W ostatnich latach w Polsce mieliśmy do czynienia z dramatycznymi sytuacjami związanymi z pożarami. To wydarzenia, które wystawiły na próbę odwagę naszych strażaków i skutkowały utratą życia wielu osób. Dziś chcemy przyjrzeć się największym katastrofom, które na zawsze wpisały się w historię naszego kraju. W przeszłości brak nowoczesnego sprzętu pożarniczego sprawiał, że walka z ogniem była jeszcze trudniejsza. Obecnie, dzięki nowoczesnym narzędziom, strażacy są w stanie skuteczniej przeciwdziałać pożarom.
Tragiczne pożary w historii Polski
Wielkie pożary w historii Polski są nie tylko bolesnym wspomnieniem, ale także przypominają o konieczności troszczenia się o bezpieczeństwo. Poniżej przedstawiamy wybrane, najbardziej tragiczne zdarzenia pożarowe, które miały miejsce w naszym kraju.
Pożar szpitala psychiatrycznego w Górnej Grupie (1980)
Noc z 31 października na 1 listopada 1980 roku to data, która pozostanie w pamięci Polaków na zawsze. Pożar wybuchł w szpitalu psychiatrycznym w Górnej Grupie (województwo kujawsko-pomorskie), odbierając życie 55 pacjentom. Główną przyczyną tego zdarzenia była nieszczelność przewodu kominowego. Dodatkowo, aż 26 osób doznało wtedy ciężkich poparzeń.
Wielki pożar lasu w Nadleśnictwie Rudy Raciborskie (1992)
26 sierpnia 1992 roku to dzień, który zapisał się jako jedno z największych nieszczęść w historii pożarów w Polsce. Ekstremalne upały, silny wiatr i niska wilgotność stworzyły idealne warunki do rozprzestrzenienia się ognia. Iskra wywołana hamowaniem pociągu była przyczyną tragedii, która pochłonęła ponad 9 tysięcy hektarów lasu. Ogromne siły ludzkie i sprzętowe były zaangażowane w akcję gaśniczą. Wzięło w niej udział 1150 pracowników Służby Leśnej, 4700 strażaków, 3200 żołnierzy, 650 policjantów oraz 1220 osób z obrony cywilnej. Wsparcie dostarczyły także 4 helikoptery, 27 samolotów, 48 ciągników ciężkich i specjalistycznych, 25 ciągników rolniczych oraz 36 kolejowych cystern na wodę. Niestety, część pojazdów strażackich uległa zniszczeniu, dwaj strażacy stracili życie, a młoda kobieta zginęła przygnieciona przez wóz strażacki. Ogień spustoszył ponad 9 tysięcy hektarów lasu, niszcząc przy tym 75 kilometrów dróg, 15 przepustów oraz 15 kilometrów rowów przydrożnych w Nadleśnictwie Rudy Raciborskie.
Pożar w Stoczni Gdańskiej podczas koncertu (1994)
W nocy z 24 na 25 listopada 1994 roku w Stoczni Gdańskiej miała miejsce kolejna tragedia, tym razem na koncercie zespołu Golden Life. O godzinie 20:00 na scenie pojawił się zespół Golden Life. Niestety, o godzinie 21:00 miła atmosfera uległa radykalnej zmianie, ponieważ pierwsze oznaki pożaru były widoczne na palących się materacach. Panika ogarnęła wszystkich uczestników koncertu. Pierwszymi ofiarami była 13-letnia dziewczynka oraz operator Sky Orunia. Akcja ewakuacyjna trwała około 20 minut, podczas których temperatura wewnątrz hali sięgnęła 1000 stopni. To tragiczne zdarzenie pozostawiło bolesny bilans: 80 osób trafiło do Szpitala Akademii Medycznej, gdzie zmarło 5 z nich z powodu poparzeń. Zespół Golden Life uczcił pamięć tego tragicznego wydarzenia, nagrywając utwór "24.11.94". Ponadto, na zewnętrznej ścianie muru stoczni wzniesiono pamiątkowy pomnik. Wykorzystano elementy spalonej hali, takie jak kolumny, metalowa belka i tylne ściany. Na belce umieszczono cytat z piosenki Golden Life: "Życie choć piękne, tak kruche jest, zrozumiał ten, kto otarł się o śmierć".
Pożar hotelu socjalnego (2009)
Wydarzenie miało miejsce 13 kwietnia 2009 roku, kiedy to doszło do kolejnego pożaru w trzykondygnacyjnym budynku hotelu socjalnego. Z pożaru udało się uratować co najmniej 41 osób, choć 20 z nich wymagało hospitalizacji. Wśród rannych znalazło się także ośmiomiesięczne niemowlę, które odniosło poparzenia ciała. Pomoc poszkodowanym zapewnili szpital św. Jerzego w Kamieniu, szpital św. Wojciecha w Szczecinie oraz szpital w Gryficach. Niestety, tragedia ta zakończyła się śmiercią 23 osób.
Wybuch metanu w kopalni Wujek-Ruch Śląsk (2009)
W dniu 18 września 2009 roku doszło do wybuchu metanu w kopalni Wujek-Ruch Śląsk w Rudzie Śląskiej, skutkującego śmiercią 20 górników. W tragicznym zdarzeniu 12 osób straciło życie na miejscu, natomiast 8 zmarło w szpitalach, a około 36 odniosło obrażenia.
Wybuch gazu w Szczyrku (2019)
Kolejna tragedia miała miejsce 4 grudnia 2019 roku w Szczyrku, kiedy to doszło do potężnej eksplozji gazu. Tego dnia pracownicy firmy budowlanej z Bielska-Białej, specjalizującej się w przewiertach sterowanych, prowadzili prace podziemnego przekopu pod wąską ulicą Leszczynową. W trakcie tych działań doszło do uszkodzenia rurociągu gazowego o średnim ciśnieniu. O godzinie 18:26, w trzykondygnacyjnym domu jednorodzinnym znajdującym się w pobliżu nastąpił gwałtowny wybuch gazu na najniższym piętrze. Łącznie życie straciło 8 osób, w tym czworo niewinnych dzieci.
Czym jest pożar? Definicja i „trójkąt pożarowy”
Pożar jest to niekontrolowany proces spalania dóbr materialnych, wymagający zorganizowanej akcji ratowniczej. Można go również zdefiniować jako niekontrolowany proces palenia się, występujący w miejscu do tego nieprzeznaczonym, rozprzestrzeniający się w sposób niekontrolowany, powodujący zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi oraz zwierząt, a także straty materialne.
Żeby doszło do pożaru, musi wystąpić tzw. „trójkąt pożarowy”, czyli trzy czynniki:
- materiał palny,
- utleniacz (tlen, powietrze, materiał utleniający),
- źródło ognia (źródło energii cieplnej).
Współistnienie tych trzech czynników w jednym miejscu, w jednym czasie i w odpowiednich proporcjach warunkuje zapoczątkowanie i rozwój pożaru. Brak któregokolwiek z tych czynników spowoduje przerwanie procesu palenia, czyli przerwanie łańcuchowej reakcji spalania, co będzie równoznaczne z ugaszeniem pożaru. Znajomość tego faktu jest wykorzystywana w czasie gaszenia pożarów.
Pożar jest procesem utleniania się materiałów palnych, czyli łączenia się materiałów palnych z tlenem. Ten proces utleniania przebiega w sposób gwałtowny. Utlenianie jest zjawiskiem bardzo powszechnie występującym w przyrodzie. Polega ono na egzotermicznej (z wydzielaniem ciepła) reakcji materiału z tlenem (np. rdzewienie metali, butwienie związków organicznych itp.). Szybkość utleniania wzrasta wraz ze wzrostem temperatury.
Klasyfikacja pożarów: rodzaje i charakterystyka
Łatwopalne substancje i tworzywa spotkać można w każdym stanie skupienia. Oznacza to, że rodzaje pożarów obejmują zarówno zagrożenie w przypadku ciał stałych, płynów, jak i gazu. Każdy pożar ma natomiast inną charakterystykę i wymaga innych metod gaszenia - uwzględniając w tym m.in. skuteczny środek gaśniczy. Pożary zostały sklasyfikowane w konkretne grupy, co pomaga straży pożarnej w doborze odpowiednich metod gaśniczych.
Wyróżniamy 5 rodzajów pożarów, które zostały sklasyfikowane w grupy w celu określenia zagrożenia i trudności w gaszeniu źródła ognia. Każdy rodzaj pożaru wymaga innego rodzaju sprzętu i taktyki gaszenia.
Grupa A: Pożary ciał stałych
Do łatwopalnych ciał stałych, które wliczamy w grupę A, zaliczamy: drewno, papier, węgiel, tkaniny, słomę. Pod wpływem wysokich temperatur i ognia ulegają one błyskawicznemu rozkładowi, wydzielając gazy palne lub pary. Gazy lub para przyczyniają się przy tym do powstawania płomieni, które z kolei utrudniają walkę z pożarem i zajmują coraz więcej przedmiotów lub konstrukcji. Pożar łatwopalnych ciał stałych wykazuje się ryzykiem szybkiego rozprzestrzeniania się, które ciężko zatrzymać i ugasić. Uwaga! Ciała stałe niewydzielające gazów i pary żarzą się, zamiast płonąć.
Grupa B: Pożary cieczy palnych i substancji topiących się w wysokiej temperaturze
Benzyna, nafta, alkohol i różnego rodzaju lakiery to łatwopalne ciecze. Często wystarczy wyłącznie iskra, by doszło do ich natychmiastowego i gwałtownego zapłonu. W odróżnieniu od ciał stałych, w trakcie spalania cieczy unosi się nad nimi para. Jej cechą charakterystyczną jest szybkość mieszania się z powietrzem, dlatego w pożarach z grupy B można zauważyć płomień unoszący się nad cieczami. Pamiętaj! Mieszanka oparów z powietrzem jest wybuchowa. Dlatego nagły podmuch wiatru może szybko rozprzestrzenić ogień na inne obszary w bliskim otoczeniu.
Grupa C: Pożary gazów palnych
Propan, wodór, acetylen, metan i gaz ziemny - są to popularne łatwopalne gazy, które często służą zwiększeniu codziennego komfortu życia. Są one obecne m.in. w instalacjach grzewczych czy kuchniach. Tam jednak spalanie gazów jest kontrolowane. Kiedy jednak dojdzie do sytuacji, w której gazy łatwopalne wydostaną się na zewnątrz i połączą się z powietrzem, stworzą one zagrożenie. Nawet pojedyncza iskra lub żar z papierosa wystarczą, by doszło do zapłonu. Nagromadzenie się łatwopalnych gazów może prowadzić do wybuchu. Ten z kolei jest w stanie spowodować zniszczenia zarówno w budynku, jak i poza nim. Dlatego m.in. do łatwopalnych gazów dodawane są aromaty, które mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa osób przebywających w obiektach. W innym wypadku zorientowanie się, że doszło do rozszczelnienia instalacji gazowej byłoby niemożliwe w przypadku gazów bezwonnych.
Grupa D: Pożary metali
Metale w trakcie pożaru mogą zużywać tlen z powietrza. Metale z grupy pożarowej D łatwo ulegają zapaleniu i spalają się bez dostępu do powietrza ze względu na obecność utleniaczy w składzie. Są one wyjątkowo trudne do ugaszenia - nawet dla profesjonalnych zespołów strażackich.
Grupa F: Pożary tłuszczów
Grupa pożarowa F to tłuszcze i oleje - uwzględniając produkty używane w przemyśle spożywczym i w każdej domowej kuchni, z wyłączeniem olejów motoryzacyjnych. Ze względu na wysoką temperaturę użytkowania w chwili obróbki cieplnej, ich gaszenie jest trudne. Ciekawostka! Grupa F zastąpiła grupę E w 2006 roku. Grupa E dotyczyła zagrożenia pożarowego urządzeń pod napięciem elektrycznym.
Metody gaszenia pożarów w zależności od grupy
Każdy rodzaj pożaru wymaga innego rodzaju sprzętu i taktyki gaszenia. Niezależnie od tego, czy do akcji ratunkowej przystępuje profesjonalny zespół, czy osoby ratujące siebie, swoich bliskich i mienie, konieczne jest, by zachować ostrożność. Musisz wiedzieć, jakie rodzaje pożaru reagują na konkretne środki bezpieczeństwa, dostosowując je do konkretnej sytuacji. Wszystkie obiekty, w których występuje zagrożenie pożarowe (m.in. hale produkcyjne i magazynowe, biura czy nawet obiekty mieszkalne wielorodzinne) muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt gaśniczy - wliczając w to również alarmy PPOŻ. Pozwalają one na błyskawiczną reakcję w chwili niebezpieczeństwa.
Sprzęt gaśniczy do gaszenia pożarów
Niezależnie od rodzaju pożaru, ogień i żar należy niezwłocznie ugasić gaśnicą przystosowaną do konkretnego zagrożenia. Wyróżniamy m.in.:
- Ciała stałe, czyli rodzaj pożaru z grupy A - Powinien być gaszony gaśnicą proszkową, pianową lub wodą.
- Łatwopalne ciecze, czyli rodzaj pożaru z grupy B - Muszą być gaszone z użyciem gaśnic proszkowych i pianowych.
- Gazy palne, czyli rodzaj pożaru z grupy C - Można używać wyłącznie gaśnic proszkowych, śniegowych lub halonowych.
- Metale, czyli rodzaj pożaru z grupy D - Muszą być gaszone jedynie z wykorzystaniem gaśnicy proszkowej.
- Tłuszcze i oleje, czyli rodzaj pożaru z grupy F - Powinny być gaszone środkiem gaśniczym proszkowym lub śniegowym.
Jak zabezpieczyć nieruchomość przed pożarem?
Nawet najbardziej szczegółowe szkolenia nie są w stanie uchronić przed wybuchem pożaru. Ten często może być spowodowany niezależnymi od nas czynnikami - takimi jak zwarcie w gniazdku. Na szczęście ryzyko można zredukować do absolutnego minimum - nie tylko przy pomocy regularnych szkoleń BHP, które pozwolą pracownikom zdobyć odpowiednie umiejętności reagowania w sytuacji zagrożenia. Pomocne jest również stosowanie systemów alarmowych - uwzględniając w tym m.in. takie elementy wyposażenia jak czujniki dymu, gazów, czy tlenku węgla. Można też ograniczyć skutki wybuchu pożaru. Warto zainwestować w nowoczesne i innowacyjne rozwiązania, jak monitoring pożarowy - który dla wielu branż jest wymaganiem w trakcie prowadzenia działalności.