Zaostrzenie Kar za Podpalenia Lasów i Wypalanie Traw w Polsce

W Polsce zostaną wprowadzone wyższe kary za podpalenia, w tym za wypalanie traw i rozniecanie ognia w lasach, na łąkach i torfowiskach. Tak zakłada projekt autorstwa Ministerstwa Sprawiedliwości. Zgodnie z propozycją, górna granica grzywny za sprowadzenie zagrożenia pożarowego wzrośnie z 5 tys. zł do 30 tys. zł, natomiast mandaty za wykroczenia wzrosną z 500 zł do 5 tys. zł. Celem nowelizacji jest drastyczne zaostrzenie sankcji za działania, które mogą doprowadzić do pożaru, w odpowiedzi na rosnące zagrożenie pożarowe w Polsce.

Nowelizacja Przepisów: Reakcja na Rosnące Zagrożenie Pożarowe

Projekt nowelizacji ustawy Kodeks wykroczeń oraz ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, opublikowany 11 czerwca br. na stronie Rządowego Centrum Legislacji, jest bezpośrednią reakcją na ostatni pożar w Biebrzańskim Parku Narodowym, który objął około 450 hektarów łąk i trzcinowisk. Resorty spraw wewnętrznych i sprawiedliwości zostały zobowiązane do opracowania projektu radykalnego zaostrzenia kar za spowodowanie pożaru.

Brak Aktualizacji Kar od Dekad

Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu nowelizacji autorstwa Ministerstwa Sprawiedliwości, siatka i wysokość kar za wykroczenia określone w art. 82 Kodeksu wykroczeń, obejmująca zachowania mogące wywołać pożar, a w szczególności granice kary grzywny, nie były zmieniane od 27 lat. Również górna granica kwoty mandatu za te wykroczenia nie uległa zmianie od 2001 roku, czyli od wejścia w życie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, i od 24 lat pozostaje na tej samej wysokości - 500 zł. Dotychczasowe sankcje były niskie, a ich wysokość nie była zmieniana od lat 90. Teraz ma się to zmienić, wprowadzając kary na miarę XXI wieku, których wysokość ma dorównać sankcjom za wykroczenia drogowe.

Ostrzejsze Sankcje i Większe Grzywny

Resort sprawiedliwości w projekcie nowelizacji zaproponował zmiany mające dotyczyć m.in. konsekwencji za rozniecanie ognia w lasach, na łąkach i torfowiskach oraz w odległości do 100 metrów od nich, a także za palenie tytoniu poza miejscami wyznaczonymi do pobytu ludzi (art. 82 par. 3 Kodeksu wykroczeń). Obecnie za takie działanie można wymierzyć karę nagany, grzywny, aresztu lub ograniczenia wolności. Po zmianach takie wykroczenie karane byłoby grzywną, aresztem lub karą ograniczenia wolności.

Ujednolicenie Kar i Zniesienie Nagany

Zniesienie kary nagany i dodanie kary ograniczenia wolności zaproponowano również do paragrafów: 1, 2, 4 i 5 w art. 82 Kodeksu wykroczeń. Chodzi m.in. o działania, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się oraz utrudnienie prowadzenia działań ratowniczych lub ewakuacji. Takimi samymi karami byłyby zagrożone osoby, które:

• nie dopełniły obowiązków zapewnienia warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu lub terenu,
• wypalają trawy w odległości mniejszej niż 100 m od zabudowań, lasów i innych terenów,
• utrudniają ruch drogowy przez wypalanie,
• nieostrożnie obchodzą się z ogniem lub nie nadzorują miejsca wypalania.

W rezultacie zmian - jak informowało Ministerstwo Sprawiedliwości - każde wykroczenie z art. 82 par. 1-5 Kodeksu wykroczeń byłoby zagrożone jednolitą karą: aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. Ponadto resort zaproponował zaostrzenie górnej granicy kary grzywny z obecnych 5 tys. zł do 30 tys. zł.

Zmiany w Procedurze Mandatowej

Zmiany w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia miałyby dotyczyć umożliwienia wymierzenia grzywny w wysokości do 5 tys. zł (zamiast dotychczasowych 500 zł) w postępowaniu mandatowym za wykroczenia z art. 82 (par. 1-5). W przypadku gdy sprawca jednym czynem popełnia więcej niż jedno wykroczenie - do 6 tys. zł (zamiast 1000 zł).

Możliwość Nadzwyczajnego Złagodzenia Kary

W uzasadnieniu do projektu nowelizacji zapewniono, że sąd nadal będzie mógł w uzasadnionych przypadkach zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpić od jej wymierzenia. Dodano, że takie złagodzenie może polegać m.in. na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo zastosowaniu łagodniejszego rodzaju kary, w tym kary nagany.

Wzrost Ryzyka Pożarów: Kontekst Zmian Klimatycznych i Straty

Potrzebę powyższych zmian uzasadniono zwiększonym zagrożeniem pożarowym spowodowanym postępującymi zmianami klimatu, a w szczególności:

• wzrostem temperatury,
• brakiem śniegu,
• zmianą schematu opadowego.

"Pożary, tak jak inne niekontrolowane, ekstremalne zdarzenia związane z działaniem sił natury, stanowią zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi, ich mienia, a także świata roślinnego i zwierzęcego" - napisano w uzasadnieniu.

Pożary w Biebrzańskim Parku Narodowym

Autorzy projektu przypomnieli, że do największego pożaru w historii Biebrzańskiego Parku Narodowego doszło w 2020 roku. Akcja gaśnicza trwała tydzień, a w jego wyniku spłonęło prawie 5,3 tys. ha, czyli niemal 10 proc. powierzchni parku. Według biegłego przyczyna pożaru nosiła cechy umyślnego zaprószenia ognia w kilku miejscach, ale śledztwo w tej sprawie zostało umorzone z powodu niewykrycia sprawców.

Podczas tegorocznego pożaru w Biebrzańskim Parku Narodowym potencjalnie zagrożone było leśne siedlisko priorytetowe Natura 2000. Według wstępnych szacunków Państwowej Straży Pożarnej, pożar objął aż 450 ha powierzchni parku. Stwierdzono straty przyrodnicze - spalone zostały turzycowiska i trzcinowiska oraz niewielkie fragmenty lasu bagiennego w rejonie obszaru ochrony ścisłej Czerwone Bagno. Pożar spowodował nie tylko straty w świecie roślinnym i zwierzęcym, ale wygenerował również znaczne koszty społeczne i finansowe, związane z akcją gaszenia pożaru.

Skala Akcji Gaśniczej

Łącznie w akcję gaśniczą zaangażowanych było około 500 osób, w tym:

• około 300 strażaków,
• 100 żołnierzy z 1. Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej,
• 60 pracowników Biebrzańskiego Parku Narodowego,
• 80 funkcjonariuszy policji,
• 60 leśników.

Dodatkowo akcję wspierało pięć śmigłowców Lasów Państwowych, które wykonały ponad 250 lotów, zrzucając łącznie 125 tys. litrów wody, oraz policyjny śmigłowiec Black Hawk.

Przyczyny i Zapobieganie Pożarom Lasów

Aż 99 pożarów lasów na 100 powstaje z winy człowieka. Niestety, głównymi ich sprawcami są ludzie. Wiele pożarów wybucha wiosną, gdy stopnieją śniegi, a wysuszone trawy nie przerosną jeszcze zielonymi, soczystymi źdźbłami. Wtedy wystarczy jedna iskra, by spowodować tragedię. Największe zagrożenie pożarowe na obszarach leśnych powodowane jest przez osoby korzystające z letniego wypoczynku oraz przez osoby zbierające owoce runa leśnego.

Zagrożenie pożarowe lasów jest związane z nagminnym naruszaniem przepisów przeciwpożarowych, a przede wszystkim z używaniem ognia otwartego w lasach, to jest paleniem papierosów, ognisk, użytkowaniem grilli w miejscach do tego nieprzeznaczonych. Podatność lasów na pożar zależy przede wszystkim od warunków pogodowych. Wpływają one na wilgotność ściółki, której spadek poniżej 28% znacznie zwiększa podatność na zapalenie. Las jest doskonałym materiałem palnym. Umyślne podpalenia, wczesnowiosenne wypalanie roślinności, nieostrożność ludzi to tylko niektóre przyczyny pojawienia się ognia w lesie.

Większość pożarów występuje przy najwyższym III stopniu zagrożenia pożarowego lasu i z reguły mają one charakter powierzchniowy, pali się poszycie leśne, zarośla i pojedyncze drzewa. W parkach narodowych należy poruszać się tylko po wyznaczonych szlakach.

Monitorowanie i Ochrona Przeciwpożarowa

Kiedy las jest zagrożony pożarem, leśnicy stale monitorują wilgotność ściółki i pełnią dyżury przeciwpożarowe, by jak najszybciej reagować na ewentualne niebezpieczeństwo. W walce z ogniem liczy się każda minuta. Pożar wykryty wcześnie może ugasić nawet niewielka grupa ludzi. Pomagają w tym wieże obserwacyjne, systemy kamer i łączności elektronicznej. Leśnicy mają też do dyspozycji specjalistyczne samochody terenowe z agregatami gaśniczymi, które w kilka minut mogą dojechać do miejsca pożaru. Leśnicy stale ulepszają system ochrony przeciwpożarowej lasów, dzięki czemu większość pożarów udaje się ugasić w początkowej fazie.

W przypadku utrzymującego się katastrofalnego zagrożenia pożarami, występującego najczęściej w okresie wakacyjnym, wprowadzane są okresowe zakazy wstępu do lasu. Wystąpienie 5-dniowego okresu, w którym wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9:00 jest niższa od 10%, uprawnia nadleśniczego lub dyrektora parku narodowego do wprowadzenia zakazu wstępu do lasu. Podstawą do wprowadzenia zakazu są określane codziennie prognozy zagrożenia pożarowego lasu.

Prawne Aspekty Sprowadzenia Pożaru: Kodeks Karny

Oprócz wykroczeń, Kodeks karny również reguluje kwestie sprowadzenia pożaru, traktując je jako przestępstwo. W art. 163 Kodeksu karnego zostało określone przestępstwo sprowadzenia zdarzenia mającego postać pożaru, zawalenia się budowli, zalewu albo obsunięcia się ziemi, skał lub śniegu, eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych, albo innego gwałtownego wyzwolenia energii, rozprzestrzeniania się substancji trujących, duszących lub parzących, lub gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej lub wyzwolenia promieniowania jonizującego, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób, albo mieniu w wielkich rozmiarach.

Wprawdzie są to różnorodne zdarzenia, lecz ich wspólną cechą jest zdolność do wywołania zagrożenia powszechnego. Wyliczenie zdarzeń jest wyczerpujące (numerus clausus). Wywołanie zagrożenia powszechnego w wyniku sprowadzenia innego zdarzenia niż wymienione nie wyczerpuje znamion tego przestępstwa.

Typy Przestępstwa Sprowadzenia Zdarzenia Powszechnie Niebezpiecznego

Przestępne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego występuje w czterech typach:

1. Umyślne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (art. 163 § 1 KK).
2. Nieumyślne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (art. 163 § 2 KK).
3. Kwalifikowany typ umyślnego sprowadzenia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (art. 163 § 3 KK), którego następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.
4. Kwalifikowany typ nieumyślnego sprowadzenia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego (art. 163 § 4 KK), którego następstwem jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu.

Dla przyjęcia typu kwalifikowanego wystarczająca jest śmierć choćby jednej osoby. W przepisie mowa jest o śmierci człowieka i do znamienia tego nie odnosi się określenie „wiele”, które charakteryzuje osoby doznające uszczerbku na zdrowiu. Ciężkim uszczerbkiem są obrażenia ciała określone w odpowiednich przepisach.

Dla bytu tego przestępstwa nie jest konieczne nastąpienie efektywnej szkody w mieniu w znacznych rozmiarach, bowiem art. 163 KK wymaga, aby zdarzenie groziło niebezpieczeństwem dla dóbr w tym przepisie wymienionych, o czym świadczy zwrot „zdarzenie, które zagraża”.

Definicja "Pożaru" w Prawie Karnym

Pojęcie „pożar” nie zostało zdefiniowane w Kodeksie karnym, a w doktrynie i judykaturze jest różnie rozumiane. Powszechnie przyjmuje się, że jest to:

• ogień szerzący się siłą żywiołową;
• ogień o większej rozciągłości, zdolny zniszczyć ludzkie mienie i narazić na niebezpieczeństwo życie ludzkie;
• ogień o wielkich rozmiarach, obejmujący z siłą żywiołową mienie ruchome i nieruchome;
• wzniecenie ognia w takich warunkach, kiedy zachodzi możliwość rozpętania jego siły żywiołowej i przeniesienia jej na inne przedmioty;
• samorzutne i niekontrolowane rozprzestrzenianie się ognia, powodujące straty materialne.

Umyślność Spowodowania Pożaru

Przestępstwo z art. 163 § 1 KK może być popełnione umyślnie, zarówno w formie zamiaru bezpośredniego (dolus directus), jak i zamiaru ewentualnego (dolus eventualis). Dla bytu umyślnego przestępstwa wystarcza, że oskarżony godził się na stworzenie takiej sytuacji, której zdarzenie grozi bezpieczeństwu wielu osób lub mieniu w wielkich rozmiarach, choćby przypuszczał, że zdarzenie nie nastąpi.

Dla przypisania sprawcy popełnienia przestępstwa z art. 163 § 1 pkt 1 KK w postaci umyślnego sprowadzenia pożaru, wystarczające jest ustalenie, iż świadomością obejmował znamiona spowodowania pożaru, a więc zdarzenia zagrażającego życiu i zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach. Nie musi natomiast uświadamiać sobie pełnego zakresu jego wielkości, bowiem to, z uwagi na istotę żywiołu, jest najczęściej nieprzewidywalne.

Sprawca umyślnego sprowadzenia zdarzenia powszechnie niebezpiecznego musi obejmować zamiarem wszystkie znamiona przestępstwa, a więc zarówno sprowadzenie samego zdarzenia, jak i zagrożenie dla życia lub zdrowia wielu osób albo mienia w wielkich rozmiarach. Objęcie zamiarem także skutku w postaci zagrożenia dla wskazanych wyżej dóbr wynika z faktu, że decyduje ono o przestępności zdarzenia. Skutki te, podobnie jak samo zdarzenie, nie muszą być objęte zamiarem bezpośrednim, ale mogą być objęte zamiarami bezpośrednim lub ewentualnym.

Trafnie w judykaturze stwierdza się, że okoliczność, iż pożar został szybko zlikwidowany przez sąsiadów, a funkcje straży ogniowej ograniczyły się do czynności zabezpieczających, jest dla oceny winy oskarżonego obojętna. O winie z art. 163 KK nie decyduje rozmiar wyrządzonej szkody, lecz spowodowanie pożaru (ognia) o cechach w tym przepisie wymienionych.

Obowiązek Naprawienia Szkody i Nawiązka

Jeżeli w wyniku przestępstwa powstała szkoda, sąd w razie skazania może orzec, na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej, obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części, lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W razie skazania za przestępstwo z art. 163 § 3 KK można orzec nawiązkę na rzecz instytucji, stowarzyszenia, fundacji lub organizacji społecznej, której podstawowym zadaniem lub statutowym celem jest spełnianie świadczeń na cele bezpośrednio związane z ochroną zdrowia.

Od dnia 1 lipca 2011 roku jej orzeczenie będzie następowało na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, a za przestępstwo z § 1 tylko wówczas, gdy następstwem czynu jest ciężki uszczerbek na zdrowiu lub naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia. Należy jednocześnie podnieść, że naruszenia zasad ochrony przeciwpożarowej stanowią wykroczenie z art. 82 Kodeksu wykroczeń.

tags: #podpalenie #lasow #przedawnienie #sprawy