Polska mierzy się z problemem suszy hydrologicznej, która w połączeniu z innymi czynnikami, takimi jak działania człowieka i warunki atmosferyczne, prowadzi do coraz częstszych i groźniejszych pożarów, zwłaszcza na cennych przyrodniczo terenach parków narodowych.
Wstęp i Ostrzeżenia
W obliczu skrajnie suchych warunków i rosnącego zagrożenia pożarowego, apeluje się o rozwagę i odpowiedzialność w lesie. Gotowość do działania, szybkie wykrywanie zagrożeń i sprawna reakcja to dziś absolutna podstawa. Na przykład, pracownicy Parku Narodowego „Bory Tucholskie” apelują o bezwzględne niekorzystanie ze szlaków i ścieżek turystycznych na terenie parku do odwołania, po tym jak ogień objął tam około 1 hektar terenu. Do jego gaszenia skierowano 11 zastępów straży pożarnej oraz trzy samoloty gaśnicze stacjonujące w Toruniu i Gdańsku, które wspierały strażaków.
Kronika Pożarów w Biebrzańskim Parku Narodowym
Biebrzański Park Narodowy (BPN), największy park narodowy w Polsce, w ostatnich miesiącach wielokrotnie stawał w obliczu niszczycielskich pożarów.
Pożar Wielkanocny i jego skala
Pożar, który wybuchł w niedzielę wielkanocną w Biebrzańskim Parku Narodowym w województwie podlaskim, objął według wstępnych szacunków Państwowej Straży Pożarnej około 450 hektarów powierzchni. Był to już siódmy pożar na obszarze BPN w tym roku. Spalone zostały turzycowiska i trzcinowiska oraz niewielkie fragmenty lasu bagiennego w rejonie obszaru ochrony ścisłej Czerwone Bagno. Służby natychmiast przystąpiły do akcji gaśniczej, zarówno z ziemi, jak i powietrza.
W początkowych fazach, po godzinie 18, rzecznik MSWiA informował, że sytuacja staje się coraz trudniejsza do opanowania, a front pożaru miał już długość około 1 kilometra. W dyspozycji dowodzącego działaniami postawiono kompanię gaśniczą z województwa warmińsko-mazurskiego. W Podlaskim Urzędzie Wojewódzkim zwołano sztab kryzysowy w związku z sytuacją w BPN.
Incydent z 15 Kwietnia i podejrzenie podpalenia
Wieczorem 15 kwietnia Biebrzański Park Narodowy znów stanął w ogniu w rejonie miejscowości Małowista i Krasnoborki. Żywioł szybko zajął około 8 hektarów łąk i trzcinowisk. Według wstępnych ustaleń pożar miał kilka ognisk, co może wskazywać na celowe podpalenie. Jeden z druhów OSP zauważył osobę w pobliżu miejsca, gdzie pojawił się ogień i przekazał tę informację policji. Śledztwo w tej sprawie jest w toku.
Pożar z Marca 2025 roku
To już kolejny pożar w Biebrzańskim Parku Narodowym w ostatnim czasie. Pod koniec marca 2025 roku spłonęło około 90 hektarów terenu. Wówczas w akcji gaśniczej uczestniczyło ponad 120 strażaków, wykorzystując specjalistyczne pojazdy terenowe oraz wsparcie z powietrza w postaci dronów, samolotu i helikoptera gaśniczego.
Wojskowy rekonesans z powietrza w rejonie pożaru w Biebrzańskim Parku Narodowym
Wyjątkowa Wartość Biebrzańskiego Parku Narodowego
Biebrzański Park Narodowy, utworzony w 1993 roku, jest największym parkiem narodowym w Polsce, zajmującym powierzchnię 59 223 hektarów. Ogień w granicach parku narodowego to podwójny dramat, ponieważ dany teren nie bez powodu został objęty szczególną ochroną. BPN odgrywa kluczową rolę w ochronie unikatowych ekosystemów bagiennych i torfowisk, a także innych cennych siedlisk.
- Flora: Na terenie parku rośnie ponad 1000 gatunków roślin naczyniowych, z czego 90 gatunków podlega ochronie całkowitej, a 17 częściowej.
- Fauna: BPN zachwyca również fauną. Doliną Biebrzy zamieszkuje około 27 gatunków ptaków, w tym 181 gatunków lęgowych. To wyjątkowa w skali europejskiej ostoja ptaków wodnych i błotnych. Na obszarze parku występuje wiele cennych gatunków zwierząt, od rzadkich i chronionych, jak np. ryś czy wilk, po drobniejsze i bardziej pospolite. Tracimy siedliska zwierząt, które występują w Europie tylko w Biebrzańskim Parku Narodowym. To właśnie tam gniazduje orlik grubodzioby, dla którego teren ten jest jedyną taką ostoją w Unii Europejskiej.
- Międzynarodowe znaczenie: Ze względu na niespotykane w Europie tereny bagienne oraz bardzo zróżnicowaną faunę, a w szczególności bogaty świat ptaków, park został umieszczony w 1995 roku na liście obszarów chronionych konwencją RAMSAR.
- Czerwone Bagno: Ochronie ścisłej podlega obszar 7494 hektarów, w tym obszar ochrony ścisłej Czerwone Bagno. To unikalny kompleks siedlisk bagiennych w skali kraju i Europy. Równo 100 lat temu powstał tu, jako jeden z pierwszych w Polsce, rezerwat ścisły, powołany dla ochrony łosia. Po II wojnie światowej Czerwone Bagno było jedyną jego naturalną ostoją w Polsce; łosie przetrwały wówczas tylko nad Biebrzą, w liczbie od kilku do kilkunastu osobników.
Warunki Sprzyjające Pożarom i Trudności Akcji Gaśniczych
Biebrzański Park Narodowy, mimo że obfituje w szuwary, bagna i torfowiska, jest narażony na pożary. Pożary w BPN powtarzają się coraz częściej, zwłaszcza wiosną. Żywioł wymyka się spod kontroli np. podczas wypalania traw. W zaprószeniu ognia i jego rozprzestrzenianiu się swój udział mają również podpalacze, a ze strony natury - wszechobecna susza.
Susza hydrologiczna i jej konsekwencje
Na terenie parku od miesięcy trwa susza hydrologiczna, co jest stanem, kiedy poziom wody w akwenach utrzymuje się poniżej średniej. Tereny bagienne w BPN odwadniają się wskutek panującej w całym regionie suszy. Poziom wód powierzchniowych w zlewni Biebrzy w 2025 roku jest bardzo niski. Ponadto odnotowuje się rekordowo niskie stany wód podziemnych. Do tego niewielkie opady deszczu i bezśnieżna zima sprawiły, że gleby torfowe przesuszają się. Sytuacja hydrologiczna stale się pogarsza i w przyszłości, wskutek zmiany klimatu, będzie się pogarszać, zgodnie z danymi Copernicus Climate Change Service oraz IMGW-PIB z 2024 roku.
Tegoroczna susza powoduje, że może się zapalić gleba torfowa. Jeśli do tego dojdzie, pożar może trwać miesiącami, a spalić może się warstwa torfu nawet kilkumetrowej grubości.
Trudności w gaszeniu
Gaszenie pożaru na terenach bagiennych jest ogromnie trudne. Ogień znajduje się na trudno dostępnych terenach. By dotrzeć do miejsca akcji, strażacy nierzadko muszą pokonać dwa kilometry pieszo i sami przeprawić się przez rzekę. Akcja gaśnicza bywa wyjątkowo trudna ze względu na podmokły teren, co utrudnia dojazd zastępom straży pożarnej z ciężkim sprzętem. Dodatkowym utrudnieniem jest wiatr, który sprzyja rozprzestrzenianiu się ognia.
Skala Działań Gaśniczych i Zaangażowane Służby
Do walki z żywiołem w Biebrzańskim Parku Narodowym zaangażowano ogromne siły i środki.
- Straż Pożarna: Rzecznik prasowy wskazał, że na miejsce zadysponowano 24 samochody strażackie i 80 strażaków. W działania zaangażowanych było ponad 46 pojazdów i około 266 ratowników PSP i OSP. W akcję gaśniczą zaangażowanych było łącznie 387 strażaków z Państwowej i Ochotniczej Straży Pożarnej, wykorzystujących 104 pojazdy gaśnicze. Zawodowych strażaków wspierali druhowie z OSP, którzy porzucili wielkanocne stoły i ramię w ramię stanęli do walki z żywiołem.
- Specjalistyczny sprzęt: Ze względu na bardzo trudny teren do akcji włączono również quady oraz specjalistyczne pojazdy typu Sherp. Strażacy z około 20 jednostek PSP i OSP z powiatów sokólskiego i augustowskiego często musieli poruszać się pieszo, wyposażeni jedynie w tłumice i lekkie pojazdy terenowe.
- Wsparcie z powietrza: Lasy Państwowe uruchamiają dromadera oraz śmigłowiec ratowniczy. Z powietrza operowało 5 statków (4 z Lasów Państwowych, 1 z Policji), które wykonały łącznie 400 zrzutów wody (355 m³). Akcję wspierało pięć śmigłowców Lasów Państwowych, które do tej pory wykonały łącznie 250 lotów, zrzucając 125 tysięcy litrów wody, oraz policyjny śmigłowiec Black Hawk. Dzięki kilkusetkrotnemu zrzuceniu wody z powietrza pożar nie ogarnął większej powierzchni Czerwonego Bagna.
- Koordynacja działań: W Komendzie Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku powołano sztab kryzysowy. Działaniami kieruje komendant główny PSP nadbrygadier, a na miejscu działania koordynuje sztab kryzysowy z udziałem zastępcy komendanta głównego PSP st. bryg. Pawła Frysztaka i komendanta wojewódzkiego PSP st. bryg. W dyspozycji pozostaje również 80 funkcjonariuszy Policji oraz 60 leśników.
- Aktualny stan: W obecnej chwili sytuacja jest pod kontrolą. Strażacy nie walczą już z żywym ogniem, jednak trwają żmudne działania dogaszające tlące się torfowiska - szczególnie niebezpieczne przy silnym wietrze. Na miejscu wciąż pracuje ponad 300 osób. Aby zauważyć potencjalne ogniska pożaru teren jest kontrolowany i dozorowany przy użyciu bezzałogowych statków powietrznych (dronów). Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wydało do odbiorców przebywających na terenie powiatów: augustowskiego, grajewskiego i monieckiego (woj. podlaskiego) alert o pożarze i prośbę o niezbliżanie się do zagrożonego terenu.
Wpływ Pożarów na Przyrodę Biebrzańskiego Parku Narodowego
Płoną hektary bezcennych, chronionych bagien, łąk, lasów i turzycowisk Biebrzańskiego Parku Narodowego. Pożar niszczy tysiące hektarów najmniej przekształconych przez człowieka fragmentów parku. Obecnie pożar objął 450 hektarów powierzchni, jednak na tę chwilę nie rozprzestrzenia się. Szacuje się, że obecny pożar objął około 22 hektarów brzeziny bagiennej i zarośli wierzbowych.
Straty dla flory i fauny
Pracownicy Biebrzańskiego Parku Narodowego dokonali wstępnej analizy strat przyrodniczych na podstawie zobrazowań WorldView 3 oraz Sentinel. Ze wstępnych analiz wynika, że spaleniu uległy cenne siedliska. W ogniu giną żyjące w kępach turzyc norniki północne. Gęsi gęgawy straciły w płomieniach gniazda, a być może również świeżo wyklute pisklęta. Płoną suche trzciny i liście turzyc, ale również drzewa i zarośla, a wśród nich niezwykłe krzewiaste brzozy niskie - bardzo rzadki w Polsce gatunek bagienny. Ogień niszczy system korzeniowy storczyków.
Z pewnością ucierpiały w pożarze drobne ssaki i gryzonie, takie jak nornik północny, nornice, ryjówki; lęgi ptaków, w tym gatunków pospolitych, jak np. świergotki, skowronki, pokląskwy; gady, np. żmija zygzakowata; płazy. Służby Parku i pozostałe służby na bieżąco sprawdzają pożarzysko. Dotychczas nie stwierdzono żadnych poszkodowanych w pożarze zwierząt.
Apel o Wsparcie i Konieczność Odpowiedzialności
Przed trzydziestu laty walka o utworzenie Biebrzańskiego Parku Narodowego była powodem, dla którego Fundacja WWF rozpoczęła swój pierwszy projekt w Polsce. „Biorąc pod uwagę rozmiar tragedii jaka dotknęła Biebrzański Park Narodowy i ogromne zaangażowanie strażaków i druhów ochotników, w odpowiedzi na sygnały od Was informujemy, że możliwe jest przekazanie wsparcia na doposażenie OSP w niezbędny sprzęt gaśniczy. Ochotnicy dniem i nocą z narażeniem życia walczą z ogniem w dolinie Biebrzy. To dzięki Wam, naszym darczyńcom, mogliśmy wspierać tworzenie Parku, chcemy pomóc też teraz!