Strażak to zawód, który niezmiennie od lat cieszy się największym społecznym zaufaniem. Z badań wynika, że strażacy cieszą się największym zaufaniem społecznym na poziomie ponad 80%. Wiele młodych osób wiąże swoje życie i pracę z zawodem strażaka, a właściwie służbą - bardzo trudną i wymagającą, która często naraża strażaków na utratę zdrowia, a nawet życia, ale dającą wiele satysfakcji. W tym artykule przeczytasz, jak zostać strażakiem zarówno Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), jak i Państwowej Straży Pożarnej (PSP).
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP): Podstawy i Misja
Czym jest OSP?
Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt. Głównym zadaniem OSP jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Większość OSP jest zrzeszona w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie jednostek OSP do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Obecnie włączonych do KSRG jest ponad 4500 jednostek OSP. Przed jednostkami KSRG stawiany jest szereg wymagań sprzętowych oraz personalnych, które muszą spełniać. Warto zauważyć, że jednostki, które nie są włączone do systemu, potrafią równie sprawnie działać, zarówno podczas akcji ratowniczo-gaśniczych, jak i służąc lokalnej społeczności. Najważniejszym dokumentem w jednostce jest statut. W statucie znajdują się między innymi informacje o celach i sposobach działania, prawach i obowiązkach członków, zasadach wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia. Spektrum działań OSP jest bardzo szerokie.
Kto może zostać strażakiem OSP?
OSP jest stowarzyszeniem, a jego statut zawiera informacje o tym, kto może zostać członkiem jednostki. Zazwyczaj statut przewiduje kilka rodzajów członkostwa, np. członkowie zwyczajni, członkowie wspierający, członkowie honorowi. Członek czynny aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu OSP. Członkiem wspierającym może być osoba fizyczna lub prawna bez względu na jej miejsce zamieszkania i siedzibę w kraju lub za granicą, która zadeklaruje wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie i za swą zgodą zostanie przyjęta przez Zarząd OSP. Członkiem honorowym może być każda osoba fizyczna bez względu na miejsce zamieszkania, szczególnie zasłużona dla ochrony przeciwpożarowej. Godność członka honorowego nadaje Walne Zebranie Członków OSP. Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem. Zakres aktywności jest tak szeroki, że każdy znajdzie coś dla siebie. Możesz być mechanikiem, elektrykiem, informatykiem, kierowcą, a może nauczycielem - każda umiejętność jest cenna. Aby zostać strażakiem w OSP, trzeba mieć ukończone 18 lat i nie więcej niż 65 lat, dobry stan zdrowia oraz polskie obywatelstwo. Można również zostać członkiem OSP za zgodą rodziców lub prawnych opiekunów, w przypadku osób niepełnoletnich. Zgodnie z najnowszym programem szkolenia podstawowego strażaków OSP, w szkoleniu mogą uczestniczyć osoby, które ukończyły 16 lat.
Proces wstąpienia do OSP
Aby zostać strażakiem OSP, należy znaleźć jednostkę, do której chciałbyś należeć. Następnie powinieneś skontaktować się ze strażakami z tej jednostki, którzy udzielą wszystkich informacji i przybliżą, na czym polega służba w OSP. Jeśli myślisz o zostaniu strażakiem-ratownikiem, czyli takim, który bierze bezpośredni udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych, ważna będzie lokalizacja jednostki. Jednostki OSP w ciągu kilku minut od alarmu są w stanie wyjechać do zdarzenia, dlatego im bliżej będziesz miał do jednostki, tym lepiej. Aby jednostka mogła funkcjonować, musi być prawnie zarejestrowana, a więc znajdować się w Krajowym Rejestrze Sądowym. W rejestrze możesz wyszukać jednostkę i znaleźć dane kontaktowe. Po skontaktowaniu się z jednostką zostaniesz zaproszony na spotkanie organizacyjne. Na spotkaniu poznasz strukturę organizacyjną, zobaczysz, jaką bazą techniczną dysponuje jednostka i dowiesz się więcej na temat dalszych kroków. Pamiętaj, że to spotkanie jest po to, aby wzajemnie się poznać; bądź przygotowany na pytania o motywację oraz o obecne doświadczenie. Jeżeli po spotkaniu w OSP będziesz zdecydowany na dołączenie oraz zostaniesz pozytywnie oceniony, będziesz mógł złożyć podanie o wstąpienie. Wszystkie decyzje o przyjęciu do stowarzyszenia podejmowane są przez zarząd. Po rozpatrzeniu podania zostaniesz poinformowany i poproszony o uzupełnienie dodatkowych dokumentów i ankiet. Wiele jednostek ma ustalony okres próbny. W tym okresie oceniane jest zaangażowanie nowych członków w realizację celów OSP. Na tym etapie powinieneś między innymi brać udział w szkoleniach wewnętrznych, które pozwolą Ci określić, czy chcesz zostać strażakiem-ratownikiem. Jednostka OSP to stowarzyszenie, dlatego w wielu jednostkach obowiązuje składka członkowska. Zazwyczaj jest to składka roczna w wysokości od 10 do 50 zł.
Szkolenia i wymagania medyczne
Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie. Rodzaj badań lekarskich został opisany w rozporządzeniu ministra zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r. Jeżeli jesteś już członkiem OSP i posiadasz badania lekarskie, to czas na szkolenie podstawowe. Szkolenie podstawowe to przepustka do pierwszej akcji. Szkolenie realizowane jest przez Państwową Straż Pożarną. Na program szkolenia składa się 38 tematów realizowanych w 136 godzinach: 64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych. Szkolenie zakończone jest egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Po przejściu okresu próbnego i złożeniu ślubowania, strażacy mają prawo do munduru, który jest używany podczas świąt państwowych, religijnych oraz podczas wewnętrznych wydarzeń w jednostce. Najczęściej ślubowanie ma następującą treść: „W pełni świadom obowiązków strażaka ochotnika uroczyście przyrzekam czynnie uczestniczyć w realizacji celów i zadań ochotniczej straży pożarnej. Być zdyscyplinowanym mężnym, ofiarnym w ratowaniu życia i mienia.”
Charakterystyka służby w OSP
Jednostki OSP uczestniczą w takich samych akcjach jak Państwowa Straż Pożarna. Stanowisko kierowania PSP po otrzymaniu zgłoszenia podejmuje decyzję o alarmowaniu jednostek OSP. Jednostki wyposażone są w syreny alarmowe, a także w systemy powiadamiania. Jednostka OSP tak organizuje swoją działalność, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Nie oznacza to, że jako strażak musisz stawić się na każdy alarm. Niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków, wyznaczają dyżury itp. Warto zapytać o to podczas pierwszego spotkania. Jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut. W ciągu 15 minut od momentu zaalarmowania strażacy przybywają do jednostki, przebierają się w ubrania specjalne, wsiadają do wozu i wyjeżdżają do zdarzenia. Pomimo, że głównym celem OSP jest działalność ratowniczo-gaśnicza, każdy może znaleźć coś, w czym będzie mógł się realizować i wspomagać całą jednostkę, nawet jeśli nie może lub nie chce brać udziału w akcjach.
Finansowanie i ekwiwalent
Strażacy ochotnicy otrzymują ekwiwalent pieniężny za udział w akcjach, którego wysokość zależy od czasu trwania akcji. Wynosi on maksymalnie 1/175 przeciętnego wynagrodzenia za godzinę. Stawka jest zależna od uchwały gminy, na terenie której działa dana jednostka OSP, ale można przyjąć, że waha się ona od ok. 10 do 20 zł za godzinę. Ekwiwalent dla strażaków OSP jest co prawda zwolniony z podatku dochodowego, ale nie są to jednak zarobki, z których można by się utrzymać.
Państwowa Straż Pożarna (PSP): Służba Zawodowa
Rola i znaczenie PSP
Strażacy Państwowej Straży Pożarnej robią wszystko, od ratowania kotów na drzewach i zdejmowania gniazd szerszeni po gaszenie pożarów i zwalczanie skutków powodzi. Według danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, tylko w 2023 r. strażacy interweniowali w ponad 486 000 przypadkach, w tym dwukrotnie poza granicami kraju - po trzęsieniu ziemi w Turcji i w związku z pożarami lasów w Grecji. W zawodzie strażaka w czasie pokoju można sprawdzić w praktyce swój charakter, wytrzymałość fizyczną i psychiczną, wykazać się odwagą. Według danych Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej we wszystkich jednostkach organizacyjnych PSP na początku 2024 r. pełniło służbę 29 612 funkcjonariuszy i 1884 pracowników cywilnych.
Wymagania dla kandydatów do PSP
Ze względu na wyzwania, jakie stawia ten zawód, kandydat musi się cechować świetnym stanem zdrowia, sprawnością fizyczną, odwagą i determinacją. Podczas testów kwalifikacyjnych kandydaci wchodzą na drabinę wysokości 20 m (wejście i zejście po 20 m drabinie ustawionej pod kątem 75 stopni). Do tego w pracy dochodzą: niezbędna wiedza oraz umiejętności fachowe potrzebne do obsługi specjalistycznego sprzętu. Jeśli kandydat na strażaka uważa, że spełnia te wymagania, aby wstąpić do zawodu, musi ukończyć jedną ze szkół pożarniczych w Polsce lub odbyć służbę przygotowawczą.
Drogi do służby w PSP
Istnieją trzy główne drogi, aby wstąpić w struktury Państwowej Straży Pożarnej.
Studia w Szkole Głównej Służby Pożarniczej (SGSP)
Pierwsza z nich to dostanie się na studia I stopnia - Wydział Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności Szkoły Głównej Służby Pożarniczej. Są to studia dla strażaków w służbie kandydackiej, po których uzyskuje się tytuł inżyniera pożarnictwa oraz które kończą się promocją oficerską, nadając absolwentom stopień młodszego kapitana.
Szkoły Aspirantów PSP
Kolejną drogą jest wybór jednej z trzech Szkół Aspirantów: Centralnej Szkoły PSP w Częstochowie, Szkoły Aspirantów PSP w Krakowie lub Szkoły Aspirantów PSP w Poznaniu. Kandydaci muszą mieć do 25 lat, być obywatelami polskimi i korzystać z pełni praw publicznych. Po ukończeniu tych szkół uzyskuje się tytuł technika pożarnictwa oraz stopień młodszego aspiranta.
Nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG)
Ostatnią drogą jest nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w wybranej komendzie. W tym przypadku odbywa się służba przygotowawcza w jednej z jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej, konkretnie w jednostce ratowniczo-gaśniczej, do której ogłoszony jest nabór.
Sprawdzian braku lęku wysokości w sieradzkiej PSP
Proces rekrutacji: Testy i kwalifikacje
Niezależnie od wybranej drogi, testy sprawnościowe pozostają jednakowe zarówno dla kandydatów szkół, jak i tych z naboru do poszczególnych jednostek PSP. Obejmują one próbę wydolnościowo-wytrzymałościową (tzw. "Beep test"). Sprawdzian z pływania czy np. sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) nie jest elementem testów sprawnościowych, ale stanowi odrębny element rekrutacji. Rekrutacja do PSP jest silnie uregulowana prawnie, a o zasadach rekrutacji można przeczytać w Ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej.
Proces rekrutacyjny w szkołach kandydackich wygląda następująco: po złożeniu stosownych dokumentów w wyznaczonym terminie, kandydat czeka na ich rozpatrzenie. Po wstępnym zakwalifikowaniu wyznaczany jest termin testów sprawnościowych, a następnie sprawdzianu z pływania. Równocześnie należy kontrolować datę dosłania wyników maturalnych. Osoby z największą sumą punktów na maturze oraz po pozytywnym ukończeniu testów sprawnościowych i testu z pływania, zostają skierowane na badanie lekarskie jako pierwsze. W przypadku naboru do JRG, proces rekrutacyjny również obejmuje złożenie odpowiedniej dokumentacji, egzaminy sprawnościowe, sprawdzian z pływania, test akrofobii oraz komisję lekarską. Dochodzi także bardzo znaczący element, mianowicie rozmowa kwalifikacyjna, gdzie istotny jest odpowiedni ubiór i przygotowanie. Informacji na temat rekrutacji i jej przebiegu należy szukać na stronach wybranych Komend Państwowej Straży Pożarnej.
Każdy przychodzący do straży pracownik przyjmowany jest na najniższe stanowisko. Jednocześnie musi przejść okres służby przygotowawczej, w czasie którego musi ukończyć z pozytywnym wynikiem tzw. "szkolenie podstawowe w zawodzie strażak". To czas niezbędny na sprawdzenie, czy kandydat nadaje się do zawodu i czy odpowiada mu ta praca. Po ukończeniu szkolenia kandydaci składają ślubowanie i stają się podchorążymi Akademii Pożarniczej. Po jej ukończeniu otrzymują pierwszy stopień oficerski PSP i tytuł zawodowy magistra inżyniera pożarnictwa.
Cechy idealnego kandydata
Kluczowe kompetencje twarde zależą od stanowiska i rodzaju pracy. Jeśli chodzi o cechy charakteru, niezbędne są siła charakteru, dążenie do celu i niezniechęcanie się. Nieraz trzeba próbować parę razy, by dostać się do jednej ze szkół pożarniczych bądź do wybranej Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej. Kolejnymi cechami są odwaga, pokora, chęć samorozwoju. Pokora pozwala wyciągnąć wnioski z każdej sytuacji, by nie popełniać tych samych błędów. Odwaga jest potrzebna, by nie bać się podejmować nowych zadań i próbować się w nich odnaleźć, by umieć logicznie myśleć i dostosować się do każdej nowo napotkanej sytuacji. Empatia jest ważna, by podczas zdarzeń z osobami poszkodowanymi potrafić z nimi rozmawiać i udzielić odpowiedniego wsparcia psychicznego. Chęć samorozwoju to ciągłe uczestnictwo w szkoleniach i kursach, a także praca we własnym zakresie. Wszystkie te czynniki wpływają na skuteczność w służbie.
Zarobki i awans w PSP
Wynagrodzenie zależy przede wszystkim od zajmowanego stanowiska. Najniższe są dla stanowisk szeregowych. Na podobnej zasadzie, jak w wojsku, wzrastają dla tych, którzy są podoficerami, aspirantami czy oficerami. Mediana zarobków zawodowych strażaków na koniec 2023 r. wynosiła 5920 zł brutto, czyli 4366 zł „na rękę”. Co drugi strażak otrzymuje pensję od 4670 zł do 6920 zł. Około 25% najgorzej wynagradzanych strażaków zarabia poniżej 4670 zł brutto. W rozporządzeniu MSWiA z 25.03.2024 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. 2024 poz. 447) dla strażaków zaplanowano podwyżki na poziomie 9,3%, wprowadzając je z wyrównaniem od 1.01.2024 r. Do wynagrodzenia zasadniczego dochodzą także inne składowe. Dodatek za uciążliwości czy szkodliwości pracy zależy od stopnia zagrożenia.
Tworzenie życiorysu do służby w straży pożarnej
Aby rozpocząć służbę w PSP, będziesz potrzebować odpowiednich dokumentów, w tym życiorysu. Przy pisaniu życiorysu należy zwrócić uwagę na poprawność podanych danych osobowych. Przejrzystość i czytelność całego dokumentu jest bardzo ważna. Istotnym elementem jest dostosowanie wymienianych informacji do stanowiska, o jakie się staramy. Życiorys nie powinien również być zbyt długi, informacje w nim zawarte powinny być napisane zwięźle.
Co musi zawierać życiorys do straży pożarnej? W lewym górnym rogu wpisz swoje dane osobowe i kontaktowe, w tym informację, że posiadasz obywatelstwo polskie, oraz datę urodzenia i miejsce zamieszkania. Na środku dokumentu umieść nagłówek, wystarczy zapisane wielkimi literami słowo ŻYCIORYS. Zacznij pisanie treści dokumentu od podania swojej daty i miejsca urodzenia. Następnie napisz, czym zawodowo zajmują się Twoi rodzice i opisz krótko swoją ścieżkę edukacji. Możesz również krótko napisać o swoich zainteresowaniach i pasjach, zwłaszcza jeśli są związane z pracą strażaka, np. sport, ratownictwo. Klasyczne CV do straży pożarnej pisze się jedynie w sytuacji, gdy ubiegasz się o posadę w służbie cywilnej.
Motywacje do wstąpienia w szeregi straży pożarnej
Chęć pomocy innym, zrobienie czegoś dobrego, zdobycie nowych umiejętności, sprawdzenie siły charakteru czy podtrzymanie tradycji rodzinnych to tylko niektóre powody, dla których zostaje się strażakiem. Decyzja o wstąpieniu do straży pożarnej była i jest świadoma dla wielu osób. Służba strażaka to przede wszystkim ludzie - ludzie, na których można liczyć nie tylko podczas akcji, ale także w codziennym życiu. Strażacy to druga rodzina, dzieląca się trudnościami i wspólnie pomagająca sobie nawzajem. Służba w straży diametralnie zmienia życie; dźwięki podobne do syreny alarmowej zaczynają powodować skok adrenaliny. To, co jest najpiękniejsze w byciu strażakiem, to to, że im więcej od siebie dajesz, tym więcej otrzymujesz w zamian.