Artykuł poświęcony jest Ochotniczej Straży Pożarnej w Brzeźnicy Książęcej, prezentując jej statutowe zadania, rolę w lokalnej społeczności oraz szczegółowy opis ważnych uroczystości jubileuszowych, które stanowiły kluczowe wydarzenie w historii jednostki. Z uwagi na temat artykułu "OSP Brzeźnica Książęca 2010", opisany jubileusz jest interpretowany jako główne wydarzenie związane z tym rokiem dla jednostki.
Charakterystyka Brzeźnicy Książęcej
Położenie i Znaczenie Komunikacyjne
Brzeźnica Książęca to miejscowość o obszarze 6,97 km2. Funkcję Sołtysa pełni Barbara Ewiak. Wieś jest położona nad ujściowym odcinkiem potoku Brodawka. Znajduje się tu siedziba Urzędu Gminy, co czyni ją centrum administracyjnym. Jest to również największy węzeł komunikacyjny między Skawiną a Zatorem. U podnóża Pogórza Wielickiego, a na skraju Rowu Wisły, przebiega główna droga, łącząca Kraków, przez Skawinę i Zator z Oświęcimiem. Od niej na północ odchodzi droga do Czernichowa, gdzie znajduje się przeprawa promem przez Wisłę. Na południe prowadzi droga do Kalwarii Zebrzydowskiej, przez Marcyporębę, Przełęcz Zapusta i Stanisław Górny. Na południowy zachód odbiega droga do Wadowic, przez Tłuczań, Witanowice i Tomice.
Równolegle do drogi krajowej Kraków - Oświęcim przebiega linia kolejowa, łącząca te dwa miasta, a tuż obok niej biegnie Kanał Łączany - Skawina, zaopatrujący elektrownię w Skawinie w wodę chłodniczą.
Infrastruktura i Gospodarka
Brzeźnica stanowi nie tylko centrum administracyjne gminy, ale również kulturalne i oświatowe. Mają tu swą siedzibę m.in. gminne gimnazjum, Gminna Biblioteka Publiczna i Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji. Ponadto miejscowość jest także dość sporym ośrodkiem przemysłowym i handlowym. Wieś jest wielodrożnicą, której zabudowania skupiły się zwłaszcza wzdłuż drogi z Krakowa do Oświęcimia. Tu znajduje się również centrum wsi, które ma charakter niewielkiego miasteczka: dwupiętrowy budynek Urzędu Gminy, połączony z ośrodkiem kultury, budynki szkoły podstawowej i gimnazjum, kościół, dom towarowy, remiza Ochotniczej Straży Pożarnej oraz kilka innych okazałych domów murowanych.
Na uwagę zasługują również zabezpieczenia potoku Brodawka przed powodzią, znajdujące się poniżej centrum wsi - od Kanału Łączany - Skawina do ujścia do Wisły. Brzegi potoku ujęte są w obustronne wały na wypadek cofki wody w Wiśle podczas jej powodziowego spiętrzenia. Zabezpieczenia przed powodzią terenów zalewowych na zewnątrz wałów Wisły dokonano też za pomocą metalowych klap, umieszczonych w międzywalu, przed ujściem pomniejszych strumieni i potoków. Klapy te wzbierająca woda samoczynnie zamyka.
Innym przemyślnym sposobem regulacji w celu bezpiecznego przepływu Brodawki pod Kanałem Łączany - Skawina są tak zwane syfony. Pod kanałem buduje się izolowane od niego przepusty, przez które przelewa się woda pod wpływem własnego ciśnienia, na skutek różnicy poziomów przed i za kanałem. Największe i najciekawsze z takich przepływów syfonowych znajdują się właśnie w Brzeźnicy. Ponadto w przysiółku Pasieka, przy drodze do Czernichowa, rozciąga się obszerny zespół stawów rybnych, o łącznej powierzchni około 40 ha. Każdy nosi inną nazwę: Ojcowski, Kielnik i Książski.
Historia Brzeźnicy Książęcej
Początki i Ród Radwanitów
Prawdopodobnie duży obszar okolic Brzeźnicy już w XIII wieku należał do rodu Radwanitów, z tak zwanego gniazda Radwanitów z Trzebola, i stanowił część jednej, wielkiej parafii rodowej. Obejmowały one miejscowości takie jak Pobiódr, Paszkówkę, Trzebol, Bęczyn, Sosnowice, Brzezinkę, Przypkowice, Markową Porębę, Brzeźnicę, Kopytówkę, Wysoką, Owsiankę, Półstanisławice, Zebrzydowice, Stanisław i Bienkowice. Pierwsza wzmianka o Brzeźnicy pochodzi dopiero z 1398 roku, kiedy to pisali się stąd Adam i Sułek z Trzebola; w latach 1408 i 1445 pojawia się Dobek z Brzeźnicy herbu Radwan, a za Długosza wieś posiadali Radwan, Maciej i Jan herbu Radwan.
Szeroko pojęte dobra Radwanitów, według przywileju z 1274 roku, zostały wyjęte spod władzy księcia opolskiego i pozostały przy dzielnicy krakowskiej. W ten sposób książę Bolesław Wstydliwy nagrodził wiernych sobie rycerzy z rodu Radwanitów. Ziemie te stanowiły szeroki klin, wpychający się w tereny należące już do księstwa opolskiego. Ponadto dla księcia krakowskiego włości Radwanitów stanowiły zabezpieczenie - pas ochronny - przed „niepewnymi” politycznie sąsiadami ze Śląska, którzy ciążyli ku Czechom. Pas ten nosił nazwę Korytarza Radwanickiego. W ten sposób Brzeźnica stała się wsią graniczną, podzieloną na dwie części: jedna - radwanicka - należała do „korytarza”, druga zaś, „śląska”, i właśnie tutaj znajdowała się książęca komora celna. Tylko tędy można było się dostać do Krakowa po przekroczeniu granicy. Z Brzeźnicy podróżni udawali się albo drogą na Skawinę, albo po przeprawieniu się przez Wisłę drogą na Czernichów.
Komora Celna i Zmiany Własności
Do roku 1440 dochody celne z brzeźnickiej komory pobierali książęta oświęcimscy, od tego zaś czasu cło to posiadali dziedzice Brzeźnicy. Książę Wacław w 1440 roku nadał prawo do poboru cła Pakoszowi z Brzeźnicy tytułem wynagrodzenia za szkody w koniach oraz za zasługi, jakie świadczył Pakosz ojcu księcia Wacława, księciu Kazimierzowi i samemu księciu Wacławowi. Przywilej ten, jako dziedziczny dla Palczowskich, właścicieli Brzeźnicy, potwierdzali kolejno: w 1502 roku książę zatorski Janusz V, a w 1551 roku król polski Zygmunt August.
Dochody stacji celnej były znaczne, albowiem droga z Brzeźnicy do Krakowa była jedyną dozwoloną drogą dla kupców i podróżnych. Omijanie tej drogi i korzystanie z innych niedozwolonych dróg groziło konfiskatą towarów i środków komunikacyjnych. Interes był tak intratny, że klasztor dominikanów w Oświęcimiu w 1516 roku pozyskał zapis czynszu na tym cle. W latach 1726 i 1736 sejmy walne skasowały prywatne myta i cła. Jednak właściciel Brzeźnicy Malowanej, książę Stanisław Czartoryski, nie zastosował się do tych zakazów i w dalszym ciągu nakładał cło na towary przejezdnych kupców i Żydów. Komorę celną zamknęły dopiero władze austriackie. W ten sposób z końcem XVIII wieku zniknęła w Brzeźnicy średniowieczna komora celna, gdzie „równym prawem nakładano cło na wozy, konie, bydło, trzodę i Żydów.”
Rodzina Palczowskich i Podział Wsi
Radwanici byli dziedzicami Brzeźnicy aż do końca XV wieku, a w niektórych jej częściach - jeszcze w pierwszej połowie XVI wieku. Była to wieś bogata, znajdowały się w niej trzy folwarki i trzy karczmy. Przed 1500 rokiem zakupił ją Mikołaj Szaszowski, zwany też Palczowskim z Palczowic herbu Sasowskie. Dobra brzeźnickie (Brzeźnica, Wioska, część w Marcyporębie, Wysokiej i Stanisławiu Górnym) należały do kilku pokoleń Palczowskich, aż do początku XVII wieku. W tym okresie Brzeźnica była rozdrobniona między wielu członków silnie rozrodzonej rodziny i przypominała zaścianek szlachecki.
Z rodu Palczowskich wywodziło się kilka wybitniejszych osobowości. Jan Palczowski od 1548 roku był dworzaninem króla Zygmunta Augusta, a później sędzią zatorskim i kilkakrotnym posłem na sejm z ziemi zatorskiej. Wyróżnił się jako autor pierwszego drukowanego po polsku zbioru ustaw pod tytułem „Ustawy prawa polskiego”. Syn Jana, Michał Palczowski, był zagorzałym i pobożnym kalwinem; założył on w sąsiedniej Marcyporębie zbór kalwiński. Jego synowie: Krzysztof i Paweł dużo podróżowali. Paweł wydał opis Wenecji „Status Venetorum” (1604-1605) oraz traktat nawołujący do wyprawy na Moskwę „Wyprawa wojenna Króla Jego Mości do Moskwy” (1606) i „Kolędę moskiewską” (1609), w której opisuje swój wyjazd do Moskwy.
Początek XVII wieku był początkiem upadku Palczowskich jako właścicieli ziemskich w tych okolicach. Ostatnim z Palczowskich gospodarzem, który doprowadził Brzeźnicę do gospodarczego rozkwitu, był Stanisław (syn Jana, a brat Michała - patrona zboru w Marcyporębie). W Brzeźnicy, którą otrzymał na wyłączną własność w 1572 roku po podziale ojcowizny z bratem Michałem, wystawił okazały dwór, który nazywano „malowanym dworem”. Prawdopodobnie od tego właśnie określenia, część Brzeźnicy (północno-wschodnią) zaczęto nazywać „Brzeźnicą Malowaną”. Nazwa ta utrzymywała się aż do XIX wieku. Można się domyślać, iż była to część Brzeźnicy należąca w średniowieczu do książąt śląskich. Ostatni z Palczowskich właściciel Brzeźnicy, Zygmunt, w 1627 roku sprzedał część wsi Jerzemu Stano, drugą część w 1629 roku - wujowi Stefanowi Bielskiemu. Odtąd aż do końca XVII wieku historia Brzeźnicy nie jest jasna.
Na przełomie XVII i XVIII wieku Brzeźnicę posiadała Ludwika Bełchacka. Sprzedała ją Piotrowi Karczewskiemu, a ten w 1758 roku podzielił ją na dwie części. W ten sposób utrwalił się podział majątkowy na Brzeźnicę Malowaną i Brzeźnicę Radwańską.
Działalność Ochotniczej Straży Pożarnej w Brzeźnicy Książęcej
Ochotnicza Straż Pożarna w Brzeźnicy Książęcej stanowi kluczowy element lokalnego systemu bezpieczeństwa i życia społecznego. Prezes zarządu reprezentuje OSP na zewnątrz, dbając o jej wizerunek i relacje z innymi podmiotami.
Główne Zadania OSP
Działalność Ochotniczej Straży Pożarnej w Brzeźnicy Książęcej obejmuje szereg istotnych zadań statutowych, mających na celu ochronę życia, zdrowia i mienia mieszkańców oraz wspieranie lokalnej społeczności:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z Państwową Strażą Pożarną, organami samorządowymi i innymi podmiotami.
- Udział w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków Ochotniczej Straży Pożarnej kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Wykonywanie innych zadań wynikających z przepisów o ochronie przeciwpożarowej oraz niniejszego statutu.
Uroczystości Jubileuszowe OSP
W 2010 roku Ochotnicza Straż Pożarna w Brzeźnicy Książęcej obchodziła swój jubileusz, co stanowiło ważne wydarzenie dla całej społeczności. Uroczystości rozpoczęła msza święta w kościele parafialnym pw. Św. Mikołaja w Brzeźnicy Książęcej.
Przebieg Obchodów Jubileuszu
Msza święta, odprawiana w intencji strażaków i ich rodzin przez księdza Krzysztofa Marszałka - proboszcza miejscowej parafii, zainaugurowała obchody. Po mszy wszyscy uczestnicy, przy dźwiękach orkiestry, udali się w szyku do strażnicy OSP w Brzeźnicy Książęcej, gdzie miała miejsce dalsza, oficjalna część uroczystości.
Ta część rozpoczęła się od złożenia meldunku przez dowódcę uroczystości, druha. Swoją obecnością na jubileuszowej uroczystości zaszczycili ją znamienici goście, w tym wiceminister finansów Artur Soboń, wiceprezes Zarządu Głównego, a zarazem prezes Zarządu Oddziału Wojewódzkiego ZOSP RP, druh Marian Starownik, zastępca Komendanta Wojewódzkiego PSP, st. bryg. Tomasz Podkański, komendant Powiatowy PSP w Lubartowie - bryg. Michał Pytlak, oraz prezes Zarządu Oddziału Gminnego ZOSP RP w Niedźwiedzie - wójt Gminy, Marek Kubik.
Wręczenie Odznaczeń i Wyróżnień
Kolejnym punktem obchodów jubileuszu było uroczyste wręczenie odznaczeń. Złoty Znak Związku OSP RP otrzymała Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej w Brzeźnicy Książęcej oraz jej Prezes, druh Bogdan Piesta. Ponadto, złote, srebrne i brązowe „Medale za zasługi dla pożarnictwa” oraz „Odznaki - Wzorowy Strażak” i odznaki „Za wysługę lat” otrzymało łącznie 56 osób.
Odznaczenia wręczali: wiceminister finansów Pan Artur Soboń, wiceprezes Zarządu Głównego, druh Marian Starownik, dyrektor Biura Wykonawczego ZW ZOSP RP w Lublinie, druh Grzegorz Szyszko, zastępca Komendanta Wojewódzkiego PSP, st. bryg. Tomasz Podkański, komendant Powiatowy PSP w Lubartowie - bryg. Michał Pytlak, oraz prezes Zarządu Oddziału Gminnego ZOSP RP w Niedźwiedzie - wójt Gminy, Marek Kubik. Uroczystość uświetniło również odczytanie listów gratulacyjnych od Komendanta Głównego PSP - generała [nazwisko niepodane w źródle].