustawieniu, lokalizacji pojazdów.
• Ocena sytuacji/rozpoznanie (dookoła), pierwsza informacja ze zdarzenia.
• Szybkie podejmowanie decyzji (aplikacja wspomagająca dowódcę CPS).
• Kontrola rozwoju pożaru.
• Zachowanie czujności, wyznaczenie dróg ewakuacyjnych i bezpiecznych miejsc w ramach akronimu/procedury OACEL.
• Znajomość i wykonywanie procedury samoobrony w przypadku nadejścia czoła pożaru (zagrożenia).
• Wsparcie strażaków w natarciu 3-osobowym, jeśli to konieczne.
• Pod nieobecność przełożonego kierowanie się wskazaniami DTEX („dowódca” z zakresu gaszenia pożarów lasów) w celu ustalenia wspólnych strategii.

B0 - Kierowca

• Ustawienie pojazdu w bezpiecznym miejscu w zależności od możliwego rozwoju pożaru.
• Budowa linii głównej.
• Przekazanie komunikacji na kanał A, B lub C poprzez zewnętrzne radio przy przedziale pompy.
• Realizacja zapotrzebowania wodnego (wydajność, ciśnienie) na prądownicy.
• Zapotrzebowanie wodne (inny pojazd lub hydrant, lub pobór wody ze zbiornika za pomocą motopompy).
• Inne zadania (pomoc i przekazanie odcinków strażakom budującym linie).
• Znajomość i wykonywanie procedury samoobrony w przypadku nadejścia czoła pożaru (zagrożenia).

B1 - Prądownik

• Stosuje i dozuje wodę.
• Współpraca z pomocnikiem (blisko siebie).

Konsekwencje Nieuzasadnionego Korzystania z Numerów Alarmowych

Nieuzasadnione korzystanie z numerów ratunkowych, również tych należących do Straży Pożarnej, jest niewskazane i może wiązać się z poważnymi konsekwencjami prawnymi. Kodeks wykroczeń mówi o karze grzywny do 1500 zł, ograniczenia wolności, a nawet aresztu.

tags: #orange #straz #strazak