Kształcenie Ustawiczne Dorosłych w OSK i OSP oraz Regulacje Prawne

Kształcenie ustawiczne w Polsce reguluje szereg aktów prawnych, mających na celu zapewnienie odpowiednich kwalifikacji zawodowych oraz umiejętności niezbędnych na rynku pracy. W kontekście Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) i Ośrodków Szkolenia Kierowców (OSK) kwestie te nabierają szczególnego znaczenia, zarówno w odniesieniu do formalnych regulacji państwowych, jak i wewnętrznych zasad organizacji szkoleń. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowy przegląd przepisów i praktyk związanych z kształceniem ustawicznym dorosłych, w tym specyfikę szkoleń w OSP.

Podstawy Prawne Kształcenia Ustawicznego

Głównym aktem prawnym określającym zasady kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych jest Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 marca 2019 r. w sprawie kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych (Dz. U. poz. 652). Rozporządzenie to, ogłoszone 8 kwietnia 2019 r. i obowiązujące od 1 września 2019 r. do 26 września 2023 r., zostało wydane na podstawie art. 117 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe.

Zakres Rozporządzenia MEN

Rozporządzenie precyzuje kluczowe aspekty kształcenia ustawicznego, takie jak:

• Rodzaje i zadania publicznych placówek kształcenia ustawicznego oraz publicznych centrów kształcenia zawodowego.
• Warunki, organizację i tryb prowadzenia kształcenia ustawicznego w różnych formach pozaszkolnych, w tym wymogi dotyczące programu nauczania.
• Sposoby potwierdzania efektów kształcenia.
• Wzory dokumentów wydawanych po ukończeniu kształcenia, w tym zaświadczeń.
• Przypadki, w których turnus dokształcania teoretycznego młodocianych pracowników może być prowadzony w więcej niż jednym zawodzie.
• Tryb zwalniania z opłat za kształcenie oraz warunki zwrotu opłat.

Definicje Kluczowych Pojęć

W rozporządzeniu zdefiniowano również istotne terminy, takie jak:

• Klasyfikacja zawodów szkolnictwa branżowego - przepisy wydane na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy.
• Podstawa programowa kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego - przepisy wydane na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy.
• Podstawa programowa kształcenia ogólnego - przepisy wydane na podstawie art. 47 ust. 1 lit. b-h ustawy.
• Szkoła - szkoła prowadząca kształcenie zawodowe, o której mowa w art. 4 pkt 28a lit. a ustawy.
• Młodociany pracownik - młodociany pracownik w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.

Publiczne Placówki Kształcenia Ustawicznego

Publicznymi placówkami kształcenia ustawicznego są centra kształcenia ustawicznego. Pełnią one funkcję ośrodków prowadzących kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych, a także mogą realizować zadania z zakresu praktycznej nauki zawodu. Centra te mogą również obejmować szkoły dla dorosłych, branżowe szkoły II stopnia lub szkoły policealne.

Publiczne Centra Kształcenia Zawodowego (PCKZ)

PCKZ realizują zadania z zakresu praktycznej nauki zawodu, w szczególności poprzez prowadzenie zajęć praktycznych dla uczniów szkół zawodowych. Mogą również prowadzić kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych oraz dokształcanie teoretyczne młodocianych pracowników, jeśli szkoła nie ma możliwości zrealizowania tego kształcenia. PCKZ mogą współpracować z placówkami doskonalenia nauczycieli w zakresie rozwoju umiejętności zawodowych pedagogów kształcenia zawodowego.

Współpraca Placówek Kształcenia Ustawicznego

Centra kształcenia ustawicznego i publiczne centra kształcenia zawodowego ściśle współpracują z:

• Pracodawcami - w zakresie organizacji kształcenia praktycznego, przygotowania oferty edukacyjnej zgodnej z ich oczekiwaniami oraz kształcenia ustawicznego pracowników.
• Urzędami pracy - w zakresie szkolenia osób zarejestrowanych.
• Innymi podmiotami - prowadzącymi kształcenie ustawiczne w ramach zadań statutowych.

Formy Kształcenia Ustawicznego

Rozporządzenie wyróżnia kilka form kształcenia ustawicznego, każda z własnymi specyficznymi wymogami i zasadami.

Kwalifikacyjny Kurs Zawodowy (KKZ)

Minimalna liczba godzin kształcenia na KKZ jest równa minimalnej liczbie godzin kształcenia zawodowego w danej kwalifikacji, określonej w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego. W przypadku kursów zaocznych, minimalna liczba godzin nie może być mniejsza niż 65% wymiaru kursu stacjonarnego.

Liczba słuchaczy w publicznych szkołach, CKU lub PCKZ wynosi co najmniej 20, z możliwością zmniejszenia za zgodą organu prowadzącego.

Podmiot prowadzący KKZ jest zobowiązany poinformować okręgową komisję egzaminacyjną o rozpoczęciu kształcenia w terminie 14 dni, podając dane takie jak: oznaczenie podmiotu, termin rozpoczęcia i zakończenia kursu, oraz liczbę słuchaczy.

Zwolnienia z Zajęć

Osoby posiadające dyplomy, świadectwa lub zaświadczenia o ukończeniu innych form kształcenia zawodowego (np. dyplom zawodowy, świadectwo ukończenia szkoły zawodowej, zaświadczenie o ukończeniu kwalifikacyjnego kursu zawodowego) mogą być zwolnione z zajęć dotyczących zrealizowanych już treści kształcenia lub efektów kształcenia, o ile organizacja kursu to umożliwia.

Zakończenie Kursu

KKZ kończy się zaliczeniem w formie ustalonej przez podmiot prowadzący. Osoba, która uzyskała zaliczenie, otrzymuje zaświadczenie o ukończeniu kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Kurs Umiejętności Zawodowych

Minimalna liczba godzin na kursie umiejętności zawodowych zależy od zakresu kształcenia:

• W przypadku kształcenia w zakresie części efektów kształcenia w ramach danej kwalifikacji - jest równa minimalnej liczbie godzin przewidzianej dla tej części w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
• W przypadku kształcenia w zakresie dodatkowych umiejętności zawodowych - jest równa minimalnej liczbie godzin przewidzianej dla danej umiejętności, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy.

Kurs kończy się zaliczeniem, po którym uczestnik otrzymuje zaświadczenie o ukończeniu kursu umiejętności zawodowych.

Kurs Kompetencji Ogólnych

Minimalny wymiar kształcenia na kursie kompetencji ogólnych wynosi 30 godzin. Podobnie jak w przypadku innych kursów, kończy się on zaliczeniem, po którym wydawane jest zaświadczenie o ukończeniu kursu.

Turnus Dokształcania Teoretycznego Młodocianych Pracowników

Turnusy są organizowane dla młodocianych pracowników dokształcających się teoretycznie w zakresie danego zawodu szkolnictwa branżowego, nauczanego w branżowej szkole I stopnia. Program nauczania uwzględnia zakres kształcenia określony w skierowaniu.

Turnus może być prowadzony w zakresie dwóch zawodów przyporządkowanych do tej samej branży, jeśli jeden z nich jest zawodem pomocniczym w stosunku do drugiego.

Liczba młodocianych pracowników uczestniczących w turnusie organizowanym przez publiczną szkołę lub PCKZ wynosi co najmniej 20, z możliwością zmniejszenia za zgodą organu prowadzącego. W przypadkach losowych dyrektor może zorganizować konsultacje indywidualne w wymiarze co najmniej 55 godzin.

Warunki Przyjęcia i Zakończenie

Młodociani pracownicy przyjmowani są na turnusy na podstawie skierowania wydanego przez pracodawcę lub szkołę. Na turnusie oceniane są postępy, a po jego ukończeniu młodociany pracownik otrzymuje zaświadczenie o ukończeniu dokształcania teoretycznego. Kopia zaświadczenia przekazywana jest odpowiednio pracodawcy lub szkole.

Inne Kursy (Art. 117 ust. 1a pkt 5 ustawy)

Kursy prowadzone na podstawie art. 117 ust. 1a pkt 5 ustawy są realizowane według programu nauczania uwzględniającego treści ustalone przez placówkę kształcenia ustawicznego lub centrum kształcenia zawodowego, albo określone w przepisach dotyczących uzyskiwania i uzupełniania wiedzy, umiejętności i kwalifikacji zawodowych.

Częstotliwość zajęć i forma zaliczenia kursu są określane przez podmiot prowadzący. Po zaliczeniu kursu wydawane jest zaświadczenie zawierające szczegółowe dane uczestnika i kursu.

Wymogi Organizacyjne dla Podmiotów Prowadzących Kształcenie Ustawiczne

Podmioty prowadzące kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych muszą spełniać określone warunki, aby zapewnić wysoką jakość nauczania:

• Kadra dydaktyczna - posiadająca kwalifikacje określone w przepisach Karty Nauczyciela lub ustawy.
• Pomieszczenia i wyposażenie - odpowiednie pomieszczenia ze sprzętem i pomocami dydaktycznymi.
• Warunki bezpieczeństwa - bezpieczne i higieniczne warunki pracy i nauki.
• Dostępność dla osób niepełnosprawnych - warunki organizacyjne i techniczne umożliwiające udział w kształceniu.
• Nadzór - stały nadzór nad jakością prowadzonego kształcenia.

Kształcenie na Odległość

W przypadku kształcenia z wykorzystaniem metod i technik na odległość, podmioty muszą dodatkowo zapewnić:

• Dostęp do oprogramowania umożliwiającego interakcję synchroniczną i asynchroniczną.
• Materiały dydaktyczne dostosowane do formy zdalnej.
• Bieżącą kontrolę postępów w nauce oraz aktywności prowadzących zajęcia.

Przed rozpoczęciem zajęć zdalnych organizowane jest szkolenie dla słuchaczy/uczestników. Ważne jest, że zaliczenie kształcenia prowadzonego zdalnie nie może odbywać się z wykorzystaniem tych samych metod. Turnusy, zajęcia praktyczne i laboratoryjne nie mogą być prowadzone zdalnie.

Formy Kształcenia (dzienna, stacjonarna)

Kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych może odbywać się w formie:

• Dziennej - przez 5 lub 6 dni w tygodniu.
• Stacjonarnej - przez 3 lub 4 dni w tygodniu.

Szkolenia w Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP)

Od lutego 2022 r. obowiązują nowe "Zasady organizacji szkoleń członków Ochotniczych Straży Pożarnych biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych", zastępując dotychczasowy "System szkolenia członków OSP..." z 2006 r. Zmianie uległ zakres tematyczny i godzinowy szkoleń, takich jak szkolenie podstawowe, kierowców-konserwatorów oraz kierujących działaniem ratowniczym.

Test w Komorze Dymowej

Strażacy Ochotniczych Straży Pożarnych włączonych do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) mają obowiązek przystępować do testów w komorze dymowej nie rzadziej niż raz na 5 lat. Celem testu jest sprawdzenie odporności strażaków na obciążenia psychofizyczne w warunkach zbliżonych do rzeczywistych, w tym orientacji i zdolności do przemieszczania w warunkach zadymienia i ograniczonej widoczności. Kartę skierowania na test podpisuje właściwy komendant gminny, prezes OSP lub naczelnik OSP. Próba wysiłkowa (bieżnia, rower, młot podciągowy i drabina bez końca) realizowana jest w obuwiu sportowym, a ścieżka treningowa w obuwiu specjalnym.

Szkolenie Podstawowe Strażaka-Ratownika OSP

Szkolenie podstawowe, realizowane przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej, jest przepustką do udziału w pierwszej akcji ratowniczo-gaśniczej. Może być realizowane stacjonarnie lub z wykorzystaniem metod nauczania na odległość dla części teoretycznej. Zajęcia praktyczne powinny być prowadzone z zachowaniem zasady 1 instruktor na 4-10 słuchaczy. Obecnie szkolenia te realizowane są w oparciu o program szkolenia podstawowego strażaka ratownika OSP z dnia 4 marca 2022 roku.

Warunki Uczestnictwa

W szkoleniu podstawowym mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat i nie przekroczyły 65 lat. Osoby nieletnie wymagają zgody rodziców/prawnych opiekunów. Nawet jeśli osoby niepełnoletnie zdadzą egzamin, w działaniach ratowniczo-gaśniczych będą mogły brać udział dopiero po ukończeniu 18 roku życia.

Przebieg Szkolenia

Szkolenie rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym i instruktażem ogólnym BHP. Następnie naczelnik macierzystej jednostki OSP przeprowadza instruktaż stanowiskowy. Zakres tematów poruszanych na szkoleniu podstawowym jest bardzo szeroki i obejmuje m.in. bezpieczeństwo i higienę pracy, służbę wewnętrzną oraz podstawy organizacji akcji gaśniczej.

Egzamin

Egzamin składa się z części teoretycznej, praktycznej oraz z BHP. Do egzaminu praktycznego kwalifikują się osoby, które zrealizowały zagadnienia, zaliczyły część teoretyczną i zdały test w komorze dymowej. Część teoretyczna egzaminu pisemnego (zazwyczaj kilkadziesiąt pytań zamkniętych jednokrotnego wyboru) jest zaliczana przy uzyskaniu minimum 70% możliwych punktów. Egzamin z BHP składa się z testu (minimum 10 zadań wielokrotnego wyboru z jedną prawidłową odpowiedzią).

Wiele z pytań, które mogą pojawić się na egzaminie, można znaleźć w modułach quizów na platformach edukacyjnych.

Szkolenie Kierowcy-Konserwatora Sprzętu Ratowniczego

W 2026 roku Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Krasnymstawie planuje przeprowadzić szkolenie kierowcy-konserwatora sprzętu ratowniczego, obejmujące 10 godzin zajęć praktycznych i 13 godzin zajęć teoretycznych. Termin rozpoczęcia to 2 października 2026 r., zakończenia - 11 października 2026 r. Termin dostarczania kart skierowań upływa 25 września 2026 r.

Kurs Pierwszej Pomocy Medycznej

Kurs pierwszej pomocy medycznej jest szkoleniem specjalistycznym. Istnieją rozbieżności w interpretacji, czy ukończenie szkolenia podstawowego strażaków-ratowników OSP jest warunkiem koniecznym do przystąpienia do kursu ratownictwa medycznego. Dokumenty takie jak "Program Kursu Pierwszej Pomocy Medycznej dla Ratowników Krajowego Systemu Ratowniczo - Gaśniczego" z lipca 2004 r. nie wspominają wprost o konieczności posiadania ukończonego szkolenia podstawowego. W praktyce organizatorzy w niektórych regionach nie wymagają ukończenia szkolenia podstawowego OSP przed przystąpieniem do kursu I pomocy medycznej. Jednakże, aby móc realizować zadania z zakresu ratownictwa medycznego w czasie akcji ratowniczych, należy mieć ukończone szkolenie podstawowe.

Niezależnie od tego, "oczywistą oczywistością" jest wymóg ukończenia 18 lat, aby móc w pełni uczestniczyć w działaniach ratowniczych i uzyskać odpowiednie uprawnienia.

Szkolenia na Platformach Edukacyjnych

Komenda Powiatowa PSP w Brzozowie uruchomiła platformę edukacyjną www.platforma.wint.pl, która zawiera materiały szkoleniowe z zakresu ratownictwa dla członków OSP, w ramach "Systemu szkolenia członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych" z 2006 r. Dostęp do serwisu wymaga wcześniejszej rejestracji użytkownika za pomocą kodu dostępu przyznanego dla OSP. Dostępne są również materiały szkoleniowe w formie prezentacji (.pps) obejmujące teoretyczną część szkoleń, dostępne na stronach internetowych.

tags: #osk #osp #szkolenie #ustawiczne #doroslych