Kiedy natura pokazuje swoją siłę, nie ma czasu na zastanawianie się. Woda potrafi w kilka minut zalać piwnice i ulice, ogień rozprzestrzeniać się błyskawicznie, a silny wiatr łamać drzewa jak zapałki. Takie sceny nie są zarezerwowane dla odległych miejsc - mogą wydarzyć się tuż obok, w każdej części kraju. I wtedy jedna jednostka straży pożarnej to po prostu za mało. Potrzebna jest większa mobilizacja, współpraca i szybka reakcja. Właśnie po to istnieje KSRG - Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy. W jego skład wchodzą różne jednostki strażackie.
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG lub System) to integralna część organizacji bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, mający na celu ratowanie życia, zdrowia, mienia lub środowiska, prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych lub innych miejscowych zagrożeń.
Czym jest Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG)?
Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy został utworzony w 1991 roku na mocy ustawy o ochronie przeciwpożarowej, natomiast funkcjonuje w Polsce od 1995 roku. W najbardziej podstawowym ujęciu to system zorganizowany i prowadzony przez Państwową Straż Pożarną (PSP). Powołano go dla ochrony ludzkiego życia, zdrowia, mienia i środowiska.
Najważniejsze cele realizowane przez KSRG:
- Walka z pożarami i klęskami żywiołowymi (m.in. powodzie, huragany).
- Ratownictwo techniczne, chemiczne, ekologiczne, wysokościowe i wodno-nurkowe.
- Ratownictwo medyczne (uzupełnione w 1997 r. w ustawie o Państwowej Straży Pożarnej).
Bardzo ważne jest partnerstwo między służbami takimi, jak Państwowa Straż Pożarna i Ochotnicze Straże Pożarne (OSP). To właśnie OSP, które dobrowolnie włączają się w struktury systemu na podstawie umów, stanowią jego ogromną siłę. Można więc powiedzieć, że KSRG łączy zawodowców i ochotników.
Historia i Rozwój KSRG
Koncepcja powołania KSRG pojawiła się już w piśmie skierowanym 23 listopada 1990 r. do posłów Anny Dynowskiej i Bronisława Geremka przez przedstawicieli środowiska strażackiego, wśród których byli: Krzysztof Wojtulski, ppłk poż. mgr Andrzej Jaroszek oraz gen. poż. Andrzej Stefanowski. Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej z dnia 24 sierpnia 1991 r. w art. 2 informowała, że organizatorem krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego jest Państwowa Straż Pożarna, a jego celem jest ochrona życia, zdrowia i mienia podczas walki z pożarami i innymi klęskami, ratownictwa technicznego i chemicznego. Szczegółowe zasady organizacji miał określić minister spraw wewnętrznych.
Prace nad nowym systemem trwały niemal od samego początku istnienia Państwowej Straży Pożarnej, która zaczęła funkcjonować w lipcu 1992 r. W kwietniu 1992 r. ówczesny zastępca komendanta głównego PSP st. bryg. Maciej Schroeder wspominał o pracach podjętych w celu stworzenia podstawy nowego systemu, zwracając uwagę na przejrzystość nowej sytuacji prawnej ułatwiającej egzekwowanie przepisów i opracowanie nowych regulacji dotyczących ratownictwa.
Pierwsza rocznica powołania Państwowej Straży Pożarnej w lipcu 1993 r. stała się okazją do zaprezentowania nowej koncepcji organizacji KSRG przez komendanta głównego PSP nadbryg. Feliksa Delę oraz zastępcę dyrektora Krajowego Centrum Koordynacji Ratownictwa bryg. inż. Marka Płoticę. Zgodnie z przedstawioną koncepcją w ramach KSRG miała się dokonać integracja potencjału wielu służb i instytucji w celu wsparcia Państwowej Straży Pożarnej. Szczególną uwagę zwrócono na rolę ochotniczych straży pożarnych (OSP), których siły i środki - odpowiednio przeszkolone i doposażone - miałyby być znaczącą pomocą w terenie. W założeniu system miał stworzyć możliwość zapewnienia bezpieczeństwa na terenie całego kraju, dlatego zastanawiano się nad gęstością sieci jednostek.
Na początku system miał składać się z 2 do 2,5 tys. jednostek OSP oraz zakładowych straży pożarnych i służb ratowniczych. Niestety, już wtedy napotkano problem niechęci do integracji w ramach jednego systemu ratowniczego, co wiązano z utratą pełnej podmiotowości. Aby przekonać inne służby i organizacje do systemu tworzonego przez Państwową Straż Pożarną, organizowano narady i spotkania. W tym czasie zakładano, że 95% działań ratowniczych będzie realizowane przez siły i środki KSRG.
W marcu 1994 r. w województwie opolskim uruchomiono pilotażowo wojewódzki system ratowniczo-gaśniczy, tworząc listę zagrożeń, sił i środków oraz adekwatne plany ratownicze. Jednostkom najbardziej zaawansowanym w ratownictwie technicznym, chemicznym i wodnym przypisano oficjalnie specjalizacje. Podpisano porozumienia z zakładami przemysłowymi oraz instytucjami regulujące współpracę przy działaniach ratowniczych. Dodatkowy test założeń systemu stanowiły ćwiczenia I Ogólnopolskie Forum Ratowników zorganizowane w 1994 r. w Wiktorowie koło Bydgoszczy.
Na podstawie tych przepisów minister spraw wewnętrznych wydał rozporządzenie z dnia 28 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, a 31 grudnia 1994 r. ówczesny komendant główny Państwowej Straży Pożarnej nadbryg. Feliks Dela zameldował prezydentowi RP, premierowi rządu, szefowi Biura Bezpieczeństwa Narodowego i ministrowi spraw wewnętrznych, że "zgodnie z art. 127 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej z dniem 1 stycznia 1995 r. Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy rozpoczął funkcjonowanie".
Struktura KSRG: Poziomy Operacyjne i Zarządzanie
KSRG jest pomyślany jako struktura trójpoziomowa, idealnie odpowiadająca podziałowi administracyjnemu kraju. Taki układ pozwala na zarządzanie siłami i środkami w zależności od skali zagrożenia. W 1999 r. system podzielono na trzy poziomy operacyjne - powiatowy, wojewódzki i krajowy, co pozwoliło na lepsze rozdzielenie odpowiedzialności i usprawnienie koordynacji działań ratowniczych.
Poziomy operacyjne:
- Poziom powiatowy: Jest to przede wszystkim poziom wykonawczy. Działania są prowadzone przez siły i środki dostępne w danym powiecie. Składa się z 335 Komend Powiatowych lub Miejskich PSP, którym podlega 500 jednostek ratowniczo-gaśniczych oraz 5 działających w ramach szkół strażackich.
- Poziom wojewódzki: Pełni funkcję koordynacji i wsparcia. Uruchamiany jest, gdy siły powiatu okazują się niewystarczające. Wprowadzenie wojewódzkich odwodów operacyjnych w 2007 r. umożliwiło szybsze reagowanie na zdarzenia o dużej skali.
- Poziom centralny: Najwyższy szczebel, odpowiedzialny za koordynację i wsparcie w sytuacjach kryzysowych przekraczających możliwości pojedynczego województwa. Na tym poziomie działa Centralny Odwód Operacyjny (COO) - mobilny zasób sił PSP, który może być przerzucony w dowolny rejon kraju. Praca poziomu centralnego opiera się na działaniu Krajowego Centrum Koordynacji Ratownictwa i Ochrony Ludności. COO może ponadto podejmować działania poza granicami RP, np. w ramach Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności.
Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej pełni rolę centralnego organu administracji rządowej w zakresie organizacji KSRG oraz ochrony przeciwpożarowej. Minister właściwy do spraw wewnętrznych pełni nadzór nad funkcjonowaniem krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.
Best PAW Patrol Fire Rescue Moments! 🚒🔥 #3 | 120 Minutes | Nick Jr.
Skład i Potencjał KSRG
Fundamentem KSRG jest Państwowa Straż Pożarna, która zapewnia niezbędne zaplecze kadrowe, sprzętowe i logistyczne. Integralnym i najbardziej licznym komponentem KSRG są ochotnicze straże pożarne. Krajowy system ratowniczo-gaśniczy składa się z:
- 335 Komend Powiatowych lub Miejskich PSP.
- 500 jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP.
- 5 jednostek ratowniczo-gaśniczych działających w ramach szkół strażackich.
- 5237 jednostek OSP.
- 26 jednostek Wojskowych Straży Pożarnych.
- 3 zakładowych straży pożarnych.
- 1 zakładowej służby ratowniczej.
- 1 lotniskowej służby ratowniczo-gaśniczej.
Dobowy standard gotowości operacyjnej KSRG w jednostkach ratowniczo-gaśniczych będących w strukturze komend powiatowych i miejskich PSP wynosi ponad 5 tys. strażaków i ok. 5,4 tys. samochodów ratowniczo-gaśniczych i specjalnych. Potencjał jednostek OSP włączonych do KSRG to ponad 120 tys. strażaków ratowników uprawnionych do udziału w działaniach ratowniczych oraz około 12 tys. pojazdów.
Należy nadmienić, że procent populacji, do której podmioty KSRG docierają w czasie do 15 min. wyniósł 83,63% na koniec 2019 r. Natomiast odsetek interwencji ratowniczych, w których jednostka krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego dotarła na miejsce zdarzenia w czasie krótszym niż 15 min., stanowił 87,49%.
Korzyści z Dołączenia OSP do KSRG
Z roku na rok do KSRG przybywa coraz to więcej jednostek OSP. Dołączenie do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego przynosi OSP wiele korzyści:
- Możliwość działania nie tylko lokalnie, ale także i na terenie całego kraju w wielu akcjach ratowniczych.
- Duże wyróżnienie dla danej jednostki OSP, podkreślające jej profesjonalizm i zaangażowanie.
- Dostęp do szkoleń, specjalistycznego sprzętu i wsparcia logistycznego ze strony Państwowej Straży Pożarnej.
KSRG bez wątpienia jest czymś naprawdę ważnym. To sprawnie działająca machina, która dzięki profesjonalizmowi Strażaków PSP, zaangażowaniu Strażaków OSP i wielu innych podmiotów, jest w stanie podołać niebezpiecznym i poważnym zagrożeniom. Dzięki KSRG wszyscy możemy czuć się znacznie bezpieczniej, ponieważ w razie potrzeby i tzw. "godziny zero" w każdej części kraju otrzymamy profesjonalną i szybką pomoc.
Ewolucja i Nowe Obszary Działań
Krajowy system ratowniczo-gaśniczy ewoluuje od chwili, kiedy został utworzony jako kluczowy element ochrony ludności i środowiska. Zintegrowany z działalnością jednostek Państwowej Straży Pożarnej oraz ochotniczych straży pożarnych, zmienia się już przez ponad dwie dekady, adaptując się do wyzwań i zagrożeń.
Początkowo KSRG koncentrował się na gaszeniu pożarów i podstawowym ratownictwie technicznym. Z biegiem lat wprowadzono nowe obszary działań, jak ratownictwo chemiczno-ekologiczne (rozwijane w latach 2000-2010) czy ratownictwo wysokościowe i wodno-nurkowe, które zyskały nowe możliwości technologiczne i szkoleniowe. Postęp technologiczny miał ogromne znaczenie dla rozwoju systemu. Od 2010 r. wdrażano zaawansowane systemy teleinformatyczne, umożliwiające lepszą koordynację i zarządzanie zasobami w czasie rzeczywistym.
Niezależnie od sieci jednostek ochrony przeciwpożarowej, które są przygotowane w zakresie podstawowym do realizacji działań ratowniczych w każdej z dziedzin ratownictwa, Państwowa Straż Pożarna posiada w swych zasobach wydzielone siły i środki do realizowania specjalistycznych czynności ratowniczych poprzez ratowników posiadających specjalistyczne wyszkolenie, wyposażonych w specjalistyczny sprzęt. Polska uczestniczy również w Unijnym Mechanizmie Ochrony Ludności, w ramach którego zgłoszono do działań międzynarodowych specjalistyczne grupy ratownicze tzw. moduły GFFFV (moduł gaszenia pożarów lasów z ziemi z użyciem pojazdów), HCP (moduł pomp wysokiej wydajności), USAR (moduł poszukiwawczo-ratowniczy), CBRN (moduł wykrywania skażeń chemicznych, biologicznych, radiologicznych i nuklearnych oraz pobierania próbek) - 4 moduły (Warszawa, Katowice, Kraków, Poznań).
Podstawy Prawne Funkcjonowania KSRG
Podstawy prawne funkcjonowania KSRG kształtowały się na przestrzeni lat, dostosowując system do zmieniających się potrzeb i wyzwań:
- Ustawa o ochronie przeciwpożarowej oraz ustawa o Państwowej Straży Pożarnej z dnia 24 sierpnia 1991 r.: Dały podstawy do funkcjonowania PSP i KSRG.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego: Określiło szczegółowe zasady działania Systemu.
- Nowy podział administracyjny kraju w 1999 r.: Doprowadził do wydania rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, które doprecyzowało funkcjonowanie KSRG na ponad 10 lat.
- Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o ochronie przeciwpożarowej i niektórych innych ustaw: Wprowadziła korekty w podstawach prawnych.
- Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (z dnia 18 lutego 2011 r., 3 lipca 2017 r., 17 września 2021 r.): Sukcesywnie aktualizowały i precyzowały funkcjonowanie systemu.