Wybuch II wojny światowej przyniósł dla społeczności żydowskiej w Polsce okres bezprecedensowych prześladowań, których symbolem stało się systematyczne niszczenie domów modlitwy. Podpalenia synagog nie były jedynie aktami wandalizmu, lecz celowymi narzędziami terroru, mającymi na celu złamanie ducha społeczności oraz zatarcie śladów wielowiekowej obecności kultury żydowskiej w polskich miastach.
Terror w Będzinie: wrzesień 1939 roku
Jednym z pierwszych aktów terroru po wkroczeniu wojsk niemieckich do Polski było spalenie synagogi w Będzinie w nocy z 8 na 9 września 1939 roku. Niemcy otoczyli dzielnicę żydowską i podpalili świątynię, w której modlili się ludzie. Do uciekających z płonącego budynku Żydów otwierano ogień. W akcie tym zginęło około 200 osób. Okupanci posunęli się do skrajnej perfidii - aresztowali 42 Polaków, oskarżyli ich o podpalenie i zmusili do przyznania się, po czym wszystkich rozstrzelali.
Wśród nielicznych aktów odwagi należy wymienić postawę księdza Mieczysława Zawadzkiego, który otworzył bramy plebanii, ratując życie wielu Żydom. Za swoją bohaterską postawę został pośmiertnie uhonorowany medalem „Sprawiedliwy wśród narodów świata”.
Tragedia w Białymstoku: „Czarny piątek” 1941 roku
27 czerwca 1941 roku, po wkroczeniu do Białegostoku, niemieckie oddziały Einsatzkommando 8 dokonały masakry, która przeszła do historii jako „czarny piątek”. Niemcy spędzili do wnętrza Wielkiej Synagogi około 800-2500 osób, po czym wrzucili do środka granaty i bomby zapalające. Większość uwięzionych zginęła w płomieniach. Ocalenie zyskało zaledwie kilkanaście osób, którym pomógł polski dozorca, Józef Bartoszko, otwierając tylne okno budynku.
Zniszczenie Wielkiej Synagogi w Warszawie
16 maja 1943 roku przestała istnieć najbardziej okazała synagoga Warszawy przy ulicy Tłomackie. Jej wysadzenie w powietrze było symbolicznym aktem triumfu Jurgena Stroopa nad powstaniem w getcie warszawskim. Przygotowania do tego aktu trwały 10 dni - w fundamentach i murach wywiercono setki otworów na materiały wybuchowe. Stroop osobiście zainicjował detonację, opisując później ten moment w swoich wspomnieniach jako „niezapomnianą alegorię triumfu nad żydostwem”.
Niszczenie dziedzictwa w innych miastach
- Katowice: 4 września 1939 roku Niemcy podpalili Synagogę Wielką, zrzucając winę na polskich obrońców. Po pożarze zmuszono gminę żydowską do rozebrania ruin na własny koszt.
- Dębica: 8 września 1939 roku spalono wnętrze Synagogi Nowomiejskiej, niszcząc zabytkowe polichromie i wyposażenie.
- Brzeziny: 9 listopada 1939 roku doszło do podpalenia synagogi, po czym o czyn ten fałszywie oskarżono rabina Zelmona Borensztajna.
Muzeum Żydowskie w Warszawie prezentuje nowe-stare arcydzieło
Korzenie antysemityzmu: od ideologii do zbrodni
Niemiecka polityka nienawiści wobec Żydów miała swoje podłoże w XIX-wiecznych ruchach antysemickich. Już w latach 70. i 80. XIX wieku, m.in. w Szczecinku, organizowano agitacje wymierzone w społeczność żydowską. Publicyści tacy jak Wilhelm Marr czy politycy pokroju Ernsta Henriciego siali nienawiść, posługując się rasistowskimi teoriami. Incydent w Szczecinku z 1881 roku, gdy podczas antysemickich wystąpień spłonęła synagoga, stanowił wczesną zapowiedź metod, które hitlerowcy doprowadzili do ekstremum w XX wieku. Ideologia ta, oparta na dehumanizacji, stała się fundamentem, na którym zbudowano systemowe ludobójstwo w czasie II wojny światowej.
tags: #podpalenie #synagogi #przez #niemcow