Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne stanowią niezbędny element systemów przeciwpożarowych, a ich prawidłowe usytuowanie oraz oznakowanie ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ludzi i mienia. Hydranty powinny być dobrze widoczne i łatwo dostępne, tak by w razie zagrożenia móc z nich w jak najkrótszym czasie skorzystać, pobierając wodę do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdu straży pożarnej. Skuteczność działań służb pożarniczych zależy od prawidłowego zaprojektowania całego systemu, w tym właściwego rozmieszczenia i oznaczenia hydrantów. Efektywne oznakowanie to nie tylko sama grafika, ale także strategiczne umiejscowienie.
Regulacje Prawne i Normy Dotyczące Hydrantów
Projektowanie, lokalizacja i odbiór hydrantów zewnętrznych i wewnętrznych są regulowane zarówno Ustawami i Rozporządzeniami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej, jak i Ustawami i Rozporządzeniami dotyczącymi prawa budowlanego. Standardy oznaczania hydrantów są dokładnie określone przez polskie prawo oraz normy europejskie. Znaki muszą być wykonane z materiałów odpornych na uszkodzenia mechaniczne oraz działanie wysokich temperatur.
Ustawy i Rozporządzenia
Najważniejsze dokumenty, w których znajdują się przepisy regulujące kwestie związane z hydrantami, to:
- Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U.2010.109.719)
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych.
Aprobata Techniczna CNBOP
Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne, zgodnie z Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych, stanowią wyrób budowlany. Są to elementy trwale wbudowane w obiekt budowlany lub jego część, wpływające na właściwości użytkowe tego obiektu. Hydranty podlegają ocenie technicznej przeprowadzanej przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP). Mogą być dopuszczone do zastosowania w obiektach budowlanych lub ich częściach po uzyskaniu aprobaty technicznej CNBOP, która potwierdza pozytywną ocenę techniczną przydatności danego wyrobu.
Polskie Normy
Hydranty powinny być również zgodne z normami, opisującymi przede wszystkim wymagania i metody badań dotyczące budowy i parametrów użytkowych hydrantów oraz ich prawidłowego oznakowania. Wymagania dotyczące znakowania hydrantów wewnętrznych są określone w normach PN-92/N-01256/01 lub PN-EN ISO 7010. Polskie Normy dotyczące hydrantów obejmują:
- PN-EN 671-1 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Hydranty wewnętrzne z wężem półsztywnym
- PN-EN 671-2 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Hydranty wewnętrzne z wężem płasko składanym
- PN-EN 671-3 Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Konserwacja hydrantów wewnętrznych z wężem półsztywnym i hydrantów wewnętrznych z wężem płasko składanym
- PN-EN 1074-6 Armatura wodociągowa. Wymagania użytkowe i badania sprawdzające. Część 6: Hydranty
- PN-EN 14384 Hydranty przeciwpożarowe nadziemne
- PN-EN 14339 Hydranty przeciwpożarowe podziemne.
Rodzaje Hydrantów i Ich Specyfika
Hydranty to urządzenia umożliwiające bezpośredni pobór wody z sieci wodociągowej, dzielące się na zewnętrzne i wewnętrzne w zależności od ich lokalizacji.
Hydranty Zewnętrzne
Hydranty zewnętrzne zlokalizowane są na zewnątrz budynków i umożliwiają pobór wody z głównych przewodów sieci wodociągowych zewnętrznych. Mogą mieć postać nadziemną lub podziemną.
Parametry i Lokalizacja Hydrantów Zewnętrznych
Wszystkie hydranty muszą być podpięte do sieci wodociągowej zapewniającej odpowiednią ilość i ciśnienie wody. Sieć wodociągowa na hydrantach zewnętrznych powinna zapewnić ciśnienie nie mniejsze niż 0,1 MPa oraz wydajność nie mniejszą niż 5 l/s (dla pożaru gaszonego przez okres minimum 2 h), a także maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie większe niż 1,6 MPa.
Hydranty zewnętrzne powinny być zlokalizowane wzdłuż dróg, ulic i przy skrzyżowaniach, w odległościach od siebie wynoszących maksymalnie 150 metrów. Przepisy wskazują również maksymalną odległość hydrantu: od zewnętrznej krawędzi jezdni / drogi / ulicy - 15 metrów oraz od obiektu budowlanego - 150 metrów (w przypadku obiektów chronionych - 75 metrów). Odległość najbliższego hydrantu od chronionego obiektu nie powinna przekraczać 75 m, a odległość innych hydrantów wymaganych do ochrony danego obiektu budowlanego nie powinna być większa niż 150 m.
Hydranty Wewnętrzne
Hydranty wewnętrzne instalowane są wewnątrz budynków i obiektów budowlanych i umożliwiają pobór wody z wewnętrznej sieci wodociągowej / wewnętrznej instalacji przeciwpożarowej. Wyróżnia się hydranty natynkowe i wnękowe - w zależności od sposobu montażu. Hydranty wewnętrzne stanowią element systemu ppoż projektowanego osobno dla każdego budynku i obiektu budowlanego, z uwzględnieniem przeznaczenia budynku i sposobu jego użytkowania (np. budynek mieszkalny, biurowiec, hotel), wielkości, wysokości (ilości kondygnacji) oraz układu poszczególnych pomieszczeń. Urządzenia te, choć są stosunkowo rzadko używane, znajdują zastosowanie w wielu obiektach, w których istnieje ryzyko powstania pożaru. Są to urządzenia umożliwiające bezpośredni pobór wody z wewnętrznej sieci wodociągowej, co ma na celu ugaszenie w zarodku pożaru z grupy A (pożary materiałów stałych). Dzięki nim możliwe jest podjęcie walki z ogniem zarówno z bliska, jak i dalszych odległości.
Rodzaje Hydrantów Wewnętrznych
W obiektach budowlanych stosuje się następujące rodzaje hydrantów wewnętrznych:
- Hydrant 25 - z wężem półsztywnym o średnicy węża 25 mm. Węże półsztywne są elastyczne, ale zachowują sztywność, co pozwala na wyciągnięcie tylko potrzebnego odcinka. Przeznaczone są dla budynków zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (określanych skrótem ZL). Stosuje się je, gdy strefa pożarowa ZL (np. ZL I - dyskoteki, kina, teatry; ZL II - przedszkola, szpitale; ZL V - hotele, internaty) przekracza powierzchnię 200 m2, niezależnie od wysokości budynku. W budynkach kategorii zagrożenia ludzi ZL III (np. obiekty użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego), jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m2, hydrant jest również wymagany.
- Hydrant 33 - z wężem półsztywnym o średnicy węża 33 mm. Przeznaczone są do obiektów garażowych. Stosowanie hydrantów 33 w garażach jednokondygnacyjnych, zamkniętych, jest wymagane, gdy są przeznaczone dla więcej niż 10 stanowisk postojowych.
- Hydrant 52 - z wężem płasko składanym o średnicy węża 52 mm. Węże płasko składane zamykają swój przekrój całkowicie przy braku napełnienia wodą i wymagają pełnego rozwinięcia przed podaniem wody. Stosuje się je do budynków przemysłowo-magazynowych (PM) oraz w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony tych stref pożarowych, które zaliczono do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV. Obowiązek stosowania w budynkach przemysłowo-magazynowych wynika z gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej (graniczne kryterium to 500 lub 1000 MJ/m2) oraz powierzchni tej strefy (100 lub 200 m2). Najczęściej spotykanym rodzajem hydrantu jest hydrant DN52, który jest stosowany zarówno w budynkach, jak i na zewnątrz. Oznaczenie DN52 oznacza, że średnica przewodu wynosi 52 milimetry.
- Zawór 52 - niewyposażony w wąż pożarniczy. Urządzenia te ze względu na brak węża stosowane są w nawodnionych pionach zasilanych przez sieć wodociągów oraz wozy strażackie. W niektórych budynkach wysokich i wysokościowych instalowane są zawory hydrantowe 52 na nawodnionych pionach, które służą przede wszystkim do podłączenia sprzętu ratowniczo-gaśniczego przez straż pożarną.
Parametry i Zasady Montażu Hydrantów Wewnętrznych
Minimalna wydajność poboru wody może wynosić 2,5 l/s dla zaworu 52 i 1,0 l/s dla hydrantu 25, a minimalne ciśnienie mierzone na zaworze dla minimalnej wydajności w obydwu przypadkach wynosi 0,2 MPa. Wartości ciśnienia dla zaworów hydrantów 25 muszą mieścić się w granicach 0,2 - 1,2 MPa (2-12 barów). Dla zaworów hydrantów 33 i 52 dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 MPa (7 barów).
Instalując hydranty wewnętrzne, należy mieć na uwadze to, by ich zasięg obejmował całą powierzchnię obiektu (uwzględniając długość węża oraz zasięg strumienia wody). Zasięg węża płasko składanego oraz półsztywnego, a co za tym idzie zasięg hydrantów, powinien umożliwiać objęcie całej powierzchni danej strefy pożarowej. W praktyce oznacza to, że odległość między hydrantami musi być taka, aby strumień wody z każdego hydrantu mógł dotrzeć do dowolnego punktu w chronionej przestrzeni. Dla hydrantów 25 i 33 jest to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody. W przypadku hydrantów 52 długość węża nie powinna przekraczać 20 m, co zostało opisane w normie PN-EN 671-2. W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji, nawet jeśli wąż sięgnąłby do pomieszczeń położonych piętro wyżej lub niżej. Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń. Zawory odcinające montuje się na wysokości 1,35 m od podłogi, choć dopuszczalne są niewielkie odchyły - do 0,1 m.
Prawidłowe Oznakowanie Hydrantów
Głównym celem oznakowania jest jednoznaczne wskazanie lokalizacji urządzenia gaśniczego. Znaki te muszą być dobrze widoczne, wykonane z trwałych materiałów i zgodne z obowiązującymi normami.
Oznakowanie Hydrantów Zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne nadziemne mają kolor czerwony, co zapewnia stosunkowo dobrą widoczność urządzeń w przestrzeni publicznej. Znak hydrant to tabliczka w biało-czerwonym kolorze (czerwone paski na zewnątrz, biały pasek wewnątrz) z wpisaną w jej środek czarną literą "H". Znak hydrant może być umiejscowiony bezpośrednio na hydrancie lub na wysięgniku, który zdecydowanie podnosi widoczność urządzenia. Jest to niezbędne w odniesieniu do hydrantów zlokalizowanych na terenach zielonych, w lekkich zagłębieniach terenów lub na wzniesieniach, gdy istnieje ryzyko przysłonięcia urządzenia przez roślinność. Znaki hydrantowe mogą być płaskie lub przestrzenne, dobrze widoczne z każdej strony. Wzór znaku „Hydrant zewnętrzny” - czarna, umieszczona między szerokimi czerwonymi pasami, duża litera „H” na białym tle - określa Polska Norma PN-97/N-01256/04 (PN-N-01256-4:1997).
Do wskazania lokalizacji hydrantów podziemnych stosuje się czerwone tablice orientacyjne (biała obwódka, czerwone tło, białe piktogramy), na których znajduje się litera H oraz informacja o średnicy zaworu oraz kierunku i odległości od znaku, w których znajduje się hydrant. W miastach hydranty zewnętrzne są zwykle oznaczone specjalnymi tablicami, zawierającymi informacje o lokalizacji, ciśnieniu i średnicy przewodu. W przypadku braku takiej tablicy należy zwrócić uwagę na otwory w chodniku lub jezdni - najczęściej hydranty znajdują się pod nimi.
Oznakowanie Hydrantów Wewnętrznych
Hydranty w wewnętrznych systemach przeciwpożarowych oznaczane są za pomocą czerwonych tablic (biała obwódka, czerwone tło, biały piktogram) przedstawiających zwiniętego węża przeciwpożarowego. Znaki te są zgodne z normą PN-92/N-01256/01 lub PN-EN ISO 7010. Zazwyczaj są to białe piktogramy na czerwonym tle, umieszczone bezpośrednio nad szafką hydrantową lub na niej. Hydranty wewnętrzne muszą być łatwo dostępne i widoczne z każdego miejsca w chronionym obszarze, a ich oznakowanie powinno to potwierdzać. W przypadku hydrantów wewnętrznych, czyli tych zainstalowanych w budynkach, warto poszukać ich w piwnicach lub na klatkach schodowych.
Ponadto wewnątrz budynków i obiektów budowlanych stosuje się również szafy, z czerwonymi lub przeszklonymi drzwiami, dla hydrantów oraz oznaczenia wskazujące m.in.: zawór hydrantowy, przyłączenie sieci hydrantowej wewnętrznej, pompownię hydrantową czy lokalizację klucza do szafki hydrantowej. W pobliżu hydrantu powinno się również umieścić instrukcję jego użytkowania w razie pożaru.
Oznakowanie zaworów hydrantowych 52, instalowanych na nawodnionych pionach, jest również obowiązkowe i musi wskazywać na ich przeznaczenie oraz możliwość poboru wody przez służby ratownicze. Oznakowanie ppoż. na hydrancie wewnętrznym powinno być zgodne z normą PN-EN ISO 7010:2012.
Eksploatacja i Konserwacja Hydrantów
Hydranty stanowią element pierwszej linii obrony przed ogniem. Ich właściwe rozmieszczenie, odpowiedni typ (czy to hydrant DN25, hydrant DN33, czy hydrant DN52), a przede wszystkim jednoznaczne i widoczne oznakowanie, są fundamentem skutecznej ochrony przeciwpożarowej.
Regularne Przeglądy i Próby Ciśnieniowe
Regularny przegląd techniczny i konserwacja hydrantów wewnętrznych są obowiązkowe i muszą być wykonywane co najmniej raz w roku, zgodnie z zaleceniami producenta i wymogami Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Podczas takiego przeglądu weryfikuje się nie tylko parametry techniczne, takie jak ciśnienie i wydajność (zawory 52 na każdym pionie powinny zapewniać odpowiednie parametry dla straży), ale także stan techniczny zaworu, węża i ogólną dostępność urządzenia. Co równie ważne, kontrolowane jest oznakowanie hydrantu - jego czytelność, zgodność z normami i trwałość. Odcinki wężowe powinno się poddawać co 5 lat próbie ciśnieniowej na maksymalne ciśnienie robocze wynoszące 1,2 MPa.
Obsługa Hydrantów przez Straż Pożarną
Prawidłowe użycie płaskoskładanego węża 52 jest bardziej kłopotliwe niż półsztywnych węży 25 i 33 - trzeba go całkowicie rozwinąć i dbać, by nie miał załamań. Trudność użycia jest rekompensowana wydajnością - przy odpowiednim ciśnieniu hydrant 52 podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant 25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant 33. Z tych powodów hydrant powinny obsługiwać co najmniej dwie osoby - najpierw rozwijają co trzeba i ile trzeba, a potem jedna celuje w ogień, a druga odkręca (lub otwiera) zawór hydrantowy. Użycie hydrantu łączy się z jeszcze jednym, poważnym ograniczeniem - zanim zacznie się polewać pożar wodą, należy odłączyć dopływ prądu do budynku. To oznacza, że niezbędna jest trzecia (czwarta) osoba, która dokona dwóch czynności: najpierw znajdzie przeciwpożarowy wyłącznik prądu, a następnie go wyłączy. Samo zjawisko pożaru niesie ze sobą na tyle poważne zagrożenia, że podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim bywa nadmiernym ryzykiem. Jest to jednak ryzyko, które strażacy mają oswojone i dysponują środkami ochrony przed nim.