Harcerska Orkiestra Dęta w Tczewie to zespół z bogatą historią, sięgającą czasów powojennych. Od swojego założenia w 1946 roku, orkiestra stała się ważnym elementem życia kulturalnego Tczewa, wychowując wiele pokoleń muzyków i kształtując artystyczne pasje młodych ludzi. Jej dzieje to opowieść o determinacji, zmianach pokoleniowych i nieustannym dążeniu do doskonałości muzycznej, a także o wyzwaniach związanych z transformacjami społeczno-politycznymi.
Historia Harcerskiej Orkiestry Dętej w Tczewie
Początki i trudne wyzwania (1946-1954)
Historia Harcerskiej Orkiestry Dętej w Tczewie rozpoczęła się po drugiej wojnie światowej. W 1946 roku grupa pracowników Ubezpieczalni Społecznej w Tczewie, wspierana przez działaczy Rady Przyjaciół Harcerstwa, zgłosiła inicjatywę utworzenia orkiestry dętej. Tworzenie orkiestry było przedsięwzięciem trudnym, gdyż do zespołu zgłaszała się młodzież, która najczęściej - prócz dobrych chęci - nie posiadała ani instrumentów, ani umiejętności posługiwania się nimi. Ciężar prowadzenia orkiestry, szkolenia jej członków, przygotowywania i opracowania repertuaru wziął na swoje barki Jan Kubicki. Po trzech miesiącach intensywnych prób, dzięki zdyscyplinowaniu młodzieży i pedagogicznym umiejętnościom kapelmistrza, w grudniu 1947 roku zespół dał swój pierwszy koncert.
Po kilku latach nauki i gry w zespole, młodzież dorastała i opuszczała jego szeregi. Gdy wydawało się, że orkiestra umocniła się organizacyjnie i artystycznie, niespodziewanie nastał bardzo trudny okres w jej dziejach. Przeobrażenia społeczno-polityczne, jakie miały miejsce na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych, dotknęły również Związek Harcerstwa Polskiego. Z tego powodu przez dwa lata zespół działał jako młodzieżowa orkiestra przy Państwowej Szkole Muzycznej w Tczewie. W 1953 roku ówcześni decydenci powiatowi zalecili przekazanie instrumentów Związkowi Młodzieży Polskiej, co mogło doprowadzić do rozpadu zespołu. Sytuację uratowała Powszechna Organizacja „Służba Polsce”, która dążyła do zorganizowania własnej orkiestry.
Umocnienie i uznanie (1955-1958)
Orkiestra umocniła się liczebnie, zyskując popularność również poza granicami województwa. Rok 1955 zaowocował zakwalifikowaniem orkiestry na V Międzynarodowy Festiwal Młodzieży i Studentów w Warszawie. Decyzja ta była wyrazem uznania dla wysokiego już wówczas poziomu artystycznego orkiestry. Pod koniec roku 1955 orkiestra po raz kolejny musiała szukać nowego patrona. Tym razem została przygarnięta przez Ligę Przyjaciół Żołnierza.
Zmiana pokoleniowa i nowe kierownictwo (1959-1961)
W 1959 roku w orkiestrze nastąpiła generalna „zmiana warty”. Odeszli „starzy” muzycy, a ich miejsce zajęli 11-14 letni chłopcy. Jednym z najstarszych członków zespołu był wtedy klarnecista Jerzy Kubicki, który u boku swego ojca Jana już wówczas przygotowywał się do prowadzenia orkiestry. Orkiestra odtąd występowała jako 19 Drużyna Harcerska. Kadra drużyny, pod kierunkiem phm. Brunona Terczakowskiego, potrafiła znakomicie skojarzyć w praktycznym działaniu nadrzędny cel, jakim była muzyka, z atrakcyjnymi formami pracy harcerskiej. Obozy i biwaki zostały umiejętnie wykorzystane do integrowania zespołu. Około 4-5 godzin dziennie przeznaczano na próby, resztę czasu zabierały normalne zajęcia harcerskie. To właśnie obozy szkoleniowo-wypoczynkowe stanowią jedną z tajemnic długowieczności zespołu oraz jego wysokiego poziomu muzycznego.
Na miejsce pierwszego letniego obozu w 1959 roku wybrano Ocypel, uroczą wieś kociewską. Obóz wakacyjny w 1961 roku w Ocyplu zapisał się w pamięci uczestników nie tylko atrakcjami życia obozowego. W tym czasie bowiem dokonała się zmiana kapelmistrza: Jan Kubicki, współzałożyciel orkiestry, jej kierownik artystyczny i człowiek, który ukształtował profil i charakter zespołu, przekazał batutę swemu następcy, synowi Jerzemu.
Rozwój działalności i jubileusze (1965-1987)
W 1965 roku nowy dyrygent, Jerzy Kubicki, zadecydował rozszerzyć zakres działalności artystycznej drużyny. Przy orkiestrze powstał zespół estradowy „Kubanki”. W 1966 roku nastąpiły w drużynie ważne zmiany organizacyjne. Funkcję drużynowego objął phm. Norbert Jatkowski, a instruktorem programowym została phm. Czesława Klamann. Zespół zaczął przygotowywać się do własnych obchodów jubileuszu 20-lecia.
W 1971 roku w Gdyni odbył się Okręgowy Konkurs Orkiestr Dętych. Tczewscy harcerze nie tylko zakwalifikowali się do eliminacji centralnych Ogólnopolskiego Przeglądu Orkiestr Dętych w Tychach, lecz zdobyli też nagrodę publiczności. Następny Ogólnopolski Przegląd Orkiestr Dętych odbył się w Tczewie w dniach 15-17 września 1972 roku. Nie był to konkurs z udziałem juniorów, lecz raczej występ galowy, bo też okazja była wyjątkowa - jubileusz 25-lecia Harcerskiej Orkiestry Dętej w Tczewie. W roku jubileuszu orkiestra występowała w pięćdziesięcioosobowym składzie, a wraz z zespołem wokalnym i adeptami liczyła 74 osoby. Posiadała pełny zestaw instrumentów dętych i sprzęt muzyczny niezbędny dla sekcji rytmicznej.
13 marca 1973 roku przy dźwiękach tczewskiej orkiestry rozpoczął obrady V Zjazd Związku Harcerstwa Polskiego. W maju odnotowano występ telewizyjny na pokładzie Okrętu Marynarki Wojennej ORP „Kopernik”, w imprezie pod nazwą „Spotkanie Dwóch Orkiestr”. Partnerem Harcerzy była znakomita Reprezentacyjna Orkiestra Marynarki Wojennej. Rok 1974 zapisał się w kronikach 9 Drużyny Harcerskiej udziałem w dwóch ważnych uroczystościach o charakterze ogólnopolskim. 24 maja zespół został zaproszony do udziału w Dniu Matki, który odbył się w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie.
Przeciętnie orkiestra występowała około 30-40 razy w ciągu roku. Przy tak dużej ilości koncertów zmieniał się także dość często jej skład osobowy. Przez 40 lat w szeregach orkiestry występowało 358 osób. W połowie lat 70-tych orkiestra liczyła około 80 osób. Tak wysoki stan liczebny drużyny był niezgodny z zasadami organizacyjnymi Związku Harcerstwa Polskiego, co wymagało przeprowadzenia zmian strukturalnych. W 1977 roku powstał Szczep Harcerski. W 1985 roku owocny okazał się udział w Ogólnopolskim Festiwalu Harcerskich Orkiestr Dętych. Jury, pod przewodnictwem dr. Józefa Szweda z Akademii Muzycznej w Katowicach, przyznało orkiestrze II miejsce. Jednym z najważniejszych wydarzeń 1987 roku był dla Harcerskiej Orkiestry Dętej jubileusz 40-lecia. Najbardziej intensywne przygotowania do uroczystego koncertu miały miejsce podczas 26-dniowego obozu w Leśnie.
Okres transformacji i przetrwanie (1988-1999)
W roku 1988, zaraz po obozie w Starych Polaszkach, orkiestra wyjechała do Niemiec. Tczewscy muzycy uczestniczyli w Bremerhaven w organizowanym Międzynarodowym Tygodniu Młodzieży, który miał na celu zbliżenie młodzieży różnych narodowości. W 1991 roku orkiestra brała udział w światowym zlocie zorganizowanym z okazji obchodów 80-lecia harcerstwa w Pająku pod Częstochową. Okres transformacji ustrojowej wiązał się z trudną sytuacją wielu zespołów artystycznych, którym zaczęło brakować funduszy na utrzymanie. Zastanawiano się nawet, czy po 45 latach Harcerska Orkiestra Dęta przestanie istnieć. Rok 1992 to okres intensywnego poszukiwania sponsorów, przede wszystkim przez kapelmistrza Jerzego Kubickiego. Fabryka Przekładni Samochodowych nie mogła już pomagać jak dotąd. Na szczęście nie wypowiedziano orkiestrze siedziby w komfortowym Klubie Kultury „Polmo”.
Przetrwanie trudnego okresu orkiestra zawdzięczać może Urzędowi Miejskiemu, który zaproponował umieszczenie orkiestry w strukturze organizacyjnej Tczewskiego Centrum Kultury. W zamian za ciągłą pomoc finansową orkiestra uświetnia prawie wszystkie uroczystości patriotyczne. Koncert jubileuszowy, który odbył się jesienią w 1992 r., pokazał, że orkiestra utrzymuje wysoki poziom artystyczny i bogaty repertuar. Najważniejszym wydarzeniem 1995 roku było uczestnictwo w Światowym Zlocie Harcerstwa Polskiego w Zegrzu pod Warszawą. Orkiestra przy tej okazji zagrała m.in. podczas uroczystej zmiany wart przed Grobem Nieznanego Żołnierza oraz dała koncert na Placu Zamkowym. W 1999 roku orkiestra wzięła udział w uroczystej mszy św. podczas wizyty Jana Pawła II w Pelplinie. W lipcu 1999 r. orkiestra uświetniła DANA CUP - nieoficjalne mistrzostwa w piłce nożnej dzieci, które odbywają się w Hjorring na północy Danii.
Kluczowe Postacie w Historii Orkiestry
Jan Kubicki (1898-1967) - Założyciel i pierwszy kapelmistrz
Jan Kubicki urodził się w 1898 roku w Barłożnie na Kociewiu. Zamiłowanie i talent do muzyki wyniósł z domu rodzinnego, gdzie jego ojciec i pięciu braci również grało na różnych instrumentach. Przez dwa lata uczęszczał do szkoły muzycznej w Kwidzynie. W 1920 roku, po powrocie Pomorza do Macierzy, wstąpił do Wojska Polskiego. W Kobryniu, na Kresach Wschodnich, jako podoficer zawodowy grał w orkiestrze 83 pułku piechoty, szybko awansując na tambur-majora. W 1930 roku wrócił do Tczewa, by objąć stanowisko kapelmistrza orkiestry nowo przybyłego do miasta II Batalionu Strzelców. Jako żołnierz uczestniczył w wojnie obronnej 1939 roku. Po wyzwoleniu podjął pracę urzędnika administracji państwowej w Tczewie. Jesienią 1947 roku, wraz z innymi współorganizatorami, utworzył orkiestrę dętą Związku Harcerstwa Polskiego, którą jako kapelmistrz kierował do 1958 roku. W tym roku przekazał batutę swemu synowi, Jerzemu, którego do tej funkcji starannie przygotowywał, jak się okazało ze znakomitym skutkiem. Dalej aktywnie uczestniczył w życiu zespołu, jeździł na obozy szkoleniowo-wypoczynkowe i uczęszczał na próby. Jan Kubicki zmarł 17 września 1967 roku.
Jerzy Kubicki (1933-2017) - Długoletni kapelmistrz i pedagog
Jerzy Kubicki urodził się w Tczewie w 1933 roku i całe życie poświęcił muzyce oraz edukacji muzycznej. Ukończył Wydział Instruktorski w Państwowej Szkole Muzycznej II stopnia w Gdańsku. Od 1949 roku był członkiem Harcerskiej Orkiestry Dętej, a od 1958 roku pełnił funkcję jej kapelmistrza. Równolegle z pracą zawodową aktywnie działał na niwie kultury. Po 44 latach przekazał batutę swojej córce Magdalenie, jednak nadal wspierał wszystkie działania muzyczne i organizacyjne orkiestry. Jerzy Kubicki traktował orkiestrę jako swoistą szkołę muzyczną, a jednocześnie szkołę życia dla wielu pokoleń młodych harcerzy. Za swoją pracę otrzymał liczne wyróżnienia, nagrody i odznaczenia:
- Złoty Krzyż „Za zasługi dla ZHP”
- Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
- Regionalne odznaczenie „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej”
- Nagroda „Złoty Gryf” w dziedzinie kultury za rok 1996
- Prestiżowy Medal „Pro Domo Trsoviensi”
- Dyplom Honorowy Ministra Kultury i Sztuki (1986)
- Nagroda Wojewody Pomorskiego (1997) za długoletnie kierowanie Orkiestrą i dbałość o zachowanie jej wysokiego poziomu artystycznego oraz zaangażowaną działalność na rzecz upowszechniania kultury muzycznej na terenie miasta Tczewa i regionu
- Nagroda Prezydenta Miasta „Tczewianin Roku 2002”
- Tytuł Honorowego Obywatela Miasta Tczewa (2004)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2012) za zasługi dla kultury polskiej, wręczony przez prezydenta RP Bronisława Komorowskiego
Magdalena Kubicka (ur. 1977) - Współczesna dyrygentka
Magdalena Kubicka urodziła się w 1977 roku i można powiedzieć, że wychowała się w Harcerskiej Orkiestrze Dętej. Na swój pierwszy obóz pojechała mając zaledwie kilka miesięcy. Gdy ukończyła 10 lat, mogła już brać czynny udział w próbach i koncertach orkiestry jako flecistka. Ukończyła klasę fletu w Państwowej Szkole Muzycznej II stopnia. Równolegle ze studiami na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego podjęła naukę na Wydziale Dyrygentury Chóralnej Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku. Uczestniczyła w drugim etapie IX Konkursu Dyrygentów Chóralnych w Poznaniu. Swoją muzyczną pasją zawsze starała się skutecznie zarazić dzieci i młodzież, pomagając im rozwijać zainteresowania i doskonalić umiejętności.
Charakterystyka, Repertuar i Osiągnięcia Współczesnej Orkiestry
Skład i profil artystyczny
Harcerska Orkiestra Dęta jest zespołem młodzieżowym, który istnieje już od 1947 roku. Wychowało się w niej i zaraziło muzyczną pasją kilka pokoleń tczewian. Obecnie w skład HOD wchodzi około 60 młodych muzyków, w większości są to uczniowie, ale także studenci i dorośli, którzy są związani z zespołem od dziecka. Niewątpliwym sukcesem Orkiestry jest zapoczątkowanie kariery wielu późniejszych muzyków zawodowych.
Zespół ma charakter tzw. concert band, czyli koncertowej orkiestry dętej z sekcją perkusji oraz basem strunowym. W swoim repertuarze posiada szeroki wachlarz utworów, obejmujący: muzykę filmową, aranżacje popularnych standardów muzyki rozrywkowej (gospel, jazz, rock, pop), transkrypcje muzyki poważnej, muzykę religijną oraz oryginalne kompozycje przeznaczone na orkiestrę dętą.
Wybrane sukcesy i wyróżnienia
Tczewska Harcerska Orkiestra Dęta pod dyrekcją Magdaleny Kubickiej-Netki zdobyła Grand Prix i nagrodę dla Najlepszego Dyrygenta na XVI Ogólnopolskim Plenerowym Konkursie Orkiestr Dętych w Wąbrzeźnie. Jak czytamy na fanpage’u tczewskiej orkiestry: "Mamy to! Grand Prix i nagroda dla Najlepszego Dyrygenta na XVI Ogólnopolskim Plenerowym Konkursie Orkiestr Dętych w Wąbrzeźnie. Dziękujemy organizatorom za sprawne przeniesienie imprezy - wszak plener dzisiaj był niemożliwy. Gratulacje dla Orkiestry Dętej ZHP-OSP w Uniejowie - harcerze górą, Orkiestry ECHO z Michałowic i Orkiestry Inowrocławskich Kopalń Soli".
Występ orkiestry dętej z Tczewa
Konkurs "Muzyczna Perła Regionów"
O konkursie i procesie głosowania
Drugi konkurs "Muzyczna Perła Regionów" rozpoczął się we wrześniu 2025 roku. Obecnie znana jest już lista orkiestr, które znalazły się w ścisłym finale. Każda z nich prezentowana jest w programie „Dziennik Regionów” na antenie TVP3. Trwa również głosowanie internetowe na stronie regiony.tvp.pl, które wyłoni zwycięzcę konkursu. Organizatorzy z TVP3 podkreślają, że to widzowie zdecydują, która orkiestra otrzyma tytuł Muzycznej Perły Regionu. Głosować na orkiestry można do 15 maja 2026 roku, przy czym każdy internauta może oddać jeden głos dziennie. W poprzedniej edycji zwyciężyła Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP Grójec, zdobywając ponad 106 tysięcy głosów.
Udział orkiestr z regionu Kociewia
Kociewska Orkiestra Dęta „Torpeda” z Tczewa
Kociewska Orkiestra Dęta „Torpeda” z Tczewa od lat aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym regionu, reprezentując Kociewie podczas licznych wydarzeń lokalnych i regionalnych. Jak podkreślają orkiestranci, udział w plebiscycie jest dla nich dużą szansą na promocję regionu oraz działalności orkiestry. Radosław Kornas, współzałożyciel „Torpedy”, przyznaje, że członków orkiestry połączyły przyjaźń i muzyka. Choć grają amatorsko, ich występy pokazują, że są zawodowcami, którym muzyka gra w sercu. Orkiestra powstała 17 lat temu i od początku związana jest z Tczewem oraz tczewską Fabryką Sztuk.
Gminna Orkiestra Dęta przy OSP w Pinczynie
Gminna Orkiestra Dęta przy OSP w Pinczynie jest doskonale znana z koncertów w różnych zakątkach Kociewia. Do konkursu zgłosił ją kapelmistrz Mariusz Rogaczewski, co okazało się trafioną decyzją - zespół znalazł się w gronie 24 najlepszych orkiestr w Polsce. Kapelmistrz Mariusz Rogaczewski mówi, że orkiestra powstała prawdopodobnie w 1991 roku, choć wciąż szukają dokumentu powołującego zespół do życia. Tę datę podawał zmarły przed pięcioma laty kapelmistrz Wacław Osowski, który zebrał ludzi z kilku rodzin we wsi, gdzie umiejętność grania na różnych instrumentach przekazywano z pokolenia na pokolenie. Do tego grona dołączyło kilku muzyków ze Starogardu Gdańskiego, i tak to się zaczęło. Mariusz Rogaczewski dodaje, że jest to właściwie reaktywacja orkiestry, która, jak mówił Wacław Osowski, istniała już przed wojną. Orkiestra łączy pokolenia - najstarszy instrumentalista ma 74 lata, a najmłodszy klarnecista zaledwie 8 lat, a jak podkreśla kapelmistrz, „łączą nas te same nuty”.
Orkiestry ze Świekatowa i Świecia
Region Kociewia reprezentują także dwie orkiestry z województwa kujawsko-pomorskiego: Orkiestra ze Świekatowa oraz Stowarzyszenie Orkiestra Dęta Świecie. Dla Orkiestry ze Świekatowa udział w konkursie to efekt wielu godzin prób, wspólnej pasji i ogromnego zaangażowania całego zespołu. Stowarzyszenie Orkiestra Dęta Świecie podkreśla, że jest to dla nich ogromne wyróżnienie, a muzyka, którą grają, to nie tylko dźwięki - to lata wspólnych prób, koncertów, występów podczas uroczystości i wydarzeń, a przede wszystkim pasja do grania dla swojej społeczności. W gronie finalistów są także młodzi instrumentaliści ze Świekatowa.