Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa Polski, nie tylko w zakresie ratownictwa i gaszenia pożarów, ale także w działalności społecznej, wychowawczej i wspieraniu służb obronnych. Kwestie związane z ich funkcjonowaniem, finansowaniem i rozwojem są regularnie przedmiotem debat parlamentarnych oraz inicjatyw legislacyjnych, mających na celu umocnienie ich pozycji i zapewnienie odpowiednich warunków do działania.
Parlamentarne wsparcie dla Ochotniczych Straży Pożarnych
Głosy z Sejmu: Podziękowania i zapytania o finansowanie
Wielu posłów wyraziło podziękowania dla druhów i druhen Ochotniczych Straży Pożarnych. Poseł Dariusz Stefaniuk podziękował ministrowi za projekt ustawy i wyraził wsparcie dla druhów OSP, podkreślając, że ma ich w sercu. W swoim wystąpieniu Stefaniuk zaznaczył również współdziałanie druhów ze służbami obronnymi - strażacy wspierają wojska obrony terytorialnej i żołnierzy, co, zdaniem mówcy, uzasadnia zainteresowanie kwestią finansowania i dodatków dla OSP.
Poseł Stefaniuk poprosił ministra o konkretne informacje dotyczące nakładów na ochotnicze straże pożarne w ostatnich sześciu latach, a także zwrócił się z prośbą o porównanie wydatków na OSP między różnymi rządami i o to, czy w poprzednim okresie procedowano podobną ustawę.
Z uznaniem o ofiarnej służbie strażaków-ochotników wypowiadał się także poseł Stanisław Pięta (PiS), a poseł Bogdan Rzońca (PiS) potwierdził pozytywne opinie na temat OSP i roli, jaką odgrywa w krajowym systemie.
Inicjatywy legislacyjne: Karta Rodziny Mundurowej
Szef klubu PSL Krzysztof Paszyk poinformował, że do projektu ustawy o Karcie Rodziny Mundurowej zostanie zgłoszona poprawka, która poszerzy krąg objętych nią osób o strażaków ochotników - ratowników i ich rodziny. Posłowie chcą w ten sposób zrównać uprawnienia wszystkich służb mundurowych.
Projekt ustawy o Karcie Rodziny Mundurowej, procedowany w Sejmie, przewiduje objęcie funkcjonariuszy formacji podległych MON i MSWiA - takich jak żołnierze, policjanci czy strażacy - oraz członków ich rodzin systemem szczególnych uprawnień. Karta umożliwi m.in. bezkolejkowy dostęp do świadczeń zdrowotnych w placówkach wojskowych i resortowych. Projekt zakłada też ustanowienie 15 maja Dniem Rodziny Mundurowej.
Paszyk zaznaczył, że dotychczas przepis wynikający z ustawy o ochotniczych strażach pożarnych dotyczący możliwości nadania strażakom-ratownikom dodatkowych uprawnień nie został wypełniony, a ustawa o Karcie Rodziny Mundurowej może to zmienić. Podkreślił: "Dla równości wszystkich, którzy w mundurach czuwają nad naszym bezpieczeństwem, w tym również strażacy ochotnicy, którzy są ratownikami, chcemy, aby właśnie w ramach tej poprawki włączyć ich również do kategorii rodzin mundurowych." Zwrócił także uwagę, że "Nie wszyscy w Polsce zdają sobie sprawę z tego, że każdego roku podczas akcji ratowniczo-gaśniczych giną strażacy ochotnicy."
Parlamentarny (obecnie Poselski) Zespół Strażaków
We wtorek 20 czerwca 2023 r., sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Pan Maciej Wąsik oraz komendant główny PSP gen. brygadier Andrzej Bartkowiak wraz z zastępcami i kadrą kierowniczą PSP wzięli udział w Sejmie w uroczystej konferencji Parlamentarnego Zespołu Strażaków, która odbyła się z okazji jubileuszu 30-lecia działania tegoż Zespołu.
Podczas konferencji padły słowa o znaczeniu synergii i współpracy: "31 lat Państwowej Straży Pożarnej i 30 lat Parlamentarnego Zespołu Strażaków - ta synergia i współpraca między nami spowodowały, że Państwowa Straż Pożarna mogła się na przestrzeni lat rozwijać. Szanowni Państwo, życzmy sobie, aby ta współpraca dalej pięknie się rozwijała, żeby w kolejnych kadencjach, kolejni komendanci główni PSP i kolejni przewodniczący Zespołu byli ze sobą tak blisko jak my jesteśmy z obecnym przewodniczącym."
W 2023 roku przypadał okrągły jubileusz 30 lat istnienia Parlamentarnego Zespołu Strażaków. Nowa kadencja Sejmu przyniosła drobną zmianę: na początku grudnia powstał już nie Parlamentarny, a Poselski Zespół Strażaków. Zespół ma długą tradycję; powołano go po raz pierwszy w 1993 roku podczas II kadencji Sejmu RP i od tamtej pory był powoływany w każdej kolejnej kadencji.
W 10. kadencji Sejmu do Poselskiego Zespołu Strażaków zapisało się 120 posłów, co stanowi nieco mniej niż w poprzedniej kadencji, gdy należało do niego 140 osób. Wówczas przewodniczącym był poseł Zbigniew Chmielowiec z PiS-u. Nowe prezydium wybrane zostanie na pierwszym posiedzeniu nowego zespołu. W ostatnich kadencjach Sejmu aktywność Poselskiego Zespołu Strażaków była raczej niewielka - w latach 2019-2023 odbyło się tylko osiem posiedzeń.
Podczas jubileuszowej konferencji wiele druhen i jednostek OSP z różnych województw zostało wyróżnionych za swoje zaangażowanie i służbę. Wśród nich znalazła się jednostka OSP Skolimów (woj. mazowieckie), która, będąc OSP spoza Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego, odnotowała największą liczbę wyjazdów - 243.
Wyzwania i perspektywy rozwoju OSP
Rola Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych i problemy rekrutacyjne
Podsekretarz stanu w MSW Stanisław Rakoczy oraz komendant główny PSP gen. brygadier Wiesław Leśniakiewicz zgodnie podkreślili, że podstawą rozwoju Ochotniczych Straży Pożarnych jest praca z Młodzieżowymi Drużynami Pożarniczymi (MDP). Poseł Stanisław Pięta zapytał, czy prowadzone są oceny pracy strażaków pod kątem pozyskiwania młodzieży do MDP, wskazując, że jest to niezwykle istotne dla przyszłości OSP. OSP, jego zdaniem, może się rozwijać tylko poprzez wczesne zaangażowanie młodzieży, organizowanie olimpiad wiedzy pożarniczej czy rozwój MDP.
Z danych Zarządu Głównego OSP wynika, że w Polsce funkcjonuje około 10 000 młodzieżowych drużyn pożarniczych, z czego 2/3 stanowią drużyny męskie, a 1/3 dziewczęce, na ogólną liczbę 16 000 OSP. Aktywizacja młodzieży w ramach OSP odbywa się poprzez organizację obozów, konkursów i zawodów strażackich, które stanowią domenę zarządów OSP, wspieranych przez Państwową Straż Pożarną.
Poseł Pięta zapytał również o metody marketingowe i dydaktyczne przynoszące najlepsze efekty w pozyskiwaniu młodych ochotników oraz o współpracę z Ministerstwem Edukacji, zwracając uwagę na problem dyrektorów szkół, którzy nie chcą wpuszczać strażaków na zajęcia, co nazwał "sabotażem". Podkreślił, że OSP pełni bardzo ważną funkcję wychowawczą dla młodych ludzi, kształtując odpowiedzialność, solidarność i szacunek dla drugiego człowieka. Sam Stanisław Rakoczy wspominał, że do straży trafił 40 lat temu poprzez szkołę i harcerstwo, co świadczy o ogromnej roli wychowawczej OSP, którą trudno przecenić w obliczu współczesnych zagrożeń i patologii.
Problemy finansowe, szkoleniowe i sprzętowe
Poseł Bogdan Rzońca wskazał na trudności OSP, wynikające z przejmowania znacznej części utrzymania przez wójtów i gminy, np. wysokie koszty szkoleń kierowców. Zasygnalizował także problem z wyposażeniem OSP, konkretnie nietrafione zakupy sprzętu hydraulicznego, który latami zalega w magazynach.
Podsekretarz stanu Stanisław Rakoczy wyjaśnił, że każda OSP to stowarzyszenie działające samodzielnie na podstawie ustawy o stowarzyszeniach. OSP dobrowolnie zrzeszają się w Krajowym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. Z 16 000 OSP w Polsce, 3902 jednostki znajdują się w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG). Jednostki te pozostają w dyspozycji całą dobę pod dowództwem komendanta powiatowego Państwowej Straży Pożarnej, choć jednostki spoza systemu również uczestniczą w akcjach ratowniczych.
Dofinansowanie z budżetu państwa, realizowane przez komendanta głównego, trafia tylko do jednostek w systemie i ma charakter "ostatnich pieniędzy". Oznacza to, że OSP, które chce kupić samochód czy inny sprzęt, najpierw zwraca się w tej sprawie do wójta, następnie do starosty, wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska, firm ubezpieczeniowych czy sponsorów, a dopiero na końcu korzysta ze środków składających się na krajowy system.
Odnosząc się do kwestii niewykorzystywanego sprzętu, Stanisław Rakoczy zaznaczył, że jeśli jednostka chce przystąpić do systemu jako jednostka ratownictwa drogowego, musi posiadać odpowiedni sprzęt hydrauliczny. Nawet jeśli sprzęt nie jest używany w akcjach przez rok, strażacy regularnie ćwiczą działania ratownicze zgodnie z planem szkoleń.
Szkolenia strażaków-ochotników są liczne i regularne, ale odbywają się w znacznej mierze kosztem ich urlopu i wolnego czasu. Obecne przepisy przewidują, że strażak-ochotnik może otrzymać w ciągu roku dwa dni wolnego na szkolenie lub udział w akcji. Niejednokrotnie pracodawcy zmuszają pracowników do wzięcia urlopu, jeśli nie przychodzą do pracy przez 10-15 dni w roku z powodu aktywności strażackiej, obawiając się ponoszenia kosztów. To prowadzi do obaw strażaków o utratę pracy i mniejszej chęci do angażowania się.
Proponowane rozwiązania: Rekompensaty i preferencje w PSP
W celu poprawy sytuacji proponuje się wprowadzenie rekompensat dla pracodawców z tytułu zwolnień strażaków-ochotników na szkolenia i do udziału w akcjach, na podobnej zasadzie, jak dzieje się to w Narodowych Siłach Rezerwowych. Podsekretarz stanu Rakoczy jest przekonany, że taka zmiana podniosłaby poziom szkoleń (dzięki możliwości organizacji szkoleń stacjonarnych) i zwiększyła liczbę chętnych do OSP, eliminując obawy o utratę pracy. Komendant główny PSP Wiesław Leśniakiewicz dodał, że łączny czas przygotowania strażaka-ochotnika to 101 godzin.
Dodatkowo, od 1 stycznia wprowadzone zostaną zmiany w regulaminie naboru do Państwowej Straży Pożarnej. Strażak-ochotnik, który po kilku latach praktyki w OSP i zaliczeniu specjalistycznych kursów i szkoleń (tych samych, które obowiązują w PSP) będzie chciał wstąpić do PSP, otrzyma dodatkowe punkty preferencyjne. Kandydat z doświadczeniem w OSP jest "gotowym materiałem na zawodowego strażaka". Planuje się także uznawanie szkoleń odbytych w OSP (np. z ratownictwa medycznego) przy naborze do PSP, co dotychczas wymagało powtarzania tych samych kursów. Zmienione kryteria naboru mają na celu zwiększenie liczby strażaków w PSP wywodzących się z OSP i zaktywizowanie młodzieży do szkoleń w ramach systemu OSP.
[Część 1/2] - Ćwiczenia ratowniczo-gaśnicze jednostek OSP KSRG z gminy Nurzec-Stacja i Milejczyce
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Skopaniu - Przykład lokalnego zaangażowania
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Skopaniu stanowi doskonały przykład długoletniego zaangażowania lokalnej społeczności w ochronę życia i mienia, a także w rozwój miejscowości. Jej dzieje to świadectwo poświęcenia, innowacyjności i ciągłego dostosowywania się do zmieniających się potrzeb.
Początki i wczesny rozwój (1880-1970)
Historia Ochotniczej Straży Pożarnej w Skopaniu rozpoczęła się w 1880 roku. Wówczas to grupa mieszkańców wsi postanowiła powołać do życia straż ogniową, mającą chronić wieś przed żywiołem ognia. Wśród założycieli znaleźli się gospodarze o nazwiskach: Gąsior, Kukla, Łakomy, Lis, Matyba, Kurgan oraz Bartłomiej Janik, który został pierwszym naczelnikiem straży.
Po zakończeniu wojny strażacy przystąpili do odbudowy miejscowości oraz ożywienia działalności straży. W 1960 roku jednostka pozyskała pierwszą motopompę, a pierwszym mechanikiem został druh Zdzisław Ślęzak, który w 1961 roku odbył specjalistyczne szkolenie w Palikówce koło Rzeszowa.
Intensywne prace społeczne i modernizacja (1970-1990)
W latach 60-tych strażacy pracowali społecznie przy budowie domu ludowego, na którym w 1975 roku zainstalowano elektryczną syrenę alarmową (przeniesioną później na maszt obok domu ludowego). W 1972 roku, w celu lepszego zaopatrzenia wsi w wodę do celów gaśniczych, strażacy wykonali podziemny zbiornik przeciwpożarowy o pojemności około 100 m³, który służy miejscowości do dziś.
W pierwszej murowanej remizie OSP w Skopaniu swoje miejsce znalazł wóz bojowy pozyskany z OSP Suchorzów, przystosowany do ciągnięcia przez parę koni lub traktor. Służył on do akcji gaśniczych, zawodów oraz w celach reprezentacyjnych OSP.
W latach 1976-1990 strażacy aktywnie uczestniczyli w pracach społecznych na rzecz swojej miejscowości, angażując się w budowę wodociągu, kaplicy, kościoła i cmentarza parafialnego. Początek lat 80-tych wprowadził pewien marazm w działalność straży, związany z ówczesną sytuacją polityczną, ekonomiczną i gospodarczą kraju.
Odrodzenie, nowy sprzęt i włączenie do KSRG (po 1989)
W 1989 roku nastąpiła "zmiana pokoleniowa" w zarządzie OSP - starsi druhowie ustąpili pola młodszym. Prezesem został druh Mieczysław Mazur, a trzy lata później naczelnikiem - Grzegorz Ślęzak, co doprowadziło do ożywienia działalności straży.
W styczniu 1994 roku podczas zebrania sprawozdawczego powołano społeczny komitet budowy remizy pod przewodnictwem naczelnika OSP druha Grzegorza Ślęzaka. Prace przy wykopie fundamentów rozpoczęto 2 maja tego samego roku, a 30 grudnia budynek był już w stanie surowym zamkniętym i zadaszonym. 21 grudnia 1994 roku, ze środków finansowych rady sołeckiej, zakupiono pierwszy w historii jednostki samochód pożarniczy - fabrycznie nowy „ŻUK A-156H”.
5 maja 1996 roku jednostka otrzymała sztandar, ufundowany przez społeczeństwo Skopania na jubileusz 115-lecia działalności. Sztandar został odznaczony najwyższym odznaczeniem korporacyjnym - ZŁOTYM ZNAKIEM ZWIĄZKU, a powstała wówczas Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza chłopców złożyła na nim uroczyste ślubowanie.
W maju 1998 roku przy jednostce powstała Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza dziewcząt. 30 listopada 1998 roku, decyzją Komendanta Głównego PSP, jednostka została włączona do KRAJOWEGO SYSTEMU RATOWNICZO-GAŚNICZEGO (KSRG). Akt włączenia został wręczony przez ówczesnego Komendanta Wojewódzkiego PSP w Tarnobrzegu mł. bryg. Zbigniewa Laskowskiego podczas zebrania sprawozdawczego jednostki w styczniu 1999 roku. W tym uroczystym spotkaniu udział wzięli także: starosta tarnobrzeski Zbigniew Rękas, dyr. BT ZOSP RP w Tarnobrzegu - Edward Szlichta, komendant rejonowy PSP w Tarnobrzegu st.kpt. Jerzy Rajtar.
Dalsza modernizacja i wyróżnienia (po 2000)
W 2004 roku zarząd OSP rozpoczął starania o pozyskanie nowego wozu bojowego. Dzięki pomocy i zaangażowaniu wielu osób, szczególnie Przewodniczącego Parlamentarnego Zespołu Strażaków - posła ziemi tarnobrzeskiej na Sejm RP - p. Władysława Stępnia, 3 grudnia 2004 roku w remizie pojawił się nowy lekki samochód ratowniczo-gaśniczy FORD TRANSIT. Został on wprowadzony do podziału bojowego 8 stycznia 2005 roku i otrzymał imię „GRZEŚ” na cześć naczelnika jednostki.
W 2005 roku jednostka obchodziła jubileusz 125-lecia działalności. Została odznaczona Medalem Honorowym im. Bolesława Chomicza oraz otrzymała zaszczytny tytuł „ZASŁUŻONA DLA MIASTA I GMINY BARANÓW SANDOMIERSKI”.
W czerwcu i lipcu 2006 roku 5-osobowa delegacja jednostki uczestniczyła w spotkaniu Prezydenta RP p. Lecha Kaczyńskiego z przedstawicielami służb ratowniczych z całego kraju, w tym z prezesem ZG ZOSP RP druhem Waldemarem Pawlakiem.
W 2007 roku straż otrzymała w użytkowanie 2 pomieszczenia w budynku byłej szkoły podstawowej. Przy wsparciu finansowym Burmistrza Miasta i Gminy oraz własnym nakładem pracy strażacy wykonali pokój zarządu OSP oraz izbę tradycji, w której zgromadzono pamiątki i trofea. Równocześnie zagospodarowano część placu szkolnego.
W 2008 roku strażacy podjęli się budowy kapliczki ich patrona, Św. Floriana, ze składek strażaków w ogródku przed budynkiem remizy. Uroczystość poświęcenia kapliczki odbyła się w 128-rocznicę powstania straży w maju tegoż roku.
7 czerwca 2009 roku uchwałą zarządu OSP została powołana JEDNOSTKA OPERACYJNO-TECHNICZNA (JOT) III kategorii, w skład której weszło 31 osób.
Nowa remiza i dalszy rozwój floty (po 2010)
W roku 2011 zarząd rozpoczął starania w zakresie pozyskania średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego. Dzięki zaangażowaniu naczelnika jednostki - Grzegorza Ślęzaka, w październiku 2012 roku w remizie pojawił się fabrycznie nowy średni samochód ratowniczo-gaśniczy „Mercedes Atego 1429” (GBA 2.7/16), wykonany przez firmę BOCAR. Samochód ten, wyposażony m.in. w zbiornik wodny o pojemności 2,7 m³ i zbiornik na środek pianotwórczy, otrzymał imię „BARTEK” na cześć pierwszego naczelnika jednostki.
Uroczystość poświęcenia i wprowadzenia do podziału bojowego nowego samochodu odbyła się 11 listopada 2012 roku. Swoją obecnością uroczystość zaszczycili m.in. poseł Mirosław Pluta, wiceprezes WFOŚ i GW Mirosław Pięta, wiceprezes ZOW ZOSP RP dh Franciszek Augustyn, mł. bryg. Dariusz Szewc z KW PSP w Rzeszowie, KM PSP w Tarnobrzegu bryg. Andrzej Babiec oraz przedstawiciele lokalnych władz samorządowych i Związku OSP RP.
Aktualnie (na dzień 1.12.2013 r.) jednostka liczy 35 członków czynnych, w tym 26 członków JOT (II kategorii); 5 honorowych, 7 wspierających, kobiety zrzeszone w KDP oraz 12 dziewcząt i 21 chłopców w MDP. Jednostka prowadzi szeroko pojętą działalność społeczną, kulturalną, sportową i wychowawczą pracę z młodzieżą.
Na wyposażeniu posiadają m.in. 2 samochody ratowniczo-gaśnicze (GBA 2,7/16 Mercedes i SLRT FORD TRANSIT), 2 motopompy PO-5, motopompę TOHATSU 72 AS, zestaw hydrauliczny HOLMATRO CT 3124+, pompy szlamowe PS-50 i HONDA WT30X, agregat prądotwórczy HONDA EC2200, wentylator oddymiający SCORPION H22, agregat wysokociśnieniowy, nożyco-rozpierak ręczny LUKAS LKS-30, 2 zestawy medyczne PSP-R1 wraz z deskami ortopedycznymi i szynami Kramera, 2 pilarki łańcuchowe do drewna STIHL, pilarkę tarczową do betonu i stali, drabiny DNW 3080 i D 10W, 4 aparaty powietrzne FENZY z butlami stalowymi i czujnikami bezruchu, średni zestaw hydrauliczny marki „Weber”. Dysponują także niezbędnym osprzętem i armaturą gaśniczą oraz umundurowaniem i uzbrojeniem osobistym ratowników.
W 2014 roku rozpoczęto budowę nowej remizy, która będzie składała się z dwóch boksów garażowych, wieży obserwacyjno-alarmowej oraz łącznika, w którym znajdzie się zaplecze kuchenne i sanitarne.
Sukcesy sportowe i zaangażowanie w życie lokalnej społeczności
Od połowy lat 90-tych drużyny reprezentujące jednostkę OSP w Skopaniu na zawodach sportowo-pożarniczych odnoszą sukcesy na szczeblu gminy i powiatu oraz uczestniczą w mistrzostwach województwa.
- Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza dziewcząt przez kilkanaście lat zajmowała pierwsze miejsca podczas zawodów miejsko-gminnych i powiatowych; 4 razy wystąpiła w mistrzostwach województwa w systemie CTi F zajmując w 2009 roku w Krzeszowie 6 miejsce.
- Kobieca Drużyna Pożarnicza powstała w 2000 roku i od tego momentu wygrała zawody miejsko-gminne 13 razy z rzędu; 7 razy wystąpiła w zawodach powiatowych 4 razy zajmując miejsca na podium, w tym w 2009 roku 1 miejsce. W 2010 roku drużyna uczestniczyła w mistrzostwach województwa.
- Drużyna męska od 1997 roku nieprzerwanie zajmuje miejsca na podium zawodów miejsko-gminnych. W tym czasie 13 razy zwyciężyła; 4 razy zajęła 2 miejsce i 2 razy 3 miejsce.
Warto także nadmienić, że naczelnik - druh Grzegorz Ślęzak od 2011 r. jest wiceprezesem w strukturach ZOSP RP.