Oznakowanie, Lokalizacja i Zasady Stosowania Hydrantów Zewnętrznych w Polsce

Sieć wodociągowa przeciwpożarowa stanowi jeden z podstawowych elementów chroniących przed skutkami pożarów. Zapewnia ona szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i czasie. Jednym z podstawowych, a jednocześnie najbardziej charakterystycznych elementów tej sieci są hydranty zewnętrzne - zarówno te podziemne, często niezauważane, jak i nadziemne, najczęściej czerwone lub czarne urządzenia, widoczne w przestrzeni miejskiej i wiejskiej.

Artykuł ten stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących instalację, lokalizację, oznakowanie oraz wymagania dotyczące hydrantów zewnętrznych w Polsce.

Podstawy Prawne i Normatywne

Kwestie związane z projektowaniem, instalacją i oznakowaniem hydrantów zewnętrznych podlegają szeregowi przepisów prawnych oraz Polskim Normom. Ich prawidłowe usytuowanie i oznakowanie ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ludzi i mienia.

Kluczowe Akty Prawne

Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). W tym akcie prawnym znajdują się szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi, w tym:

• wymagania dotyczące średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego,
• wytyczne dotyczące średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych,
• dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych, w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu.

Przepisy dotyczące sieci hydrantowych stanowią uszczegółowienie regulacji zawartych w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru. Inne istotne akty prawne to:

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej,
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie,
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej,
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Atesty i Dokumentacja Techniczna

Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:

• aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
• atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
• świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.

Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku. Zgodnie z Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych, hydranty wewnętrzne i zewnętrzne są wyrobem budowlanym i podlegają ocenie technicznej przeprowadzanej przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP).

Polskie Normy Dotyczące Hydrantów Zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne powinny być zgodne z normami, opisującymi przede wszystkim wymagania i metody badań, dotyczące budowy i parametrów użytkowych. Zgodnie z normami europejskimi EN, które dostosowano na potrzeby polskie, wyróżnia się:

• PN-EN 14384:2009 - dla hydrantów pożarowych zewnętrznych nadziemnych,
• PN-EN 14339 - dla hydrantów pożarowych zewnętrznych podziemnych.

Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami, w tym z PN-EN ISO 7010 (lub wcześniej PN-92/N-01256/01) dla znaków bezpieczeństwa.

Wymagania Dotyczące Instalacji Hydrantów Zewnętrznych

Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany, aby zapewnić zewnętrzne zaopatrzenie w wodę przeciwpożarową, umożliwiające gaszenie pożaru. Hydranty muszą być stosowane w następujących miejscach:

• w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej;
• w położonych w ich granicach budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego, obiektach produkcyjnych i magazynowych;
• obiektach produkcyjnych i magazynowych, niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia);
• na każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego, niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s);
• w obiektach użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².

Lokalizacja i Rozmieszczenie Hydrantów Zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne, niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy nadziemny, muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - zarówno od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach.

Wymagane Odległości

Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:

• Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
• Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
• Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
• Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).

Poza obszarami miejskimi odległości między hydrantami powinny być dostosowane do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy.

Rodzaje Hydrantów Zewnętrznych i Ich Oznaczenie

Hydranty zewnętrzne pozwalają na bezpieczny pobór wody na potrzeby gaszenia pożaru ze stale nawodnionej sieci wodociągowej. Ze względu na konstrukcję i umiejscowienie wyróżnia się hydranty podziemne i nadziemne, z których każdy posiada specyficzne zasady oznakowania.

Hydrant Zewnętrzny Podziemny

Hydrant podziemny to kolumna umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego. Cała konstrukcja hydrantu znajduje się pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce dostępu do niego przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą „W” (woda). Aby skorzystać z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza, który znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.

Oznakowanie hydrantu zewnętrznego podziemnego odbywa się za pomocą tablicy orientacyjnej. Jest to zazwyczaj czerwony znak z białą obwódką, na którym umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu. Centralnym elementem jest biała litera „H”, a także informacje o średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się w prawo lub w lewo.

Hydrant Zewnętrzny Nadziemny

Hydrant zewnętrzny nadziemny jest łatwiejszy do zauważenia. Jest to kolumna, obustronnie zakończona nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony, choć niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym, co wyróżnia go z otoczenia.

Oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku. Takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu, umożliwiając jego dostrzeżenie z dużej odległości, co jest pomocne podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, zwłaszcza w terenach zielonych, gdzie roślinność często może przesłaniać sam hydrant. Znak to kwadratowa tabliczka w kolorze białym z dużą, czarną literą „H” w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty.

Różnice i Preferencje w Stosowaniu

Zasadniczo zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, a do skorzystania z nich nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu, co zapewnia szybszy dostęp do zasobów wody.

Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, w ruchu pieszych, uniemożliwiałby dojazd służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane. Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami wody, a w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie podpięcie pod stałe źródło zasilania, jakim jest hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i efektywne ugaszenie pożaru.

Wymagania Techniczne i Wydajność Hydrantów

Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych, zwana dalej „siecią wodociągową przeciwpożarową”, powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, zapewniających wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny.

Parametry Sieci Wodociągowej

• Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna zapewniać wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s i ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa, przez co najmniej 2 godziny.
• Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.
• Sieć wodociągową przeciwpożarową należy wykonywać jako sieć obwodową. Dopuszcza się budowę sieci rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s.
• Dopuszcza się budowę odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych.
• W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci.
• Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.

Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci. Minimalna odległość między trzpieniem zasuwy odcinającej hydrant od skraju hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.

Wydajność Nominalna Hydrantów

Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:

• dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s;
• dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s;
• dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 Rozporządzenia - 5 dm³/s.

Zgodnie z wytycznymi rozporządzenia na sieci wodociągowej należy stosować hydranty nadziemne DN80 mm dla sieci o średnicy do DN250 mm i DN100 mm na sieci wodociągowej DN250 i większej. Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm (DN80 i DN100). Bardzo rzadko spotykany jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować, np. hydrant PN 10 (ciśnienie nominalne 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (ciśnienie nominalne 16 bar/1,6 MPa).

Hydranty do Intensywnego Czerpania Wody

Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:

• średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150;
• wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm³/s;
• hydranty powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej;
• miejsce usytuowania hydrantu należy oznakować znakami zgodnymi z Polskimi Normami wraz z podaniem na znaku dodatkowym wielkości charakterystycznych hydrantu;
• przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu;
• na stanowisku czerpania wody należy umieścić zakaz parkowania.

tags: #oznaczenie #hydrant #ppoz #rzut