Przedstawienie eksperymentów chemicznych bywa wyzwaniem, ponieważ każdy z nich wymaga wyjaśnienia na poziomie cząsteczek. Te natomiast stanowią już wystarczającą abstrakcję dla dziecka. Dlatego dalsze, dogłębne zgłębianie zagadnienia na poziomie molekularnym nie ma sensu, przynajmniej w przedszkolu czy pierwszych klasach szkoły podstawowej. Celem tego typu doświadczeń jest przede wszystkim przedstawienie bogactwa substancji, z jakiej składa się świat.
Wprowadzenie do świata substancji chemicznych
Warto przedstawiać substancje chemiczne w sposób umożliwiający odróżnienie ich od tych znanych dziecku. Na przykład, cukier jest często kojarzony jako biały proszek, podobny wyglądem do sody oczyszczonej. Zanim rozpoczniemy doświadczenie, dzieci powinny posmakować (na języku) substancji, z których korzystamy, aby poznać ich charakterystyczny smak.
Reakcja sody oczyszczonej z kwasem cytrynowym
Jednym z podstawowych doświadczeń jest połączenie sody oczyszczonej z kwasem cytrynowym. Na podstawie tego eksperymentu możemy stwierdzić, że kwasek cytrynowy reaguje z wodorosolą (proszkiem), czego efektem jest pojawienie się piany. Oprócz piany, efektowne może okazać się napęcznienie balonu. Wcześniej można go nadmuchać; w niektórych sytuacjach - prawdopodobnie jeśli proszku i kwasu będzie dość dużo - balon może wyraźnie napęcznieć.
Dwutlenek węgla (CO2) jako środek gaśniczy
Powstałe w tej reakcji gazy, głównie dwutlenek węgla (CO2), mogą działać podobnie jak gaśnica, która skutecznie gasi ogień. Aby jeszcze raz pokazać, że ten ciężki gaz CO2 rzeczywiście potrafi gasić ogień, można przeprowadzić kolejne doświadczenie.
Demonstracja gaszenia ognia przy użyciu sody i octu
Tym razem świeczkę ustawiamy w szklance, w której dojdzie do połączenia sody oczyszczonej i octu. Reakcja tych dwóch substancji również wytworzy dwutlenek węgla. Gaz ten, będąc cięższym od powietrza, zacznie gromadzić się na dnie szklanki, stopniowo wypierając tlen niezbędny do podtrzymania płomienia świecy.
Wizualizacja niewidzialnego CO2
Powstały podczas doświadczenia gaz CO2 jest niewidoczny, ale jego obecność można dzieciom pokazać w prosty sposób. Po zmieszaniu octu i sody powstaje wewnątrz naczynia niewidoczny gaz. Aby go zwizualizować, warto zapalać po kolei kilka zapałek i wkładać je do środka pojemnika. Ogień, pod wpływem kontaktu z gazem CO2, traci dostęp do tlenu i gaśnie. Część tego gazu unosi się wysoko, ale część zaczyna gromadzić się wewnątrz naczynia. Jeśli powtórzymy tę czynność kilkanaście razy, powstanie wyraźnie widoczna chmura.
Na zdjęciach można zobaczyć efekt po zapaleniu połowy zapałek z jednego pudełka - dym z kolejnych zapałek zostaje uwięziony w warstwie CO2. Wystarczy teraz przechylić pojemnik, aby dostrzec, jak niewidoczny dotychczas gaz, niosąc ze sobą dym z zapałek, porusza się, jak "wylewa się" z pojemnika (gdy go pochylimy nad świeczką) i jak rozpływa się po powierzchni stołu, udowadniając swoją obecność i ciężar.
tags: #podpalenie #sody #oczyszczonej