Pasy Przeciwpożarowe na Elewacjach: Klasyfikacja, Wymagania i Rozwiązania

Bezpieczeństwo pożarowe budynków jest kwestią o fundamentalnym znaczeniu, a elewacje odgrywają w nim istotną rolę. Pasy przeciwpożarowe na elewacjach, znane również jako pasy międzykondygnacyjne, są kluczowym elementem strategii ochrony przeciwpożarowej, mającym na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia po zewnętrznej warstwie budynku. Ich projektowanie i wykonanie muszą spełniać rygorystyczne normy i przepisy techniczno-budowlane.

Klasyfikacja Reakcji na Ogień Materiałów Elewacyjnych

Istotną kwestią z punktu widzenia bezpieczeństwa pożarowego jest klasyfikacja wyrobu w zakresie reakcji na ogień. W przypadku elementów aluminiowych czy stalowych badania nie są wymagane, gdyż te materiały są sklasyfikowane w zakresie reakcji na ogień jako niepalne - w klasie A1 na podstawie decyzji Komisji Europejskiej nr 96/603/EC.

Badania wymagane są natomiast dla elementów oraz wyrobów posiadających elementy większe niż opisane powyżej oraz nie uwzględnione w Dyrektywie Europejskiej 96/603/EC, a także dla wyrobów pokrytych dodatkowymi warstwami nie uwzględnionymi w tej Dyrektywie. W Polsce reakcję na ogień określa się według PN-EN 13501-1+A1. Klasa wyrobu w zakresie reakcji na ogień jest podstawą do określenia zakresu zastosowania danego elementu na projektowanym obiekcie.

W przypadku elewacji zewnętrznych obostrzenia dotyczą głównie zastosowania powyżej 25 m. Zaprojektowane w tych miejscach elementy podkonstrukcji powinny charakteryzować się klasą reakcji na ogień A. Takim przykładem są konsole pasywne produkcji BSP Bracket System Polska Sp. z o.o. typu KW PAS, które są dopuszczone do stosowania powyżej 25 m.

Wymagania Prawne dotyczące Mocowania Elementów Elewacyjnych

Kolejną ważną kwestią, również z dziedziny bezpieczeństwa pożarowego, jest spełnienie wymagań § 225 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Przepisy te mówią o tym, że elementy okładzin elewacyjnych powinny być mocowane do konstrukcji budynku w sposób uniemożliwiający ich odpadanie w przypadku pożaru w czasie krótszym niż wynikający z wymaganej klasy odporności ogniowej dla ściany zewnętrznej.

Na dzień dzisiejszy niestety nie istnieje polska norma opisująca procedurę badawczą dla tych wymagań pożarowych. Niektóre firmy, jak np. BSP, samodzielnie przeprowadzają szeroki zakres badań pożarowych dotyczących § 225 RMI. Badania te obejmują wiele różnych elementów podkonstrukcji, rodzajów okładzin oraz sposobów mocowania, w celu potwierdzenia bezpieczeństwa rozwiązań elewacyjnych.

Pasy Międzykondygnacyjne: Ewolucja Przepisów i Znaczenie

Wymagania dotyczące fragmentu ściany zewnętrznej pomiędzy otworami pierwszy raz pojawiły się w przepisach techniczno-budowlanych w 1980 r., ale sformułowanie „pas międzykondygnacyjny” znalazło się w WT dopiero w 2002 r. Na przestrzeni tych lat brzmienie przepisu niewiele się zmieniło, gdyż nie zmieniły się możliwe rozwiązania. Jedyną istotną zmianą było zastąpienie wymagania niepalności przez nierozprzestrzenianie ognia dla oddzieleń poziomych oraz poziomych i pionowych wysuniętych poza płaszczyznę ściany zewnętrznej. Z punktu widzenia bezpieczeństwa pożarowego był to niezrozumiały krok, gdyż w momencie tworzenia tego przepisu pas międzykondygnacyjny był niepalnym pasem na elewacji lub z niewielką ilością materiałów palnych.

Obecnie grubość palnych warstw izolacji cieplnej w najpopularniejszej w Polsce metodzie ociepleń ETICS najczęściej zaczyna się od 150 mm, co oznacza 3-4 krotny wzrost gęstości obciążenia ogniowego od samego ocieplenia ściany w ciągu 40 lat.

Ewolucja § 223 w Warunkach Technicznych

Poniżej przedstawiono historyczne zapisy regulujące kwestię pasów międzykondygnacyjnych i oddzieleń otworów w ścianach zewnętrznych:

Dz. U. 1980 nr 17 poz. 189 - Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 3 lipca 1980 r.

• § 189. 1. Otwory w ścianach zewnętrznych powinny być od siebie oddalone w pionie na odległość co najmniej 0,8 m.
• 2. Jako równorzędne rozwiązanie można stosować oddzielenie poziome w formie daszków, gzymsów i balkonów o wysięgu co najmniej 0,6 m, jak też oddzielenie poziome i pionowe o łącznej długości co najmniej 0,8 m.
• 3. Przepisy ust. 1 i 2 nie dotyczą podokienników w holach i w ciągach komunikacyjnych budynków.
• 4. W budynkach powyżej 2 kondygnacji zewnętrzna warstwa ścian oraz daszki, gzymsy i balkony powinny być wykonane z materiałów niepalnych lub niezapalnych.

Dz. U. 1995 nr 10 poz. 223 - Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej z 14 grudnia 1994 r.

• § 223. 1. W ścianach zewnętrznych budynku, z zastrzeżeniem § 224, odległość między otworami w pionie powinna wynosić co najmniej 0,8 m.
• 2. Jako równorzędne rozwiązanie można stosować oddzielenie poziomie w formie daszków, gzymsów i balkonów o wysięgu, co najmniej 0,5 m lub też inne oddzielenie poziome i pionowe o łącznej długości co najmniej 0,8 m.
• 3. Elementy poziome, wymienione w ust. 2, powinny mieć odporność ogniową wymaganą w stosunku do ścian osłonowych budynku i być wykonane z materiałów niepalnych.

Dz. U. 2002 nr 75 poz. 223 - Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r.

• § 223. 1. W ścianach zewnętrznych budynku wielokondygnacyjnego, z zastrzeżeniem § 224, powinny być pasy międzykondygnacyjne o wysokości co najmniej 0,8 m.
• 2. Za równorzędne rozwiązania uznaje się oddzielenia poziome w formie daszków, gzymsów i balkonów o wysięgu co najmniej 0,5 m lub też inne oddzielenie poziome i pionowe o sumie wysięgu i wymiaru pionowego co najmniej 0,8 m.
• 3. Elementy poziome, wymienione w ust. 2, powinny mieć klasę odporności ogniowej wymaganą w stosunku do ścian zewnętrznych budynku i być wykonane z materiałów niepalnych.

Obwieszczenie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 8 kwietnia 2019 r.

• § 223. 1. W ścianach zewnętrznych budynku wielokondygnacyjnego, z zastrzeżeniem § 224, powinny być pasy międzykondygnacyjne o wysokości co najmniej 0,8 m.
• 2. Za równorzędne rozwiązania uznaje się oddzielenia poziome w formie daszków, gzymsów i balkonów o wysięgu co najmniej 0,5 m lub też inne oddzielenie poziome i pionowe o sumie wysięgu i wymiaru pionowego co najmniej 0,8 m.
• 3. Elementy poziome wymienione w ust. 2 powinny spełniać wymagania szczelności i izolacyjności ogniowej, również w obrębie połączenia ze ścianami zewnętrznymi, przez okres odpowiadający czasowi klasyfikacyjnemu wymaganemu w stosunku do ścian zewnętrznych budynku i być nierozprzestrzeniające ognia.

Warunki techniczne (WT) precyzują, w jaki sposób architekt może zaprojektować połączenie stropu ze ścianą zewnętrzną pod względem kształtu pasa międzykondygnacyjnego. Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest wykonanie pasa międzykondygnacyjnego o wysokości 80 cm. Jest to minimalny wymiar, jaki należy zachować pomiędzy otworami w pionie. Pasy międzykondygnacyjne podlegają również pozostałym wymaganiom, które są stawiane dla ścian zewnętrznych.

Niezależnie od przyjętego rozwiązania należy pamiętać o odpowiednim uszczelnieniu połączenia stropu międzykondygnacyjnego ze ścianą zewnętrzną. Mimo braku odpowiedniego zapisu w przepisach techniczno-budowlanych, wykonanie pasa międzykondygnacyjnego jest rekomendowanym rozwiązaniem (m.in. przez Stowarzyszenie DAFA) wynikającym z zasad wiedzy technicznej.

Systemy Ociepleń Elewacji (ETICS) a Bezpieczeństwo Pożarowe

Najpopularniejsza metoda ocieplania i jednocześnie wykańczania elewacji budynków to ETICS (External Thermal Insulation Composite Systems) - systemowe ocieplenia ścian zewnętrznych budynków, w którym warstwa izolacji cieplnej, najczęściej ze styropianu lub wełny skalnej, jest przyklejona systemową zaprawą, masą albo klejem poliuretanowym lub przymocowana mechanicznie za pomocą łączników do betonowej lub murowanej ściany, a od zewnątrz pokryta warstwą zbrojoną i dekoracyjnym tynkiem.

Od lat 90. ubiegłego wieku wymagana izolacyjność, a wraz z nią grubość izolacji cieplnej, zwiększyła się z kilku do kilkunastu lub nawet ponad 20 cm. W przypadku stosowania palnych izolacji cieplnych, takich jak samogasnący styropian, zwiększa to ryzyko pożarowe, bo im więcej palnego materiału na elewacji, tym większe jej obciążenie ogniowe i tym szybciej i dalej może się po niej rozprzestrzeniać ogień.

Oczywiście najbezpieczniej jest stosować ocieplenia z wełny skalnej i tynku o klasie reakcji na ogień co najmniej A2, bo one w ogóle nie przyczyniają się do rozprzestrzeniania ognia. Jeśli to niemożliwe, ryzyko od palnych ociepleń można w pewnym stopniu ograniczyć, wykonując w nich odpowiednie zabezpieczenia przeciwpożarowe w formie poziomych pasów z wełny skalnej. Równoważą one współczesne czynniki zagrożenia, niedostatecznie lub w ogóle nie uwzględnione w klasyfikacji na rozprzestrzenianie ognia i przepisach. Jedne i drugie pochodzą bowiem z czasów, gdy palnych materiałów w ociepleniach elewacji było kilkakrotnie mniej niż obecnie.

Szczegółowe zasady wykonywania zabezpieczeń w ociepleniach, zawierających warstwę palnej izolacji cieplnej, można znaleźć w Wytycznych WP-03:2018. „Ocieplenia elewacji budynków z uwagi na bezpieczeństwo pożarowe”. Wytyczne zostały opracowane i opublikowane przez SITP (Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Pożarnictwa), organizację zrzeszającą profesjonalistów i ekspertów z dziedziny bezpieczeństwa pożarowego. Zastosowanie rozwiązań przedstawionych w Wytycznych ogranicza możliwość i szybkość rozprzestrzeniania się pożaru po elewacji z palnym ociepleniem na wyższe kondygnacje i dach, niezależnie od wysokości i przeznaczenia budynku. Z Wytycznych, rozpowszechnianych przez Izbę Rzeczoznawców SITP, mogą korzystać wszyscy zaangażowani w budowę, utrzymanie i użytkowanie budynków. Co ważne, koszt wykonania zabezpieczeń jest niewielki i co najwyżej minimalnie może wpływać na całkowity koszt ocieplenia.

Elementy Oddzielenia Przeciwpożarowego w Kontekście Elewacji

Definicja strefy pożarowej, zawarta w § 226 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury, mówi o tym, że strefę stanowi budynek lub jego część oddzielona od innych budynków lub części budynku elementami oddzielenia przeciwpożarowego. W kontekście elewacji, odpowiednie wykonanie pasów przeciwpożarowych ma kluczowe znaczenie dla utrzymania integralności stref pożarowych.

Dopuszcza się powiększenie powierzchni stref pożarowych pod warunkiem ich ochrony, na przykład stałymi samoczynnymi urządzeniami gaśniczymi wodnymi lub samoczynnymi urządzeniami oddymiającymi. Jednakże, w przypadku stosowania w budynku ścian silnie rozprzestrzeniających ogień, strefę pożarową należy zmniejszyć do 25% wartości dopuszczalnej (§ 229), co podkreśla znaczenie wyboru odpowiednich materiałów elewacyjnych.

Zgodnie z § 232, ściany i stropy stanowiące elementy oddzielenia przeciwpożarowego powinny być wykonane z materiałów niepalnych. Chociaż zapis ten odnosi się ogólnie do przegród wewnętrznych i stropów, jego zasady mają zastosowanie również do pasów międzykondygnacyjnych na elewacji, które pełnią funkcję poziomych oddzieleń przeciwpożarowych i mają za zadanie zapobiegać rozprzestrzenianiu się ognia między kondygnacjami.

tags: #pas #przeciwpozarowy #elewacja