Oznaczenia Munduru OSP: Hierarchia i Zasady Noszenia

W Polsce funkcjonują dwa rodzaje straży pożarnej: Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) i Państwowa Straż Pożarna (PSP). Mimo że obie jednostki mają tę samą misję, taką jak walka z pożarami czy usuwanie skutków klęsk żywiołowych, to pod wieloma formalnymi względami bardzo się od siebie różnią, w tym w kwestii stopni służbowych i ich oznakowania na mundurach.

Różnice w stopniach służbowych: OSP a PSP

Stopnie służb mundurowych w OSP nie są identyczne jak w PSP. Wynika to z faktu, że są to dwie różne formacje, podlegające innym statutom, a co za tym idzie, odmienne są także stopnie i sposób ich przyznawania.

Nadawanie stopni w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

W przypadku PSP, kto nadaje stopnie strażackie, jest ściśle uregulowane prawnie Ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z tym rozporządzeniem stopień strażaka nadaje się z dniem mianowania na pierwsze stanowisko, a nadania dokonują przełożeni uprawnieni do mianowania na stanowiska służbowe. Nadanie stopnia następuje z okazji Dnia Strażaka, jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach może nastąpić w innym terminie.

• Pierwszy stopień aspirancki i stopnie oficerskie nadaje minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej.
• Pozostałe stopnie aspirantów nadaje Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej.
• Stopień nadbrygadiera i generała brygadiera - najwyższy stopień w straży pożarnej - nadaje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Stopnie podoficerów, aspirantów i oficerów straży pożarnej są dożywotnie. Strażacy zwolnieni ze służby mogą używać posiadanych stopni, dodając określenie „w stanie spoczynku”. Odebranie stopnia w PSP może nastąpić w przypadku utraty obywatelstwa polskiego, odebrania praw publicznych prawomocnym wyrokiem sądu oraz dyscyplinarnego wydalenia ze służby.

Nadawanie stopni w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)

Jeśli chodzi o kwestię tego, kto nadaje stopnie w OSP, sprawa nie jest już tak oczywista. OSP, mimo że jest jednostką umundurowaną i wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, funkcjonuje na zasadach stowarzyszenia. Jednostki OSP są członkami ZOSP RP (Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP), ale stanowią samodzielny podmiot prawny, odrębny od ZOSP RP. W konsekwencji, regulacje wprowadzane przez ZOSP RP nie wpływają na wewnętrzne sprawy OSP. Wyjaśnia to brak konkretnego prawa regulującego kwestie nadawania stopni w OSP, a jak informuje ZOSP RP: „Kwestia zasad nadawania dystynkcji dla członków OSP leży w gestii samej OSP.”

Stopień strażaka otrzymuje osoba, która czynnie uczestniczy w życiu jednostki, przyczynia się do jej rozwoju i ukończyła 18 lat. Stopień starszego strażaka otrzymuje osoba, która ukończyła 18 lat oraz kurs strażaków ratowników OSP, czynnie uczestniczy w życiu jednostki i bierze udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych.

Struktura i zadania Państwowej Straży Pożarnej

Państwowa Straż Pożarna to zawodowa, umundurowana i wyposażona w specjalistyczny sprzęt formacja, przeznaczona do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. Do podstawowych zadań PSP należy:

• Rozpoznawanie zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń.
• Organizacja i przeprowadzanie akcji ratunkowych w czasie pożaru i w sytuacjach kryzysowych.
• Pomoc innym służbom ratowniczym podczas klęsk żywiołowych.
• Kształcenie kadr wewnątrz własnej struktury organizacyjnej oraz innych jednostkach ochrony pożarowej.
• Prowadzenie prac naukowo-badawczych w zakresie ochrony przeciwpożarowej i ochrony ludności.
• Sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych.
• Współdziałanie z oddziałami straży pożarnej oraz służbami ratowniczymi innych państw, a także współpraca z Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych.

Korpusy i stopnie służbowe w PSP

Aktualnie w Państwowej Straży Pożarnej wyróżniamy 19 stopni służbowych podzielonych na cztery korpusy:

Korpus szeregowych

• Strażak
• Starszy strażak: Odpowiednik stopnia starszego szeregowego w Wojsku Polskim.

Korpus podoficerów

• Sekcyjny: Najniższy stopień podoficerski, odpowiednik stopnia kaprala w Siłach Zbrojnych RP.
• Starszy sekcyjny
• Młodszy ogniomistrz
• Ogniomistrz
• Starszy ogniomistrz: Oznakę stopnia poznamy po drugim znaku w kształcie litery "V" umieszczonym wewnątrz oznaki stopnia ogniomistrza.

Korpus aspirantów

• Młodszy aspirant: Najniższy stopień w korpusie aspirantów, odpowiednik stopnia młodszego chorążego w wojsku. Oznaką stopnia jest znak w kształcie litery „V” z jedną gwiazdką umieszczoną pomiędzy ramionami.
• Aspirant
• Starszy aspirant

Korpus oficerów

• Młodszy kapitan: Pierwszy stopień oficerski, odpowiada randze podporucznika w Wojsku Polskim. Mianuje na niego minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek Komendanta Głównego PSP. Wymaga ukończenia 4- lub 5,5-letniej edukacji w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie lub uzyskania tytułu inżyniera pożarnictwa.
• Kapitan
• Starszy kapitan
• Młodszy brygadier
• Brygadier: Pełni funkcję dowódcy brygady, w PSP jest odpowiednikiem stopnia podpułkownika w wojskach lądowych i komandora w marynarce.
• Starszy brygadier
• Nadbrygadier: Pierwszy z dwóch stopni generalskich w PSP, na który mianuje Prezydent RP na wniosek ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
• Generał brygadier: Najwyższy stopień w straży pożarnej, na który mianuje Prezydent RP. Stopień ten może posiadać jedynie jedna osoba - komendant główny Państwowej Straży Pożarnej na etacie.

Umundurowanie w PSP

Pierwszy model munduru strażackiego powstał w 1915 r. dla Warszawskiej Straży Ogniowej. Mundur PSP wielokrotnie ulegał zmianom, a jego dzisiejszy wygląd jest ściśle określony przez art. 61 ust. 5 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. oraz Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r.

Dystynkcje w Państwowej Straży Pożarnej na mundurze wskazują stopnie strażackie, które są zgodne z hierarchią organizacyjną służby. Każdy stopień jest oznaczany za pomocą dystynkcji umieszczonych na pagonach, kołnierzach lub rękawach munduru. Dystynkcje PSP wyróżniają się prostotą i elegancją, a ich projekt dostosowany jest do tradycji oraz regulacji służbowych. Na mundurze galowym dystynkcje występują w formie naszywek, pagonów lub haftowanych oznaczeń na kołnierzach.

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP): Funkcjonowanie i umundurowanie

Ochotnicza Straż Pożarna wielu ludziom, szczególnie w lokalnych społecznościach, kojarzy się nie tylko z działalnością operacyjną, lecz również z działalnością kulturalną i społeczną. Przy OSP działają Jednostki Operacyjno-Techniczne będące odpowiednikami jednostek ratowniczo-gaśniczych PSP. Warunkiem dopuszczenia do działania w jednostkach OSP jest ukończone 18 lat i wiek nieprzekraczający 65 lat.

Główne cele i zadania OSP

• Współdziałanie z Państwową Strażą Pożarną w działaniach prewencyjnych w powstawaniu pożarów.
• Czynny udział w akcjach ratowniczych podczas zdarzeń takich jak pożary, zagrożenia ekologiczne czy klęski żywiołowe.
• Informowanie i edukowanie ludności o istniejących zagrożeniach i sposobach ochrony przed nimi.

Oznaczenia i dystynkcje na mundurze OSP

W kwestii umieszczania oznaczeń i dystynkcji na mundurze OSP, sytuacja jest znacznie bardziej klarowna, niż w przypadku mianowania na stopnie. Zasady są regulowane przez tę samą ustawę, co w przypadku Państwowej Straży Pożarnej, a dokładna instrukcja zapisana jest w Regulaminie umundurowania Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP.

Dystynkcje OSP na mundur galowy, w srebrnym kolorze na ciemnogranatowym tle, strażacy noszą na kołnierzach mundurów bądź lewej kieszeni koszuli letniej. Dystynkcje OSP w kształcie pięciokąta haftowane są srebrną nicią lub bajorkiem na ciemnogranatowym tle. Na klapach i pagonach mundurów oraz koszul należy nosić tylko emblematy związkowe, prawidłowo wszyte i rozmieszczone, bez dodatkowych emblematów PSP lub innych. Do czapek rogatywek nie powinny być przypięte orzełki PSP Wojska Polskiego, Służby Więziennej itp., ani złote galony, białe, srebrne, metalowe paski czy złote okucia. Czapki rogatywki powinny odpowiadać dystynkcjom noszonym na kołnierzach umundurowania lub przy klapie lewej kieszeni munduru bądź białej koszuli.

Zasady noszenia odznaczeń i wyróżnień w OSP

Prawidłowe noszenie umundurowania i przestrzeganie elementarnych zasad obowiązujących regulaminów wpływa dodatnio na pozytywny wizerunek strażaka ochotnika. Szczególną rolę w dopilnowaniu, aby strażacy „nosili się prawidłowo”, odgrywają naczelnicy poszczególnych jednostek OSP. Przygotowując uroczystości, organizując zbiórki, prowadząc ćwiczenia i szkolenia, powinni zgodnie z regulaminem zwracać uwagę i egzekwować od podwładnych właściwe noszenie odznak, wyróżnień czy medali.

Powszechnym błędem jest niewłaściwe umieszczanie odznaczeń i dystynkcji na umundurowaniu galowym. Poniżej przedstawiono prawidłowe rozmieszczenie odznaczeń:

• Złoty Znak Związku: Powinien być umieszczony na wstędze pod kołnierzem koszuli, tak aby był widoczny 1 cm poniżej węzła krawata, a nie wpięty do munduru.
• Odznaka „Strażak Wzorowy”: Powinna być wpięta bezpośrednio na środku górnej prawej kieszeni munduru, między klapą a wszyciem dolnym kieszeni.
• Odznaka „Za wysługę lat”: Ma być noszona pośrodku prawej strony klapy górnej kieszeni munduru, między guzikiem a krajem klapy patrząc z przodu.
• Odznaczenia (ordery, krzyże zasługi) i odznaki (np. medale za zasługi dla pożarnictwa): Powinny być przypięte 5,5 cm ponad górną krawędzią klapy lewej kieszeni munduru, stosując zasadę symetrii, nosząc tylko klasę najwyższą dla danego odznaczenia lub odznaki. Dolna część medali „Za zasługi dla pożarnictwa” nie powinna być niżej niż dół klapy lewej kieszeni piersiowej. W razie posiadania więcej niż jednego rodzaju medali, powinno nosić się najwyższy z każdego rodzaju.
• Baretki odznaczeń i odznak: Powinny być wszyte bezpośrednio przy krawędzi lewej klapy kieszeni górnej munduru, stosując zasadę symetrii i nosząc baretki tylko najwyższej klasy odznaczenia lub odznaki.

Dodatkowe zasady dotyczące umundurowania

• Sznur galowy: Musi być przypięty do guzika pod pagonem munduru, przy wszyciu rękawa po prawej stronie i do pierwszego górnego guzika zapięcia munduru. Przy koszuli letniej sznur galowy powinien być przypięty do guzika pod pagonem prawym, przy wszyciu rękawa, a warkocz z pomponem do guzika pod klapą kieszeni prawej. Sznura galowego nie należy używać w czasie narad, odpraw, pełnienia służby porządkowej, zawodów, manewrów itp.
• Członkowie pocztu sztandarowego: Powinni występować tylko w ubiorze galowym z jedną szarfą związkową włożoną pod pagon prawy munduru, a następnie prowadzoną skośnie na lewe biodro.
• Obuwie do ubioru galowego: Dla pocztów sztandarowych i flagowych, w którego uzupełniające wyposażenie wchodzą rękawiczki białe i pas główny koloru czarnego, stosuje się obuwie typu „skuter”, gdzie nogawki spodni są wpuszczone w cholewki butów. Dopuszcza się noszenie spodni bryczesów do butów wysokich typu „oficerki”, a także nakrycie głowy w postaci hełmu ozdobnego bądź hełmu bojowego łącznie z pasem bojowym z przypiętym toporkiem.
• Dowódcy na uroczystościach: Dowódca prowadzący uroczystość, inni dowódcy pododdziałów, strażacy na uroczystościach z udziałem sztandarów i do wręczenia odznaczeń lub odznak, występują wyłącznie w umundurowaniu galowym, a nie koszulach letnich.
• Jednolitość umundurowania: Należy tak formować szyk, aby strażacy mający stare wzory umundurowania, buty cywilne (chociaż to niedopuszczalne) stali obok siebie, wewnątrz kolumny, w drugim szeregu.
• Akcesoria: Do munduru wyjściowego nie należy nosić krawatów cywilnych lub kolorowych koszul. Skarpety powinny być czarne, jednolite, bez wzorów. Nie należy również zakładać pasa skórzanego głównego i koalicyjek do półbutów.
• Meldunki na uroczystościach OSP: Na uroczystościach w OSP, gdzie dowódcy ubrani są w umundurowanie związkowe, meldunki składa się przedstawicielowi władzy statutowej Związku, a nie PSP.

tags: #oznaczenia #munduru #osp