Orkiestra Ochotniczej Straży Pożarnej w Bodzentynie to zespół o bogatej historii, który, choć ściśle związany ze strażą, jest od niej starszy. Jej dzieje, pełne wzlotów i upadków, nierozerwalnie splatają się z losami lokalnej społeczności i polskiej państwowości.
Trudne początki w latach niewoli (1875-1918)
Powstanie i wczesna działalność
Orkiestra została założona w 1875 r., na długo przed powstaniem Ochotniczej Straży Pożarnej w Bodzentynie, która oficjalnie rozpoczęła działalność w 1905 r. Z zachowanych dokumentów wynika, że 12 lutego 1876 r., na podstawie uchwały zebrania osadzkiego z 15 listopada 1875 r., władze lokalne, w tym Świderski, pisali w sprawozdaniu do naczelnika powiatu z prośbą o zezwolenie gubernatora na utworzenie orkiestry amatorskiej złożonej z 24 osób. Początki formowania się zespołu były jednak trudne do dokładnego prześledzenia, podobnie jak kształtowanie się jego charakteru.
Wiemy, że członkowie orkiestry uczyli się gry pod kierunkiem kapelmistrza z kościoła parafialnego w Szydłowcu. Niestety, nie ma informacji, jak długo trwał ten etap szkolenia najstarszych orkiestrantów. Repertuar zespołu obejmował jednak nie tylko melodie kościelne, lecz także świeckie, ludowe i patriotyczne. O patriotycznym zaangażowaniu orkiestry świadczy fakt, że w 1905 r., w okresie rewolucyjnym, odegrała ona kilka pieśni rewolucyjnych i patriotycznych na Górnym Rynku w Bodzentynie pod figurą Św. [brak imienia]. Ten występ wyraźnie wzruszył lokalną społeczność, co podkreśliła „Gazeta Kielecka”, pisząc, że Bodzentyn przeżył „dzień piękny, niezapomniany”.
Wyzwania i podupadłość przed odzyskaniem niepodległości
Działalność orkiestry w tych burzliwych czasach nie zawsze była łatwa. Próby wpływania na jej funkcjonowanie przez ówczesne władze zaborcze, choć słabo udokumentowane w dostarczonych fragmentach, z pewnością stanowiły wyzwanie. Niestety, wielki pożar, który strawił większość budynków w Bodzentynie 20 czerwca 1917 r., znacząco odbił się na orkiestrze. Wiele instrumentów uległo zniszczeniu, co w naturalny sposób doprowadziło do podupadłości działalności zespołu.
Okres międzywojenny: Odbudowa i rozwój (1918-1939)
Reaktywacja i pozyskiwanie funduszy
Po stu dwudziestu trzech latach niewoli Polska odzyskała niepodległość. Cały naród stanął do budowy zrębów odrodzonej Ojczyzny, a społeczeństwo Bodzentyna z zapałem przystąpiło do odbudowy po wielkim pożarze. Wzrosło wówczas znaczenie życia społecznego, oświaty i kultury. Aktywną działalność przejawiały Koło Polskiej Macierzy Szkolnej i Ochotnicza Straż Pożarna. Nic więc dziwnego, że w 1928 r. lokalna społeczność zebrała siły, by urządzić uroczystość 25-lecia powstania straży.
Realizując uchwałę w sprawie reaktywacji orkiestry, Zarząd OSP w dniu 8 października 1928 r. wystąpił z prośbą o wsparcie finansowe na zakup instrumentów muzycznych oraz na opłatę kapelmistrza. Niestety, prośba ta została załatwiona odmownie. Mimo to, orkiestra cieszyła się znacznym wsparciem społeczeństwa miejscowego. Pieniądze na jej działalność gromadzono ze zbiórek publicznych, między innymi na targowiskach (rzeźniczym i solnym) oraz od poszczególnych mieszkańców. Zgromadzone kwoty były na tyle imponujące, że trzeba było zaciągnąć kredyt w Banku Spółdzielczym w wysokości 2.600 zł na zakup nowych instrumentów muzycznych. Fundusze pozyskiwano również z wpływów z organizowanych zabaw i imprez artystycznych, a częściowo nawet ze sprzedaży nieruchomości. Ustalono, że jedna czwarta zebranych pieniędzy będzie przeznaczana na wyłączne potrzeby orkiestry, a trzy czwarte - na dochód straży.
Kapelmistrzowie i poziom artystyczny
W okresie międzywojennym zespół orkiestralny był dość liczny. Pierwszym znanym kapelmistrzem tego okresu był nauczyciel [brak nazwiska w tekście], a następnie funkcję tę objął Edmund Antoni Żywin-Biaobrzeski, również nauczyciel bodzentyńskiego seminarium. Niestety, po likwidacji seminarium nauczycielskiego w 1930 r., zabrakło odpowiednich kandydatów na to stanowisko. Wówczas funkcje kapelmistrzów pełnili Józef Strojanowski, Kazimierz Kozłowski i Stanisław Kasza. Brak stałego, wykwalifikowanego dyrygenta odbił się ujemnie na poziomie artystycznym orkiestry, co miało się powtarzać również w okresie powojennym.
Czas wojny i zmienne losy w powojennej Polsce (1939-1990)
Okupacja hitlerowska
Okres okupacji hitlerowskiej przyniósł całkowite zahamowanie działalności orkiestry. Mimo że Ochotnicza Straż Pożarna w Bodzentynie istniała, zespół muzyczny zamilkł na czas wojny. Niestety, ten tragiczny czas dotknął również osoby związane z orkiestrą; Stankiewicz, jeden z członków lub bliskich współpracowników, został zamordowany przez Niemców 1 czerwca 1943 r. w czasie pacyfikacji Bodzentyna.
Powojenna reaktywacja i wsparcie
Po wyzwoleniu Polski orkiestra ponownie podjęła działalność. W pierwszych latach powojennych wspierana była finansowo przez [brak nazwy instytucji] w Kielcach, który opłacał pracę kapelmistrzów oraz pokrywał koszty wyjazdów na różne imprezy. Rozkwit działalności orkiestry w tym okresie został uwieńczony dyplomem wydanym w 1951 r. za udział w upowszechnianiu muzyki, pieśni i tańca w ramach Festiwalu Muzyki Polskiej.
Orkiestra OSP Bodzentyn - Świętokrzyskie, jakie cudne.
Dyrygenci i wyróżnienia
Późniejsze lata charakteryzowały się okresami ożywionej działalności przeplatanymi momentami załamań. Orkiestra aktywnie uczestniczyła we wszystkich ważniejszych uroczystościach kościelnych i świeckich, a także brała udział w różnych eliminacjach powiatowych i wojewódzkich. Urząd Gminy wspierał orkiestrę finansowo, opłacając dyrygentów. Wśród kapelmistrzów tego okresu wymienić należy [imię] Bracki i Tadeusza Ziółkowskiego. Od 1996 r. do chwili obecnej funkcję tę pełni Kazimierz Podraza.
Za swoje zasługi orkiestra została uhonorowana odznaczeniem "Zasługi dla Kielecczyzny", zaś ośmiu orkiestrantów otrzymało indywidualne odznaki. Ważną rolę organizatora orkiestry przez wiele lat pełnił Antoni Wójcikowski, a w gronie orkiestrantów aktywnie wspierających zespół wymienić należy Rafała Laskowskiego, Jerzego Mazurka, Krzysztofa Sajeckiego i Jerzego Sotkiewicza.
Odrodzenie i współczesna działalność (od 1990 r.)
Nowe wyzwania i odnowa zespołu
Mimo sukcesów, z biegiem czasu, w obliczu braku nowych chętnych do nauki gry, orkiestra ponownie podupadła. W pewnym momencie [brak nazwy instytucji] finansował i współorganizował jej działalność, ale po dwóch latach wycofał się ze wsparcia. Od 1998 r. zadanie utrzymania i wspierania orkiestry ponownie spoczęło na lokalnych władzach i OSP. Wspólnymi siłami Urząd Gminy i Ochotnicza Straż Pożarna stworzyły korzystne warunki do rozwoju nowego zespołu orkiestralnego. Współczesny zespół składa się w zdecydowanej większości z młodych chłopców, co świadczy o udanej regeneracji i przyszłości orkiestry.
Sukcesy i znaczenie w regionie
Obecnie orkiestra Ochotniczej Straży Pożarnej w Bodzentynie prezentuje wysoki poziom artystyczny. Funkcję dyrektora artystycznego i opiekuna orkiestry pełni Kazimierz Podraza, który od 1996 roku jest jej dyrygentem. Zespół jest cenionym i rozpoznawalnym elementem kulturalnym w regionie świętokrzyskim. Z jej udziałem odbywają się wszystkie ważniejsze uroczystości świeckie i kościelne, a orkiestra odnosi liczne sukcesy w konkursach i zawodach organizowanych w województwie. Te sukcesy są nieustannie pomnażane, a osiągnięcia artystyczne umacniają sławę orkiestry w regionie, zapewniając jej trwałe miejsce w lokalnej tradycji.
