Projekt OSM Hydrant i aplikacja mobilna StrażakOSM to cenne narzędzia do gromadzenia oraz zarządzania danymi o hydrantach i pikietażu drogowym w projekcie OpenStreetMap (OSM). Dzięki nim możliwe jest tworzenie szczegółowych map, które są wykorzystywane przez służby ratownicze i inne podmioty. Niniejsza instrukcja przedstawia, jak samodzielnie dodawać i weryfikować zebrane dane przed ich przesłaniem do głównej bazy OSM.
Wprowadzenie do projektu OSM Hydrant i aplikacji StrażakOSM
Czym jest OSM Hydrant?
Dzięki stronie internetowej osmhydrant.org możemy uzyskać dostęp do rozmieszczenia hydrantów na całym świecie. Projekt OSM Hydrant pozwala na gromadzenie danych każdego hydrantu, obejmujących jego szczegółowy opis (nadziemny, podziemny, wewnętrzny), rodzaj i ilość nasad, wydajność, właściciela, usytuowanie (chodnik, trawa), a nawet fotografie. Oprócz hydrantów, można dodawać także zbiorniki ppoż. Na terenie gmin Andrychów oraz Wieprz, stopniowo zwiększana jest ilość naniesionych hydrantów - zwłaszcza przez osoby prywatne, a ostatnio również przez ZWiK Andrychów.
Projekt OSM Hydrant nie jest produktem firmy Abakus ST, jednak zachęcamy do jego używania, gdyż uważamy, że może być przydatny przy tworzeniu mapy sieci hydrantowej.
Rola aplikacji mobilnej StrażakOSM
Aplikacja mobilna StrażakOSM to narzędzie niezbędne w pozyskiwaniu specjalnych danych dla projektu OpenStreetMap. Dzięki aplikacji można w prosty i intuicyjny sposób zbierać informacje o położeniu geograficznym hydrantów z podziałem na ich rodzaje i typy oraz słupków kilometrowych dróg krajowych, wojewódzkich, ekspresowych i autostrad.
Aplikacja udostępnia także panel mapy, na którym dzięki aktualnemu widokowi pozycji własnej oraz mapy okolicy można weryfikować istniejące w bazie dane hydrantów i słupków kilometrowych. Do prawidłowego działania aplikacji konieczny jest sprawny odbiornik GPS w telefonie. Jeśli aplikacja nie uzyskuje aktualnej pozycji z GPS lub otrzymywana pozycja ma zbyt małą dokładność, aplikacja nie pozwoli na zapisanie żadnych danych. Przed uruchomieniem aplikacji prosimy o sprawdzenie, czy odbiornik GPS w telefonie jest włączony, oraz zalecamy wyjście z budynku - odbiorniki GPS w budynkach mogą działać nieprawidłowo.
Aplikacja przeznaczona jest głównie dla osób związanych z pozyskiwaniem danych w OpenStreetMap. Aplikacja StrażakOSM nie służy do dodawania i wyświetlania gromadzonych hydrantów na mapie www.openstreetmap.org. Dane są przesyłane do OSM i prezentowane na stronie OsmHydrant.
Metody dodawania i weryfikacji danych
Dodawanie danych za pomocą aplikacji StrażakOSM
Aplikacja StrażakOSM posiada dwa podstawowe ekrany - jeden służący do zbierania hydrantów, drugi do zbierania pikietażu.
Dodawanie hydrantów
W celu dodania nowego hydrantu najpierw należy wybrać jego typ oraz średnicę. Aplikacja umożliwia dodawanie za pomocą przycisków hydrantów naziemnych i podziemnych o średnicach 80 i 100 oraz naściennych o średnicach 25 i 52. Jeśli chcemy dodać hydrant o innej średnicy, wybieramy przycisk „… inny” i w pojawiającym się polu podajemy średnicę. Punkty czerpania wody oraz suche hydranty dodawane są bez podawania średnicy. Po wybraniu przycisku „Inny” do bazy zostanie dodany hydrant bez określenia jego typu oraz średnicy. Jeśli znamy numer hydrantu, podajemy go w polu „Numer ref:”. Po wprowadzeniu danych klikamy ZAPISZ. Zdjęcie umieszczonego hydrantu i wprowadzonych tagów pokazuje przykładową formę dodawania danych.
Dodawanie pikietażu
W celu przygotowania aplikacji do dodawania kolejnych słupków pikietażowych musimy najpierw podać typ drogi, wybierając go z zestawu tabliczek powyżej słupka, następnie podświetlone zostanie okno w górnej części słupka na ekranie, w którym podajemy numer drogi. Po tym podświetlone zostanie okno na środku słupka, w którym ustawiamy numer kolejnego słupka pikietażu, który będziemy mijali. Po dojechaniu do właściwego słupka wybieramy „Dodaj”, po czym za pomocą przycisków ‘+’ i ‘-‘ ustawiamy, jaki numer będzie miał kolejny słupek, który będziemy mijali (numeracja rosnąca lub malejąca). Po minięciu kolejnego pełnego słupka znów przyciskamy „Dodaj”.
Przesyłanie i weryfikacja danych z aplikacji
Aplikacja w ramach swojego działania tworzy pliki *.osm, które zapisuje na karcie SD telefonu. Pliki te można dodać do mapy własnoręcznie za pomocą narzędzi do edycji mapy OSM lub przesłać na serwer AbakusOSM. Przesyłając dane na serwer należy mieć na uwadze, że proces weryfikacji i dodawania danych do projektu jest częściowo zautomatyzowany, ale weryfikację wykonują ręcznie pracownicy Abakusa lub członkowie społeczności OSM. Dlatego nie należy się spodziewać, że dane zaraz po przesłaniu do serwera pojawią się na mapie - dane będą widoczne na stronach i w aplikacji w czasie 24-48 godzin. Hydranty i pikietaż zebrane za pomocą aplikacji StrażakOSM są średnio dwa razy w tygodniu pobierane, weryfikowane i dodawane do projektu OSM.
Samodzielne dodawanie i weryfikacja danych za pomocą JOSM
W związku z licznymi pytaniami o możliwość samodzielnego dodawania zebranych hydrantów oraz ich weryfikacji przed dodaniem, zamieszczamy krótką instrukcję, która pozwoli wykonać te czynności samodzielnie. Edytor JOSM służy do edycji danych w projekcie OSM - za jego pomocą można edytować wszystkie dane w projekcie.
Założenie konta OpenStreetMap
Jeśli posiadamy już konto w projekcie OpenStreetMap (np. było potrzebne do edycji hydrantów przez osmhydrant), ten punkt możemy pominąć. Jeśli nie, konto należy założyć. Czynność wykonujemy jednokrotnie. Utworzenie konta nie różni się niczym od tworzenia konta w innych portalach (np. społecznościowych). Po zakończeniu sprawdzamy pocztę i aktywujemy konto za pomocą odebranego linka.
Instalacja edytora JOSM
Do dodawania hydrantów konieczna jest aplikacja JOSM. Aplikację pobieramy ze strony projektu JOSM i instalujemy (np. używając instalatora dla Windows). Tutaj również nie będzie żadnych niespodzianek, aplikacja instaluje się jak każda inna i nie zawiera żadnych „dóbr dodanych” (antywirusów, demonstracyjnych wersji innych programów czy bezużytecznych pasków narzędzi do przeglądarek). Aplikacja wymaga środowiska JAVA, więc jeśli nie było ono wcześniej zainstalowane, należy je pobrać ze strony producenta i również zainstalować.
Konfiguracja wstępna JOSM
Po pobraniu aplikacji i jej pierwszym uruchomieniu konieczna będzie jej wstępna konfiguracja. Uruchamiamy JOSM i wchodzimy w ustawienia (F12 lub Menu>Edycja>Ustawienia). W oknie ustawień wybieramy ustawienia połączenia (z lewej, drugi obrazek od góry, z ikoną globusa i wtyczki).
Import danych z aplikacji StrażakOSM do JOSM
W folderze, w którym aplikacja StrażakOSM zapisuje pliki, powinny znajdować się pliki z rozszerzeniem .osm oraz podfolder „sended”, w którym aplikacja przechowuje wszystkie przesłane wcześniej pliki. Wszystkie pliki znajdujące się w tym folderze przenosimy na komputer. Jeśli mamy już pliki przeniesione na komputer, możemy przystąpić do kolejnego kroku - przechodzimy do edytora JOSM i otwieramy wszystkie przeniesione pliki (Menu>Plik>Otwórz lub ikona folderu). Każdy plik zostanie otwarty jako osobna warstwa i wyświetlony w managerze warstw.
Weryfikacja danych w JOSM
Kolejnym krokiem jest weryfikacja danych przed przesłaniem ich do projektu. W tym celu musimy pobrać interesujący nas fragment mapy. Ustawiamy widok tak, aby w oknie edycji widoczne były wszystkie nasze hydranty (dość „ciasno”, ale tak, żeby na podziałce skali wartość nie była niższa niż 20m) i klikamy przycisk pobierania danych. Jeśli JOSM wyświetli komunikat informujący, że żądany fragment mapy jest zbyt duży, weryfikację trzeba będzie przeprowadzić w kilku etapach, pobierając kilka mniejszych fragmentów. Jeśli wyświetli komunikat informujący, że w pobieranym obszarze nie ma żadnych danych, konieczne będzie pobranie większego fragmentu.
Po pobraniu danych przełączamy się ponownie na warstwę z hydrantami, stawiając przy niej ikonę ‘v’ w zielonym kole - pobrane dane wyświetlą się w skali szarości, a nasze hydranty będą kolorowe. Teraz wykonujemy weryfikację - włączając i wyłączając widoczność naszej warstwy (ikona oka w managerze warstw) możemy sprawdzić, czy dodawane hydranty nie były już wcześniej dodane (nie istnieją w mapie głównej). Jeśli istnieją, usuwamy je z dodawanych danych (zaznaczenie i przycisk ‘del’).
Jeśli konieczne jest przesunięcie jakiegoś hydrantu, wybieramy narzędzie edycji i przesuwamy go za pomocą lewego przycisku myszy. Jeśli trzeba zmienić jakiś parametr dodawanego hydrantu, zaznaczamy go lewym przyciskiem myszy i w oknie tagów wybieramy link do szablonu edycji hydrantu.
Przesyłanie zweryfikowanych danych do OpenStreetMap
Po weryfikacji danych jesteśmy gotowi do przesłania ich do projektu OSM. W tym celu wybieramy przycisk ‘Wyślij’. W oknie wysyłania danych pojawi się podsumowanie naszej edycji oraz okna, w których należy podać opis zmian i ich źródło. Dane zostały przesłane do projektu; pozostaje nam jedynie czekać na ich pojawienie się na mapach.
Znaczenie i zastosowanie zgromadzonych danych
Ze zgromadzonych danych w serwisie OSM korzysta m.in. wiele służb. Numery budynków, oznaczone charakterystyczne miejsca, parkingi, miejsca publiczne itp. - wszystko to ułatwia odnalezienie hydrantów czy budynku, do którego chcemy dojechać w trakcie działań. Tak szczegółowa mapa sprawdza się także przy planowaniu różnych ćwiczeń dla wielu jednostek. Można zapisywać obrazy, drukować mapy lub po prostu używać ich na tablecie w samochodzie pożarniczym w czasie dojazdu do akcji. Praktycznych pomysłów jest wiele i zależą głównie od zapotrzebowania danej jednostki.
W OSM Hydrant dostępna jest mapa jednostek OSP/PSP w całej Polsce, którą może edytować każdy, dodając swoje punkty na mapie. Ponadto jest możliwość wybierania dowolnych rzeczy z danych, np. miejsc wodowania łódek, hydrantów, itp.
Przypominamy, że ze względu na otwarty charakter projektu OpenStreetMap, w celu chronienia zawartych w nim danych istotnych dla PSP, zarówno pracownicy Abakus ST, jak i inne osoby zaangażowane w projekt OSM, po każdej edycji czy usunięciu hydrantu z mapy OSM otrzymują o tym informację.
Opinie użytkowników i wsparcie społeczności
Wielu użytkowników docenia szybką reakcję ze strony operatora Abakus, dzięki czemu w zasadzie w ciągu 24 godzin hydranty są widoczne na mapie w przeglądarce oraz na smartfonie. Rozrzut naniesionego hydrantu ze stanem faktycznym wynosi od zera do 10 metrów, z przewagą taką, że te dalsze odległości to pojedyncze hydranty, większość mieści się w granicach 2-3 metrów. Użytkownicy podkreślają również bardzo dobrą edycję i możliwość poprawienia lokalizacji hydrantu w edytorze OSM Hydrant (bardzo prosta obsługa, możliwość dopisania większej ilości danych).
Istnieją także plany rozwijania współpracy: "W programie JOSM praktykanci rysują co potrzeba i wrzucają do internetu. Wodociągi uzupełniają hydranty."