W Polsce kwestia nielegalnego spalania odpadów i pożarów na działkach stanowi poważny problem, wpływający na jakość powietrza i bezpieczeństwo. Prawo jasno określa organy odpowiedzialne za reagowanie na zgłoszenia o nielegalnym spalaniu śmieci czy innych odpadów. Ustawy precyzują działania, jakie te organy mogą podjąć oraz posiadane przez nie uprawnienia. Niestety, w praktyce odpowiedzialność często się rozmywa, a obowiązki bywają przerzucane z jednego organu na drugi.
Dlaczego nie wolno palić śmieci i odpadów?
Palenie śmieci w domowym piecu, kominku lub na posesji powoduje emisję szkodliwych substancji do atmosfery, co szkodzi zarówno środowisku naturalnemu, jak i zdrowiu ludzi. Od kilku lat w Polsce obowiązują przepisy zabraniające tego procederu.
Zagrożenia dla zdrowia i środowiska
Dym powstający podczas spalania śmieci jest toksyczny i zawiera wiele szkodliwych substancji. Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem nie pozostaje obojętne dla zdrowia człowieka. Palenie śmieci jest szkodliwe dla zdrowia, ponieważ wydzielają się z niego:
- pyły (PM10, PM2,5) - mogą prowadzić do chorób układu oddechowego i krążenia;
- tlenek węgla - powoduje niedotlenienie organizmu;
- tlenek azotu (zwłaszcza NO2) - drażni drogi oddechowe;
- dwutlenek siarki - przyczynia się do chorób płuc;
- metale ciężkie (m.in. kadm i rtęć) - kumulują się w organizmie, prowadząc do poważnych schorzeń, w tym nowotworów, uszkodzeń nerek, układu nerwowego i rozrodczego;
- dioksyny i furany - jedne z najbardziej toksycznych związków, kancerogenne, powodujące zaburzenia hormonalne.
W szczególności powyższe skutki zdrowotne dotyczą palenia śmieci takich jak: butelki PET, torby foliowe, przedmioty z tworzyw sztucznych, zużyte opony, odzież i obuwie, stare meble ze sklejki lub drewna pokrytych lakierem, opakowania po farbach i lakierach, a także książki i inne papiery z nadrukiem. Są to odpady, których bezwzględnie nie wolno palić ani na posesji, ani tym bardziej w domowym piecu.
Konsekwencją palenia śmieci jest również smog, który w Polsce jest znacznie większy niż w innych krajach Unii Europejskiej. Szczególnie zimą w wielu regionach kraju normy stężenia szkodliwych dla zdrowia cząsteczek PM10 i PM2,5 przekroczone są nawet o kilka tysięcy procent. Polski smog zawiera również dużą ilość innych trujących substancji: tlenków węgla i siarki oraz wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (głównie benzopirenu). Według ekspertów za ich obecność w powietrzu odpowiada głównie palenie śmieci.
Aspekty prawne i zakazy
Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami palenie śmieci i odpadów poza miejscami do tego przeznaczonymi jest zabronione. Wynika to wprost z ustawy o odpadach z dnia 14 grudnia 2012 roku. Art. 155 tego aktu prawnego mówi bowiem, że termiczne przekształcanie odpadów prowadzi się wyłącznie w spalarniach lub we współspalarniach odpadów. Kto robi to gdzie indziej (czyli np. we własnym kotle lub piecu), podlega karze aresztu lub grzywny (art. 191 ustawy o odpadach).
Zabronione jest nie tylko palenie śmieci w domowych piecach, ale także na terenie posesji, czyli np. w ogrodzie, na działce. W piecach grzewczych powinno się spalać wyłącznie opał, do jakiego zostało zaprojektowane dane urządzenie.
Niestety wiele osób łamie powyższe przepisy i pali śmieci w domowych piecach na paliwo stałe, kozach, a nawet kominkach. Nie jest to problemem, o ile jest to jedynie czysty (niezadrukowany) papier i tektura. Jednak ludzie potrafią spalać w ten sposób także odpady z tworzyw sztucznych, np. butelki PET, torby foliowe, zużyte opony czy stare meble.
Pożary i nielegalne spalanie w Rodzinnych Ogrodach Działkowych (ROD)
W ostatnim czasie dochodzi do częstych pożarów altan w Rodzinnych Ogrodach Działkowych. Z pewnością powstawaniu tych zdarzeń sprzyja okres zimowy i niestety przebywanie na działkach osób bezdomnych lub tych, którzy niezgodnie z obowiązującym prawem i regulaminem ROD, zamieszkują na działkach. Jednak nie tylko celowe podpalenia są przyczyną pożarów w ROD. Najczęściej są one wynikiem niebezpiecznych działań człowieka, powstają m.in. z powodu nieostrożnego obchodzenia się z ogniem czy wadliwych instalacji elektrycznych.
Celowe podpalenia i inne przyczyny
Niedawno w Lublinie doszło aż do 5 pożarów altan na terenie Rodzinnego Ogrodu Działkowego „Podzamcze”, co wskazuje na skalę problemu. Celowe podpalenia, często mające charakter wandalizmu, stanowią realne zagrożenie dla mienia działkowców i infrastruktury ogrodowej.
Rola Polskiego Związku Działkowców w zapewnieniu bezpieczeństwa
Polski Związek Działkowców (PZD) temat bezpieczeństwa w ROD traktuje bardzo poważnie. Wyrazem tego jest przyjęty we wrześniu 2019 roku „Otwarty Program Bezpieczeństwa w rodzinnych ogrodach działkowych PZD”. Jeden z jego rozdziałów poświęcony jest także bezpieczeństwu instalacji i sieci ogrodowych. Zgodnie z zaleceniami przyjętymi w programie sieci energetyczne muszą być obowiązkowo wyposażone w zawory bezpieczeństwa pozwalające na natychmiastowe odcięcie całego ogrodu, bądź tylko określonego obszaru od zasilania w przypadku wystąpienia zagrożenia.
PZD w programie bezpieczeństwa zwraca także uwagę na bardzo ważny punkt dotyczący drożności alejek i możliwości przejazdu służb ratowniczych. W przypadku wystąpienia zagrożenia jest niezwykle ważne, aby służby mogły dotrzeć do zagrożonego mienia lub osoby w najkrótszym czasie. Dlatego Zarządy ROD, jak i sami działkowcy powinni zwracać szczególną uwagę na to, czy zapewniona jest przejezdność alejek.
Zapobieganie pożarom | Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa pożarowego w miejscu pracy
Działania prewencyjne na działkach
Pożary wiążą się z poważnymi stratami nie tylko dla samych działkowców, ale także dla infrastruktury ogrodowej. Dlatego należy robić wszystko, aby takich zdarzeń było jak najmniej. Nie da się co prawda całkowicie wyeliminować zagrożenia pożarowego, można jednak podjąć pewne działania prewencyjne. Najważniejszym z nich jest czujność i reagowanie na wszystkie sytuacje, które mogą stwarzać potencjalne zagrożenie pożarem. Dlatego należy odwiedzać swoje działki także poza sezonem. Warto umówić się z kilkoma osobami i robić to naprzemiennie. Wszystkie zaobserwowane sytuacje i pobyty w ogrodach oraz altanach osób bezdomnych, należy zgłaszać odpowiednim służbom. Nie jest to bynajmniej wyraz bezduszności, a wręcz przeciwnie, dojrzała troska, która może uratować czyjeś życie i zdrowie oraz mienie.
Komu i jak zgłosić nielegalne palenie lub podpalenie?
Jeśli podejrzewasz, że ktoś spala śmieci, odpady zielone, albo masz do czynienia z celowym podpaleniem działki lub altany, należy to zgłosić odpowiednim służbom. Szybka reakcja ułatwia przyłapanie sprawcy na gorącym uczynku i zwiększa szansę na ukaranie.
Straż Miejska/Gminna
Najczęściej zaleca się zadzwonienie na straż miejską lub gminną, ponieważ to właśnie ona ma uprawnienia do sprawdzenia, czym właściciel danej posesji pali w piecu lub w ogródku. Uprawnienia te straż miejska i gminna otrzymała wskutek nowelizacji Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 października 2018 r. zmieniającej rozporządzenie w sprawie wykroczeń.
Uprawnienia i procedury kontrolne
Funkcjonariusze straży miejskiej, na mocy upoważnienia od burmistrza/wójta/prezydenta miasta, mają prawo przeprowadzić czynności kontrolne przewidziane w art. 379 Ustawy Prawo ochrony środowiska. W przypadku ujawnienia wykroczenia, strażnik miejski może sprawcę pouczyć lub nałożyć mandat karny - do 500 złotych. Jeżeli podczas kontroli pojawiają się wątpliwości, strażnicy mogą pobrać próbki i przesłać je do analizy, np. do Politechniki Krakowskiej. Warto pamiętać, że jeśli osoba kontrolowana będzie udaremniać lub utrudniać przeprowadzenie czynności, grozi jej kara nawet do 3 lat pozbawienia wolności (art. 225 Kodeksu karnego).
Prawo do anonimowości
Co ważne, do straży można anonimowo zgłosić palenie śmieci, czyli bez podawania swoich danych osobowych. Dzięki temu można uniknąć konfliktu z sąsiadem, który mógłby mieć pretensje o złożenie na niego skargi. Jednak przy przyjmowaniu zgłoszenia o podejrzeniu spalania odpadów, strażnik może nas poprosić o podanie danych osobowych. Od tego momentu, osoba zgłaszająca może stać się pokrzywdzonym w sprawie lub zawiadamiającym o wykroczeniu, co daje jej prawo do zapoznania się z materiałem dowodowym.
Policja
Gdzie zgłosić palenie śmieci na wsi, na której terenie nie ma straży gminnej? Można to zrobić, dzwoniąc na policję, jednak policja nie zawsze będzie skuteczna w takiej interwencji, ponieważ ma ograniczone uprawnienia w zakresie kontroli środowiskowych.
Wójt, Burmistrz, Prezydent Miasta
Zgodnie z art. 379 Ustawy Prawo ochrony środowiska, kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska sprawują marszałek województwa, starosta oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Organy te posiadają kluczowe uprawnienia (m.in. prawo wstępu z rzeczoznawcami i sprzętem na teren podejrzanego obiektu oraz prawo wglądu do dokumentów). Wójt, burmistrz lub prezydent miasta mogą nakazać odpowiednim służbom przeprowadzenie kontroli na danej posesji.
Nawet jeśli urzędnicy twierdzą, że "nie mają możliwości wejść", należy złożyć oficjalne pismo lub zawiadomienie, a urząd powinien spróbować zaradzić sytuacji, np. poprzez żądanie od danej osoby udowodnienia zakupu węgla lub złożenia deklaracji o oddawaniu śmieci.
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ)
Na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ) dostępny jest formularz „Zgłoś interwencję”. Zainteresowanie nim rośnie z każdym miesiącem. Dzięki sprawnym działaniom GIOŚ udało się sprawdzić ponad 2300 zgłoszeń.
Formularz "Zgłoś interwencję"
Nowa wersja formularza „zgłoś interwencję” pozwala każdemu na zgłoszenie informacji o porzuconych odpadach lub nielegalnym spalaniu, również anonimowo. Dzięki zwiększeniu funkcjonalności, przesyłanie zgłoszeń jest łatwiejsze, także za pomocą telefonu komórkowego.
Moduł "Naruszenia środowiskowe"
Na stronie internetowej GIOŚ został stworzony specjalny interaktywny formularz ze specjalnym modułem „Naruszenia środowiskowe”, który w sposób łatwy i sprawny umożliwia zgłoszenie np. palenia śmieci. Zgłoszenie to można opatrzyć fotografią obrazującą problem ze szczegółowym opisem i oznaczoną lokalizacją (wpisując adres lub korzystając z geolokalizacji). Przed wysłaniem zgłoszenia można też zaznaczyć, że sprawa była już zgłaszana administracji publicznej oraz podać swoje dane osobowe.
Zgłoszenie wypalania traw
Wypalanie traw jest wykroczeniem i stanowi ogromne zagrożenie pożarowe, niszczy przyrodę i często prowadzi do wyjałowienia gleby. Zgodnie z przepisami Kodeksu Wykroczeń oraz Ustawy o Ochronie Przyrody, za wypalanie traw grozi kara aresztu, ograniczenia wolności albo grzywna, nawet do 30 tysięcy złotych. Takie przypadki należy zgłaszać na Policję lub do Straży Pożarnej.
Konsekwencje prawne i kary za nielegalne palenie
Palenie śmieci i odpadów poza miejscami do tego przeznaczonymi jest zabronione, a za to przewidziane są konkretne kary.
Mandaty i grzywny
W pierwszym przypadku, kontrola, podczas której potwierdzone zostanie spalanie śmieci, może zakończyć się mandatem o maksymalnej wysokości 500 zł. Jeżeli jednak osoba ukarana nie przyjmie mandatu, to sprawa kierowana jest do sądu rejonowego, gdzie można już otrzymać karę grzywny do 5000 zł. Taka sama kara za spalanie liści w ogrodzie grozi, jeśli sprawa trafi do sądu.
Powyższe kary za palenie śmieci są często uważane za zbyt niskie, szczególnie mandat w wysokości do 500 zł nie jest zawsze skuteczny w zniechęcaniu ludzi do spalania odpadów.
Surowsze konsekwencje
W przypadku, gdy nielegalne palenie odpadów lub podpalenie działki spowoduje zagrożenie dla życia lub zdrowia wielu osób albo mienia w znacznych rozmiarach, sprawca może odpowiadać nie tylko za wykroczenie, lecz także za przestępstwo z art. 183 § 1 Kodeksu Karnego, co wiąże się z surowszymi karami.
Ponadto, zgodnie z art. 82 § 1 pkt 1 Kodeksu wykroczeń, niedozwolone używanie otwartego ognia, co może spowodować pożar i jego rozprzestrzenianie, jest również karalne. Przedostanie się dymu pochodzącego z takiego paleniska w miejsce dostępne publicznie może być uznane za zanieczyszczenie.
Uchwały antysmogowe
Na terenie większości województw w Polsce obowiązują tzw. uchwały antysmogowe. Wprowadzają one m.in. zakaz użytkowania pozaklasowych kotłów na paliwa stałe (o klasie niższej niż 3, 4, czy 5). Korzystanie z tego typu urządzeń grzewczych, podobnie jak palenie w piecu śmieciami, jest nielegalne.
Legalne rozpalanie ogniska na działce - co mówi prawo?
Rozpalanie ogniska na własnym gruncie nie jest całkowicie zakazane, ale podlega ścisłym regulacjom. W pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy na terenie danej gminy obowiązują szczególne zasady dotyczące rozpalania ognisk. Wiele lokalnych przepisów zabrania rozpalania ognisk - nawet w celach rekreacyjnych - na prywatnych posesjach, wyznaczając do tego celu specjalne miejsca.
Jeśli w danej gminie nie obowiązują przepisy szczególne w tym zakresie, ognisko można rozpalić, pod warunkiem przestrzegania przepisów przeciwpożarowych wynikających z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Zgodnie z tymi przepisami, ognisko nie może być rozpalane:
- w miejscu umożliwiającym zapalenie się materiałów palnych albo sąsiednich obiektów (par. 4 ust. 1 pkt 5);
- w odległości mniejszej niż 10 m od miejsca omłotów oraz od miejsc występowania palnych płodów rolnych (par. 41 ust. 3);
- w odległości mniejszej niż 100 m od granicy lasu (par. 40 ust. 1);
- w odległości mniejszej niż 4 m od granicy sąsiedniej działki (par. 4 ust. 1 pkt 6).
Jeżeli ognisko zostanie rozpalone bliżej, prośba lub żądanie sąsiada o jego ugaszenie będzie w pełni uzasadnione. Za złamanie przepisów przeciwpożarowych w tym zakresie grozi mandat w wysokości 500 zł. Ważne jest, aby palić tylko czyste, suche drewno lub gałęzie nieobjęte obowiązkiem selektywnego zbierania jako odpady zielone. Palenie liści, traw czy innych bioodpadów jest co do zasady zabronione, ponieważ są one objęte obowiązkiem selektywnego zbierania i powinny trafić do punktów PSZOK lub być odbierane przez gminę.
Immisje i Kodeks Cywilny
Jeżeli dym z ogniska przedostaje się na działkę sąsiada, ochronę zapewniają mu przepisy Kodeksu cywilnego. Palenie ogniska powodujące - w obrębie sąsiednich nieruchomości - zanieczyszczanie powietrza szkodliwymi immisjami, a niekiedy nawet przedostawanie się dymu do wnętrza domu, może stanowić naruszenie zakazu immisji określonego w art. 144 Kodeksu cywilnego. Właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa własności powstrzymywać się od działań, które mogą zakłócać korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę (np. nie można „zadymić” sąsiada).
Szczególną ostrożność należy zachować w sytuacji, gdy dym z ogniska przedostaje się na drogę. W każdej takiej sytuacji może on ograniczać widoczność i stwarzać potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. Takie działanie stanowi wykroczenie i może skutkować nałożeniem kary w wysokości nawet 1500 zł.
Jak rozpoznać nielegalne palenie odpadów?
Istnieją pewne charakterystyczne sygnały, które mogą wskazywać na nielegalne spalanie odpadów:
- Intensywny, nieprzyjemny zapach: Jednym z najbardziej oczywistych znaków palenia śmieciami jest intensywny, nieprzyjemny zapach. Plastik, gumy czy lakierowane drewno wydzielają duszące opary, które są łatwo rozpoznawalne.
- Charakterystyczny kolor dymu: Dym powstający przy spalaniu śmieci ma zazwyczaj czarny lub ciemnoszary kolor, co wskazuje na spalanie substancji zawierających duże ilości szkodliwych związków chemicznych. Odstaje on od typowego białego lub jasnoszarego dymu, który powstaje przy spalaniu suchego drewna.
Pomimo że kary za palenie śmieci są dość niskie, warto zgłaszać taki proceder do odpowiednich służb - dzięki ich interwencji być może więcej ludzi zrozumie swój błąd i przestanie truć środowisko oraz mieszkańców okolicy. Warto też namawiać sąsiadów na ekologiczne sposoby ogrzewania domu.
Ważne akty prawne
- Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach
- Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
- Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego
tags: #podpalenie #dzialki #gdzie #zglosic