Rok 1992 przeszedł do historii jako jeden z najtrudniejszych dla brytyjskiej rodziny królewskiej, nazwany przez królową Elżbietę II mianem "annus horribilis" (łac. "straszny rok"). Fala nieszczęść, w tym skandale i rodzinne rozstania, osiągnęła swoje apogeum w listopadzie, kiedy to pożar strawił Zamek Windsor - jedną z najważniejszych historycznych rezydencji monarchii.
Zamek Windsor - Historyczna Siedziba Królewska
Zamek Windsor to rezydencja królewska w mieście Windsor w Anglii. Jego oryginalna konstrukcja powstała w XI wieku, po normańskim podboju Anglii przez Wilhelma Zdobywcę. Od czasów Henryka I (1100-1135) był on nieprzerwanie wykorzystywany przez panującego monarchę, co czyni go najstarszym nieprzerwanie zamieszkanym pałacem w Europie. Zamek zajmuje powierzchnię 5,3 hektara (13 akrów) i łączy w sobie cechy fortyfikacji, pałacu oraz małego miasta. Jego współczesny wygląd jest wynikiem wielu etapowych projektów budowlanych, których kulminacją były prace rekonstrukcyjne po pożarze w 1992 roku. W obrębie murów zamku znajduje się XV-wieczna kaplica św. Jerzego, która jest duchowym domem Orderu Podwiązki.
"Annus Horribilis" - Ciężki Rok dla Monarchii
Rok 1992 był wyjątkowo trudny dla królowej Elżbiety II i całej rodziny królewskiej. Fala nieszczęść brytyjskiej rodziny królewskiej w 1992 r. przeszła do historii jako "annus horribilis". Do kluczowych wydarzeń tamtego okresu należały:
- Wiosną księżniczka Anna, jedyna córka królowej, oficjalnie rozstała się z Markiem Philipsem, co stało się historycznym wydarzeniem. Był to pierwszy rozwód w rodzinie królewskiej od czasów Henryka VIII Tudora, zmarłego w 1547 r. Mimo to Anna nie zwlekała z poukładaniem swojego życia na nowo i z końcem 1992 r. poślubiła Timothy'ego Laurence'a, który stał się jej wielką miłością.
- Do kolejnego skandalu doprowadziła biografia "Diana. Jej historia" autorstwa Andrew Mortona. Książka wywołała prawdziwą sensację, odsłaniając szczegóły nieszczęśliwego życia księżnej Diany u boku księcia Karola, który zdradzał ją z Camillą Parker Bowles. Niedługo później małżeństwo ogłosiło separację.
- Oliwy do ognia dolała Sarah Ferguson, ówczesna żona księcia Andrzeja, którą paparazzi przyłapali na opalaniu się podczas pobytu w jednym z egzotycznych krajów, będącej w towarzystwie milionera Johna Bryana. Fergie i książę Yorku podzielili los księżnej Diany i księcia Karola, ogłaszając separację.
Największa tragedia przyszła w 45. rocznicę ślubu Elżbiety II i księcia Filipa, tym samym pieczętując falę nieszczęść tamtego roku. Królowa Elżbieta II, cztery dni po pożarze, podczas przemówienia w Guildhall, przyznała: "Rok 1992 nie jest rokiem, na który spoglądać będę z niekłamaną przyjemnością. Jak powiedział jeden z moich bardziej życzliwych korespondentów, okazał się on annus horribilis".
Pożar Zamku Windsor: Przebieg i Skutki
Początek tragedii
20 listopada 1992 r., wczesnym rankiem, wybuchł pożar w Zamku Windsor. Było to bolesne doświadczenie dla królowej Elżbiety II, szczególnie że Windsor od prawie tysiąca lat jest symbolem brytyjskiej monarchii. Trudno uwierzyć, że przyczyną tragedii okazał się wadliwy reflektor, który podczas prac remontowych wywołał iskrę. Ta zapaliła kilkumetrowe zasłony w kaplicy królowej Wiktorii, mieszczącej się w Wieży Chester.
Pożar zamku Windsor 1992
Akcja ratunkowa i gaszenie ognia
O godzinie 11.30 ogień zaczął gwałtownie rozprzestrzeniać się na królewskie sale i apartamenty. Pierwsze jednostki straży pożarnej dotarły na miejsce o godzinie 11.41, jednak ich skromne siły, zawierające zaledwie 25 strażaków, szybko okazały się niewystarczające do opanowania sytuacji. Zaledwie 40 minut później na miejscu działało już 225 strażaków i 35 wozów, które przyjechały z Londynu oraz hrabstw, takich jak Surrey, Berkshire, Oxfordshire i Buckinghamshire. Sytuacja została w dużej mierze opanowana około 23.00, kiedy strażakom udało się ujarzmić największe płomienie. Natomiast do 2.00 nad ranem strażacy zajmowali się dogaszaniem wtórnych ognisk. W sumie zużyto 7 milionów litrów wody, którą uzyskano, między innymi, poprzez wypompowanie wody z Tamizy.
Ratowanie bezcennych dzieł sztuki
Podczas tragicznego pożaru trwała intensywna akcja ratowania bezcennych dzieł sztuki i historycznych artefaktów, w którą byli zaangażowani pracownicy zamku, a nawet książę Andrzej. Dzięki ich odwadze i determinacji udało się ocalić wiele cennych przedmiotów, między innymi obrazy Antoona van Dycka i Petera Paula Rubensa, a także porcelanę z Sevres. Niestety, nie udało się wynieść portretu Sir Williama Beechey'a i bufetu wykonanego z palisandru.
Skala zniszczeń
Według danych podanych przez Royal Collection Trust, ogień zniszczył aż 115 pomieszczeń. Uszkodzeniu uległy, między innymi, część kaplicy św. Jerzego oraz Brunswick Tower.
Odbudowa i Jej Konsekwencje
Kontrowersje wokół finansowania
Pożar zamku Windsor wywołał falę kontrowersji dotyczących finansowania jego odbudowy. Władze królewskie początkowo planowały pokrycie kosztów renowacji z funduszy publicznych, co spotkało się z ostrą krytyką brytyjskiego społeczeństwa. Dziennik "The Times" grzmiał: "Kiedy zamek jest w dobrym stanie, należy do nich, a kiedy płonie, jest nasz".
Zmiany w finansach królewskich
Renowacja historycznego budynku doprowadziła do niespodziewanych zdarzeń: otwarto Pałac Buckingham dla zwiedzających, a Elżbieta II, jako pierwsza monarchini od lat 30., zaczęła płacić podatek dochodowy. Ostatecznie królowa zdecydowała się zacząć płacić podatek od dochodów osobistych, z którego jej ród został zwolniony w latach 30. Przełomowym wydarzeniem była także decyzja o otwarciu dla zwiedzających Pałacu Buckingham oraz parku w pobliżu Windsoru, co stało się prawdziwą gratką dla wszystkich zainteresowanych historią i życiem brytyjskiej rodziny królewskiej.
Zakończenie renowacji
Prace renowacyjne zakończyły się w 1997 r. i wyniosły 36,5 miliona funtów. Co ciekawe, kaplica św. Jerzego została odnowiona na podstawie oryginalnego projektu z XIV w., w połączeniu z nową, współczesną interpretacją XX w. Warto dodać, że historyczny budynek stał się także miejscem spoczynku dla zmarłej 8 września 2022 r. Elżbiety II. Królową pochowano w rodzinnym grobie w kaplicy św. Jerzego.
