Podstawa kolanka hydrantowego i informacje o hydrantach przeciwpożarowych

Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne stanowią niezbędny element systemów przeciwpożarowych, a ich prawidłowe usytuowanie oraz oznakowanie mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ludzi i mienia. Hydranty powinny być dobrze widoczne i łatwo dostępne, aby w razie zagrożenia móc z nich skorzystać w jak najkrótszym czasie, pobierając wodę do gaszenia pożarów i zaopatrzenia wodnego pojazdu straży pożarnej.

Przepisy regulujące hydranty zewnętrzne i wewnętrzne

Projektowanie, lokalizacja i odbiór hydrantów zewnętrznych i wewnętrznych są regulowane zarówno Ustawami i Rozporządzeniami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej, jak i Ustawami i Rozporządzeniami dotyczącymi prawa budowlanego. Oto najważniejsze dokumenty, w których znajdują się przepisy regulujące kwestie związane z hydrantami:

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. n. Nr 109, poz. 719)
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030)

Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych - są uszczegółowieniem regulacji, jakie znajdziemy w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.

Aprobata techniczna i Polskie Normy

Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne, zgodnie z Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych, stanowią wyrób budowlany, czyli element trwale wbudowany w obiekt budowlany lub jego część i wpływający na właściwości użytkowe tego obiektu. Podlegają one ocenie technicznej przeprowadzanej przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP).

Hydranty mogą być dopuszczone do zastosowania w obiektach budowlanych lub ich częściach po uzyskaniu aprobaty technicznej CNBOP, która potwierdza ich przydatność. Brak aprobaty technicznej (lub Krajowej Oceny Technicznej - KOT), atestu higienicznego Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz świadectwa dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.

Hydranty wewnętrzne i zewnętrzne powinny być również zgodne z normami, opisującymi wymagania i metody badań dotyczące budowy, parametrów użytkowych oraz prawidłowego oznakowania. Polskie Normy dotyczące hydrantów to:

• PN-EN 671-1: Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Hydranty wewnętrzne z wężem półsztywnym
• PN-EN 671-2: Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Hydranty wewnętrzne z wężem płasko składanym
• PN-EN 671-3: Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne. Konserwacja hydrantów wewnętrznych z wężem półsztywnym i hydrantów wewnętrznych z wężem płasko składanym
• PN-EN 1074-6: Armatura wodociągowa. Wymagania użytkowe i badania sprawdzające. Część 6: Hydranty
• PN-EN 14384: Hydranty przeciwpożarowe nadziemne
• PN-EN 14339: Hydranty przeciwpożarowe podziemne

Rodzaje hydrantów i ich zastosowanie

Hydranty to urządzenia umożliwiające bezpośredni pobór wody z sieci wodociągowej, dzielone na zewnętrzne i wewnętrzne w zależności od ich lokalizacji.

Hydranty zewnętrzne

Hydranty zewnętrzne zlokalizowane są na zewnątrz budynków i umożliwiają pobór wody z głównych przewodów zewnętrznych sieci wodociągowych. Mogą mieć postać nadziemną lub podziemną. Zapewniają szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej, co jest kluczowe w przypadku długotrwałych działań gaśniczych, gdy wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami.

Parametry i lokalizacja hydrantów zewnętrznych

Wszystkie hydranty zewnętrzne muszą być podpięte do sieci wodociągowej zapewniającej ciśnienie nie mniejsze niż 0,1 MPa oraz wydajność nie mniejszą niż 5 l/s (dla pożaru gaszonego przez okres minimum 2 godzin). Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie powinno być większe niż 1,6 MPa.

Lokalizacja hydrantów zewnętrznych jest ściśle określona przepisami, szczególnie Rozporządzeniem MSWiA z 2009 r. (§10 ust. 4):

• Hydranty powinny być zlokalizowane wzdłuż dróg, ulic i przy skrzyżowaniach.
• Odległość między dwoma sąsiadującymi hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wynosi maksymalnie 15 metrów.
• W przypadku obiektów chronionych, pierwszy hydrant powinien być umieszczony w odległości do 75 metrów od obiektu, a kolejne do 150 metrów od siebie.
• Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
• Poza obszarami miejskimi odległości powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.

Wymagane miejsca instalacji hydrantów zewnętrznych

Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany:

• W jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
• W budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego, obiektach produkcyjnych i magazynowych położonych w granicach tych jednostek.
• Obiekty produkcyjne i magazynowe muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
• Niezbędny element każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
• Obiekty użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².

Oznakowanie hydrantów zewnętrznych

Oznakowanie hydrantów zewnętrznych powinno być zgodne z Polskimi Normami, co zapewnia jednolitość znakowania niezależnie od miejscowości. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się informacje o jego parametrach.

• Hydranty nadziemne: Mają zazwyczaj kolor czerwony (rzadziej czarny lub szary), co zapewnia dobrą widoczność. Oznakowane są kwadratową tabliczką w kolorze białym z dużą, czarną literą "H" w środku i dwoma czerwonymi prostokątami po obu stronach litery. Znak może być umiejscowiony bezpośrednio na hydrancie lub na wysięgniku, zwiększając widoczność. Mogą być płaskie lub przestrzenne (trójścian), widoczne z każdej strony.
• Hydranty podziemne: Zlokalizowanie hydrantu podziemnego ułatwia specjalna tablica orientacyjna. Jest to czerwona tablica z białą obwódką, zawierająca białą literę "H", informację o średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku i odległości od znaku, w której znajduje się hydrant. Dostęp do hydrantu podziemnego jest przykryty specjalną klapą z literą "W". Do otwarcia wymagany jest specjalny klucz, znajdujący się na wyposażeniu straży pożarnej.

Hydranty podziemne a nadziemne - kiedy i dlaczego?

Najczęściej stosowane hydranty zewnętrzne mają średnice 80 mm i 100 mm (DN80 i DN100). Rzadziej spotyka się hydranty DN150. Dodatkowym parametrem jest zakres ciśnień, np. hydrant PN 10 (1 MPa) lub hydrant PN 16 (1,6 MPa). Zaleca się instalowanie hydrantów nadziemnych (DN 80), ponieważ są łatwiejsze do zlokalizowania i nie wymagają dodatkowego sprzętu, co przyspiesza dostęp do wody.

Stosowanie hydrantów podziemnych jest dopuszczalne, gdy hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. w ruchu drogowym, pieszych) lub byłoby niewskazane (np. uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych). Decyzja o wyborze typu hydrantu powinna być zawsze konsultowana z wykwalifikowanym specjalistą ds. ochrony przeciwpożarowej.

Hydranty wewnętrzne

Hydranty wewnętrzne instalowane są wewnątrz budynków i obiektów budowlanych, umożliwiając pobór wody z wewnętrznej sieci wodociągowej lub instalacji przeciwpożarowej. System hydrantów wewnętrznych jest projektowany indywidualnie dla każdego budynku, z uwzględnieniem jego przeznaczenia (np. mieszkalny, biurowy, hotel), wielkości, wysokości oraz układu pomieszczeń.

Rodzaje i parametry hydrantów wewnętrznych

W obiektach budowlanych stosuje się następujące rodzaje hydrantów wewnętrznych:

• Hydrant 25 i Hydrant 33: Z wężem półsztywnym o średnicy 25 lub 33 mm. Węże półsztywne są łatwiejsze w użyciu, nie załamują się i pozwalają na wyciągnięcie tylko potrzebnego odcinka. Przeznaczone są do obsługi przez przeciętnych użytkowników budynku.
• Hydrant 52: Z wężem płasko składanym. Węże te wymagają pełnego rozwinięcia przed podaniem wody, co jest bardziej kłopotliwe, ale rekompensowane wyższą wydajnością. Wymagają obsługi dwuosobowej.
• Zawór 52: Niewyposażony w wąż pożarniczy. Montowany dla wygody i szybkości działania strażaków.

Minimalna wydajność poboru wody dla zaworu 42 może wynosić 2,5 l/s, a dla hydrantu 25 - 1,0 l/s. Minimalne ciśnienie mierzone na zaworze dla minimalnej wydajności w obu przypadkach wynosi 0,2 MPa. Przepisy nakładają obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia dla zaworów hydrantów 25 w granicach 0,2 - 1,2 MPa. Dla zaworów hydrantów 33 i 52 dopuszczalna górna granica ciśnienia wynosi 0,7 MPa.

Lokalizacja hydrantów wewnętrznych

Hydranty wewnętrzne powinny być zamontowane na każdej kondygnacji budynku, zapewniając pokrycie całej przestrzeni. Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń. Powinny znajdować się przy drogach komunikacji ogólnej, np. przy wejściach do budynku, na korytarzach, w przejściach, przy wejściach na dach, a także przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych.

Zawory powinny być umieszczone na wysokości 1,35 +/- 0,1 m, z nasadą skierowaną w dół.

Wymagane miejsca instalacji hydrantów wewnętrznych

Stosowanie hydrantów wewnętrznych nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów; zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar. Rośnie ono z wielkością i wysokością budynku, a także z liczbą osób w nim przebywających lub ilością materiałów palnych.

• W budynkach zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (ZL):
  • ZL I (dyskoteki, kina, teatry), ZL II (przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej) lub ZL V (hotele, internaty): wymagane, gdy strefa pożarowa o danej ZL przekracza powierzchnię 200 m², niezależnie od wysokości budynku.
  • ZL III (budynki użyteczności publicznej): wymagane, jeśli budynek jest średniowysoki, a powierzchnia strefy pożarowej ZL III przekracza 200 m².
• W garażach: Hydranty 33 są wymagane w garażach jednokondygnacyjnych, zamkniętych, przeznaczonych dla więcej niż 10 stanowisk postojowych.
• W budynkach przemysłowo-magazynowych (PM): Obowiązek stosowania wynika z dwóch kryteriów: gęstości obciążenia ogniowego (Qd) w strefie pożarowej (granicznym kryterium jest 500 lub 1000 MJ/m²) oraz powierzchni tej strefy (100 lub 200 m²).
• W budynkach wysokich i wysokościowych: Zawory hydrantowe 52 należy stosować również do ochrony tych stref pożarowych, które zaliczono do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.

Oznakowanie hydrantów wewnętrznych

Hydranty w wewnętrznych systemach przeciwpożarowych oznaczane są za pomocą czerwonych tablic z białą obwódką i białym piktogramem przedstawiającym zwiniętego węża przeciwpożarowego. Ponadto wewnątrz budynków stosuje się szafy z czerwonymi lub przeszklonymi drzwiami, a także oznaczenia wskazujące m.in.: zawór hydrantowy, przyłączenie sieci hydrantowej wewnętrznej, pompownię hydrantową czy lokalizację klucza do szafki hydrantowej. W pobliżu hydrantu powinno się również umieścić instrukcję jego użytkowania w razie pożaru.

Znaki ochrony przeciwpożarowej mogą być wykonane na sztywnych płytach lub folii samoprzylepnej i powinny być zgodne z normą PN-92/N-01256/01 lub PN-EN ISO 7010.

Praktyczne aspekty użycia hydrantów wewnętrznych

Użycie hydrantu jest przede wszystkim przeznaczone do gaszenia pożaru w pierwszej fazie jego rozwoju, gdy użycie gaśnicy jest niewystarczające. Należy jednak pamiętać, że obsługa hydrantu, zwłaszcza z wężem płasko składanym (hydrant 52), wymaga co najmniej dwóch osób. Jedna osoba powinna celować w ogień, a druga odkręcić zawór hydrantowy. Przed użyciem wody do gaszenia pożaru, należy odłączyć dopływ prądu do budynku. To oznacza, że niezbędna jest trzecia osoba, która znajdzie i wyłączy przeciwpożarowy wyłącznik prądu.

W budynkach jednorodzinnych, dwurodzinnych i w niskiej zabudowie osiedlowej, gdzie nie ma PWP ani hydrantów wewnętrznych, gaszenie wodą jest możliwe np. z hydronetki lub węża ogrodowego. W takim przypadku należy pamiętać o odcięciu energii elektrycznej i gazowej. Najłatwiej znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej.

Znaczenie regularnych przeglądów hydrantów

Sprawność instalacji przeciwpożarowych nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat ich obecności w obiekcie. O rzeczywistym poziomie bezpieczeństwa decyduje przede wszystkim to, czy urządzenia mogą zostać skutecznie użyte w sytuacji zagrożenia. Urządzenia przeciwpożarowe powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z instrukcjami producenta, nie rzadziej niż raz w roku. Jest to kluczowe dla sprawnego działania i bezpieczeństwa. Minimalne ciśnienie wody w hydrancie wewnętrznym według normy PN-72/B-02865 powinno wynosić 0,2 MPa.

Zakres kontroli hydrantów wewnętrznych

Roczny przegląd hydrantów wewnętrznych powinien obejmować ocenę stanu technicznego zaworu, węża, prądownicy, bębna lub miejsca ułożenia węża, a także kompletność wyposażenia i stan szafki hydrantowej. Ważna jest również weryfikacja, czy urządzenie jest odpowiednio oznakowane i czy możliwy jest do niego natychmiastowy dostęp. Należy zwrócić uwagę na problem zastawiania hydrantów wyposażeniem, towarem lub elementami aranżacji wnętrz, co w sytuacji pożaru może znacząco opóźnić podjęcie działań.

Zasadniczą częścią badania są pomiary ciśnienia i wydajności hydrantów wewnętrznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na próbę ciśnieniową węży hydrantowych, która powinna być wykonywana co 5 lat. Pozwala to potwierdzić, że wąż nadal nadaje się do bezpiecznego użytkowania i nie stanowi słabego punktu całego układu hydrantowego.

Zakres kontroli hydrantów zewnętrznych

Zakres przeglądu hydrantów zewnętrznych obejmuje sprawdzenie stanu technicznego kolumny lub skrzynki, drożności, szczelności, kompletności elementów oraz czytelności oznakowania. Szczególnie ważne jest sprawdzenie odwodnienia hydrantu, ponieważ zalegająca woda może doprowadzić do uszkodzeń urządzenia, zwłaszcza w okresie zimowym. Niesprawne odwodnienie bywa przyczyną awarii, które nie są widoczne w codziennej eksploatacji.

W przypadku hydrantów zewnętrznych bardzo istotne jest także badanie wydajności sieci wodociągowej do celów przeciwpożarowych. Sprawność samego hydrantu nie przesądza jeszcze o skuteczności całego systemu. Jeżeli sieć nie jest w stanie zapewnić odpowiedniej ilości wody przy wymaganym ciśnieniu, urządzenie nie spełni swojej roli.

Dokumentacja z przeglądu hydrantów

Po wykonaniu przeglądu lub badania należy sporządzić protokół z kontroli hydrantów. Protokół powinien zawierać datę badania, dane firmy wykonującej usługę, numer uprawnień konserwatora, wykaz sprawdzonych hydrantów wraz z ich lokalizacją, wyniki pomiarów ciśnienia statycznego i dynamicznego, obliczoną wydajność oraz ocenę sprawności urządzeń. Jeśli stwierdzono nieprawidłowości, dokument powinien zawierać informacje o zakresie usterek oraz zalecenia dotyczące ich usunięcia, a także wskazanie terminu następnego przeglądu.

Dokumentacja z przeglądów powinna być przechowywana w obiekcie, na przykład w Książce Obiektu Budowlanego lub w odrębnie prowadzonej dokumentacji przeciwpożarowej.

tags: #podstawa #kolanka #hydrant