Różnice między Państwową Strażą Pożarną (PSP) a Ochotniczą Strażą Pożarną (OSP)

W Polsce straż pożarna dzieli się na dwie główne formacje, które odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu bezpieczeństwa społeczeństwa: Państwową Straż Pożarną (PSP) i Ochotniczą Straż Pożarną (OSP). Mimo że obie jednostki mają wspólną misję ratowania życia i mienia, różnią się pod wieloma względami formalnymi i organizacyjnymi. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla docenienia specyfiki ich służby.

Państwowa Straż Pożarna (PSP)

Państwowa Straż Pożarna to zawodowa, umundurowana formacja rządowa. Jej głównym przeznaczeniem są działania z zakresu ochrony przeciwpopożarowej, specjalistyczna walka z klęskami żywiołowymi oraz innymi sytuacjami zagrażającymi życiu i zdrowiu. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej podlega Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Charakterystyka i wynagrodzenie

Kluczową różnicą odróżniającą PSP od OSP jest czas służby i wynagrodzenie. Funkcjonariusze PSP są na służbie przez 24 godziny na dobę, gotowi w każdej chwili do udziału w akcjach ratowniczych. Otrzymują stałą, miesięczną pensję, która może rozciągać się pomiędzy 3 a 8 tys. złotych brutto na miesiąc. Do tego dochodzą różnego rodzaju nagrody i dodatki pieniężne, m.in. z tytułu pełnienia służby w uciążliwych warunkach lub warunkach stanowiących zagrożenie dla życia lub zdrowia.

Zadania Państwowej Straży Pożarnej

PSP jest zobowiązana do wykonywania działań w celu ochrony życia i zdrowia, działając na terenie całego kraju. Do zadań straży pożarnej należą:

• Ratowanie rannych oraz pomoc w ewakuacji ludziom i zwierzętom.
• Walka z żywiołami i ich niszczycielskimi następstwami.
• Lokalizowanie i eliminowanie zagrożeń: pożarowych, ekologicznych, chemicznych.
• Zabezpieczanie miejsc wypadków.
• Likwidacja gniazd owadów.
• Pomoc w organizacji i utrzymywaniu bezpieczeństwa podczas imprez masowych.
• Pomoc poszkodowanym w zamachu terrorystycznym i neutralizacja jego skutków.
• Rozpoznawanie zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń.
• Kształcenie kadr wewnątrz własnej struktury organizacyjnej, a także innych jednostkach ochrony pożarowej oraz powszechnego systemu ochrony ludności.
• Prowadzenie prac naukowo-badawczych w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ochrony ludności.
• Sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych.
• Współdziałanie z oddziałami straży pożarnej oraz służbami ratowniczymi innych państw, z którymi RP ma podpisane umowy międzynarodowe.
• Współpraca z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych.

Droga do służby w PSP

Aby zostać zawodowym strażakiem w PSP, można wybrać jedną z dwóch możliwości:

1. Ukończyć szkołę PSP, np. Szkołę Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie.
2. Dostać się do jednostki poprzez „nabór z ulicy”.

Niezależnie od wybranej ścieżki, kandydaci muszą zmierzyć się z testem sprawnościowym, który składa się z trzech prób: podciągania na drążku, biegu po kopercie i beep testu.

Hierarchia i stopnie służbowe w PSP

Struktura Państwowej Straży Pożarnej jest pionowa i hierarchiczna. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej kontroluje działania organów i jednostek organizacyjnych PSP oraz jest przełożonym strażaków pełniących służbę. Komendanta wojewódzkiego PSP powołuje Minister Spraw Wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego PSP, po uzyskaniu zgody wojewody. W postępowaniu administracyjnym organem właściwym jest komendant powiatowy (miejski) PSP.

W PSP wyróżnia się 19 stopni służbowych podzielonych na cztery korpusy. Stopnie są ściśle uregulowane prawnie Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Nadania dokonują przełożeni uprawnieni do mianowania na stanowiska służbowe, zazwyczaj z okazji Dnia Strażaka. Stopień nadbrygadiera i generała brygadiera nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Stopnie są dożywotnie, a ich odebranie może nastąpić w przypadku utraty obywatelstwa polskiego, odebrania praw publicznych prawomocnym wyrokiem sądu oraz dyscyplinarnego wydalenia ze służby.

Przykładowe stopnie w PSP:

• Starszy szeregowy - najwyższy stopień korpusu szeregowych, odpowiednik starszego szeregowego w Wojsku Polskim.
• Sekcyjny - najniższy stopień podoficerski, odpowiednik kaprala w Siłach Zbrojnych RP.
• Starszy ogniomistrz - oznakowany drugim znakiem w kształcie litery "V" wewnątrz oznaki ogniomistrza.
• Młodszy aspirant - najniższy stopień w korpusie aspirantów, odpowiednik młodszego chorążego w wojsku. Oznaką jest znak w kształcie litery “V” z jedną gwiazdką.
• Młodszy kapitan - pierwszy stopień oficerski, odpowiadający randze podporucznika w Wojsku Polskim. Mianuje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego PSP. Wymaga ukończenia edukacji w Szkole Głównej Służby Pożarniczej lub uzyskania tytułu inżyniera pożarnictwa.
• Brygadier - pełni funkcję dowódcy brygady, odpowiednik podpułkownika w wojskach lądowych i komandora w marynarce.
• Nadbrygadier - pierwszy z dwóch stopni generalskich, mianowany uroczyście przez Prezydenta RP.
• Generał brygadier - najwyższy stopień w straży pożarnej, mianowany przez Prezydenta RP. Może go posiadać jedynie Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej na etacie.

Umundurowanie PSP

Umundurowanie PSP jest ściśle określone przez przepisy prawne, w tym art. 61 ust. 5 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. Oznaczenia stopni służbowych (dystynkcje) znajdują się na wielu elementach odzieży strażackiej. Charakterystyczne dla PSP są złote barwy elementów umundurowania, w tym hełmów.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)

Ochotnicza Straż Pożarna to jednostka ochrony przeciwpożarowej, działająca na zasadzie stowarzyszenia. Funkcjonuje w każdej gminie i wiejskiej miejscowości, będąc lokalną jednostką finansowaną i organizowaną przez społeczność zamieszkałą w danym regionie. Ochotnicy dobrowolnie oddają swój czas i zaangażowanie na rzecz ochrony społeczeństwa.

Charakterystyka i wynagrodzenie

Główną różnicą między OSP a PSP jest ochotniczy charakter tej formacji. Strażacy OSP nie otrzymują stałej pensji. Ich zarobki są oparte na ekwiwalencie za udział w akcjach oraz szkoleniu pożarniczym, który wynosi maksymalnie 1/175 przeciętnego wynagrodzenia za godzinę (maksymalnie około 30 zł za godzinę), w zależności od uchwały gminy i czasu trwania akcji. Ratownikowi OSP przysługuje również świadczenie ratownicze z tytułu wysługi lat w formacji.

Strażacy Ochotniczej Straży Pożarnej często nie traktują służby jak zawodu, ale jak osobistą misję, co napawa ich dumą.

Zadania Ochotniczej Straży Pożarnej

Do głównych celów i zadań OSP należy przede wszystkim:

• Prowadzenie działań ratowniczych, w tym zapobieganie pożarom i współdziałanie z PSP na wypadek sytuacji zagrażających życiu i zdrowiu.
• Czynny udział w akcjach ratowniczych podczas zdarzeń takich jak pożary, zagrożenia ekologiczne czy klęski żywiołowe.
• Działanie na rzecz ochrony środowiska.
• Pomoc w ewakuacji ludzi i zwierząt.
• Informowanie i edukowanie ludności o istniejących zagrożeniach i sposobach ochrony przed nimi.
• Upowszechnianie kultury fizycznej i sportu.
• Prowadzenie działalności kulturowej i oświatowej, w tym szerzenie wiedzy przeciwpożarowej i obronnej wśród dzieci i młodzieży.
• Występowanie na zawodach sportowo-pożarniczych.
• Wykonywanie innych zadań określonych w statucie OSP.

Przy OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne (JOT), będące odpowiednikami jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP.

Droga do służby w OSP

Aby zostać członkiem OSP, wystarczy wyrazić chęć dołączenia do formacji, przedłożyć Zarządowi jednostki deklarację o przyjęcie (często z dowodem osobistym) oraz opłacić składkę członkowską. Warunkiem dopuszczenia do działania w jednostkach OSP jest ukończone 18 lat i wiek nieprzekraczający 65 lat, a także zameldowanie na terenie RP.

Dodatkowo, aby zostać strażakiem ratownikiem OSP, należy przejść badanie lekarskie i odbyć bezpłatne szkolenie podstawowe dla strażaków organizowane przez PSP oraz szkolenie BHP. Szkolenie to kończy się egzaminem teoretycznym i praktycznym, którego zaliczenie uprawnia do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.

Do OSP mogą przystępować również osoby niepełnoletnie, tworząc Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP), które biorą udział w szkoleniach, uroczystościach i zawodach sportowo-pożarniczych.

Hierarchia i stopnie służbowe w OSP

OSP funkcjonują w oparciu o przepisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach i są stowarzyszeniami zarejestrowanymi w Krajowym Rejestrze Sądowym. Szczegółowe zadania i organizację Ochotniczej Straży Pożarnej i ich związku określa statut. Władzami OSP są: walne zebranie członków (najwyższa władza), zarząd i komisja rewizyjna. Kadencja władz OSP trwa zazwyczaj 4 lata.

Zarząd OSP wybiera ze swego grona prezesa, naczelnika (sprawującego funkcję wiceprezesa), dwóch wiceprezesów, sekretarza i skarbnika, a także może wybrać gospodarza, kronikarza i zastępcę naczelnika straży. Prezes zarządu reprezentuje OSP na zewnątrz i kieruje pracami zarządu. Naczelnik kieruje jednostką operacyjno-techniczną jednoosobowo w formie rozkazów i poleceń. Komisja rewizyjna jest organem kontrolnym OSP.

Kwestia zasad nadawania dystynkcji dla członków OSP leży w gestii samej OSP, ponieważ jednostki OSP stanowią samodzielny podmiot prawny, odrębny od ZOSP RP. Dystynkcje to odznaki, które są przypinane na kołnierzu munduru lub lewej kieszeni koszuli letniej, wskazując na rangę i funkcję w strukturach OSP.

Przykładowe stopnie w OSP:

• Strażak - otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat.
• Starszy strażak - otrzymuje osoba, która ukończyła 18 lat oraz kurs strażaków ratowników OSP, czynnie uczestniczy w życiu jednostki i bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.

Umundurowanie OSP

OSP jest jednostką umundurowaną i wyposażoną w specjalistyczny sprzęt. Zasady umieszczania oznaczeń i dystynkcji na mundurze OSP są regulowane przez Regulamin umundurowania Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Dystynkcje OSP na mundur galowy, w srebrnym kolorze na ciemnogranatowym tle, strażacy noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej. Historycznie jedną z najbardziej widocznych różnic w umundurowaniu była kolorystyka hełmów: złote dla PSP, srebrne dla OSP.

Współpraca i wzajemne uzupełnianie się

Mimo różnic, PSP i OSP łączy wspólna misja: działanie ramię w ramię w kryzysowych sytuacjach oraz stanie na straży bezpieczeństwa obywateli. Obie formacje pełnią bardzo ważną rolę w systemie bezpieczeństwa. Ich istnienie gwarantuje równomierne rozłożenie sieci jednostek krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, co zapewnia dotarcie sił ratowniczych do zagrożonej ludności w możliwie najkrótszym czasie.

Zawodowcy mogą polegać na gotowości bojowej, szybkości dotarcia na miejsce zdarzenia, zabezpieczenia go i podjęcie pierwszej interwencji najbliższej OSP. Ochotnicy mogą polegać na profesjonalnym zawiadywaniu akcją ratunkową i gaśniczą, specjalistycznym sprzęcie i świetnie wyszkolonych kolegach z PSP. W znakomitej większości akcji obie służby sprawnie się uzupełniają.

Istniejące problemy, takie jak zbyt późne powiadamianie jednostek OSP, które z reguły są bliżej miejsca zdarzenia i mogą zareagować szybciej, czy poczucie wyższości służby w PSP, są przedmiotem dyskusji. Ważne jest, aby doceniać zaangażowanie ochotników, którzy z powodzeniem nadrabiają profesjonalizmem zawodowców, zwłaszcza na bliskim sobie terenie, z którym związani są rodzinnie i przez całe życie.

Rola OSP w społeczności lokalnej

Ochotnicza Straż Pożarna to nie tylko służba ratownicza. W Polsce zrzeszonych jest ponad 690 tysięcy Polaków w około 16 tysiącach jednostek OSP. Jest to ogromny kapitał, powstający głównie dzięki aktywności obywatelskiej mieszkańców wsi i małych miasteczek. Działalność OSP koncentruje się bowiem właśnie na terenach wiejskich, obejmując również sport, edukację, wychowanie i kulturę. OSP organizuje zawody sportowe, pomaga w organizacji imprez masowych, prowadzi Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze, zespoły muzyczne, izby tradycji. Ta aktywność oraz zaspokajanie potrzeb lokalnej społeczności na wielu polach sprawia, że wokół OSP koncentruje się aktywność obywatelska mieszkańców.

Podsumowanie różnic

Zarówno OSP, jak i PSP znacząco się różnią pod kątem statusu prawnego, struktury organizacyjnej, a także wyglądu i sposobu przyznawania stopni służbowych. Istotne jest jednak to, że łączy ich wspólna misja, jaką jest działanie ramię w ramię w kryzysowych sytuacjach oraz stanie na straży bezpieczeństwa obywateli.

tags: #osp #a #psp #roznice