Taktyka Działań Gaśniczych: Akronimy SLICE-RS i RECEO-VS oraz Połączone Natarcie

Współczesne pożarnictwo nieustannie ewoluuje, łącząc sprawdzone zasady z najnowszymi badaniami naukowymi. Dzięki temu możliwe jest tworzenie akronimów i mnemoników taktycznych, które pomagają strażakom wykonywać swoje zadania na najwyższym poziomie, dbając jednocześnie o ich bezpieczeństwo w trakcie działań gaśniczych.

Wprowadzenie do Taktycznych Akronimów w Pożarnictwie

Przykładem powszechnie znanego skrótowca wykorzystywanego w pożarnictwie jest akronim SAHF, który ewoluował w BE-SAHF. Litera "E" w BE-SAHF (ang. environment) odnosi się do środowiska, a przede wszystkim do wpływu wiatru na rozwój pożaru. Kolejnymi kluczowymi akronimami są RECEO-VS oraz jego następca, SLICE-RS. Obie koncepcje zostały dogłębnie sprawdzone przez wiodących i szanowanych naukowców zaangażowanych w projekty naukowe "badań nad ogniem", między innymi z UL FSRI w USA. Akronimy te stanowią integralny element programów szkoleniowych dla strażaków w Stanach Zjednoczonych.

Wspomniana mnemonika RECEO-VS znajduje zastosowanie w ramach dowodzenia i zarządzania podczas opracowywania planu działania, natomiast SLICE-RS jest narzędziem przede wszystkim dla pierwszego przybyłego na miejsce Kierującego Działaniami Ratowniczymi (KDR). Należy podkreślić, że jedno nie wyklucza drugiego - oba akronimy mogą pełnić rolę istotnych narzędzi w "przyborniku" każdego strażaka.

Akronim SLICE-RS: Kompleksowe Narzędzie dla KDR

Akronim SLICE-RS (często tłumaczony na język polski jako "ROK SUSZ") stanowi metodyczne podejście do zarządzania działaniami gaśniczymi. Jego pierwszy człon "SLICE" odnosi się do działań, które powinny być wykonywane zgodnie z określoną kolejnością, natomiast litery "RS" mogą wystąpić w dowolnym momencie działań, w zależności od dynamicznie zmieniającej się sytuacji na miejscu zdarzenia.

Size up (Ocena zdarzenia)

Ocena zdarzenia obejmuje aktywne rozpoznanie po przyjeździe na miejsce i przez cały czas trwania działań. Kluczowe jest rozpoznanie 360 stopni (z wykorzystaniem kamery termowizyjnej dla obrazowania termicznego), uwzględnienie kierunku i wpływu wiatru na pożar, a także wydanie rozkazów na podstawie zdobytych informacji, takich jak lokalizacja hydrantów czy etap rozwoju pożaru. Im więcej konkretnych informacji, tym lepiej. Pomocne jest odpowiedzenie sobie na następujące pytania:

• Czy jest zagrożenie dla życia ludzkiego?
• Gdzie jest ogień i w którą stronę chce "pójść"?
• Jaki jest kierunek wiatru i jak wpływa na pożar?
• Jakie masz zasoby i jaki zamiar taktyczny podejmiesz, by skutecznie i bezpiecznie niwelować pożar?
• Co jest do uratowania, a co już na tę chwilę spisuje się na straty? (priorytet)

Odpowiedzi na powyższe pytania i zdobyte informacje mają doprowadzić do podjęcia dobrej decyzji i odpowiedniego zamiaru taktycznego.

Location (Lokalizacja pożaru)

Lokalizacja pożaru, w polskiej nomenklaturze, oznacza powstrzymanie rozprzestrzeniania się pożaru i ograniczenie intensywności procesu spalania. Dosłowne tłumaczenie oznacza położenie/umiejscowienie źródła pożaru. Należy użyć kamery termowizyjnej do rozpoznania 360 i wyposażyć w drugą kamerę nacierającą na pożar rotę. Kamera termowizyjna to bardzo pomocne, a czasem wręcz nieocenione narzędzie. Przydatne jest wykorzystanie umiejętności tzw. "czytania dymu" (BE-SAHF). Ważne jest także ocenienie możliwości wystąpienia groźnych zjawisk pożarowych, temperatury, oznak wysokiego ciśnienia w pomieszczeniach i tego, co się pali.

Identify & Control Flow Path (Identyfikuj i kontroluj ścieżkę przepływu)

Identyfikując ścieżkę przepływu, określa się ścieżkę do sukcesu. Strażacy obecni na miejscu powinni zwracać uwagę na otwarte okna lub drzwi (identyfikować otwory wentylacyjne) i rozumieć zasady wentylacji. Najprostszą i skuteczną metodą ograniczenia rozwoju pożaru jest antywentylacja, czyli innymi słowy izolowanie (zastosowanie kurtyny dymowej, zamknięcie drzwi, okien, bramy garażowej). Takie działania dają dodatkowy czas na przygotowanie się do natarcia. Warto zaznaczyć, że podczas przeszukiwania pomieszczeń w celu ratowania życia, należy pamiętać o zamykaniu za sobą drzwi!

Cool the Space from Safest Location (Schładzaj przestrzeń z bezpieczniejszego miejsca)

W działaniach gaśniczych należy być nastawionym na szybkie i skuteczne osłabienie pożaru. Warto rozważyć „reset” (ang. transitional attack) lub sugerowane ostatnio sformułowanie „natarcie zewnętrzne”. Pierwsze dwie litery akronimu (S i L) pomogą podjąć decyzję, w którym miejscu i kiedy wykonać „zmiękczanie pożaru”. Będzie to zależało przede wszystkim od konstrukcji budynku i etapu rozwoju pożaru. „Bezpieczne miejsce” wcale nie musi oznaczać tylko natarcia z zewnątrz. Działania te mają za zadanie przede wszystkim stworzyć bezpieczniejsze warunki dla nacierającej roty.

Extinguish the Fire (Ugaś pożar)

Po „zmiękczeniu pożaru” strażacy powinni jak najszybciej ugasić pożar (mówi się o czasie od 1,5 do 3 minut [1]), by nie miał on szans na „odzyskanie sił”. Do tej części całego postępowania zalicza się także przeszukanie terenu akcji pod kątem pożarów ukrytych, cennego mienia i ludzi - tzw. „przegląd” (ang. overhaul).

Rescue (Ratowanie ludzi)

Ratowanie ludzi może wystąpić w każdym momencie działań i jest priorytetowe. Podczas wykonywania rozpoznania należy dowiedzieć się od mieszkańców lub świadków o prawdopodobnej lokalizacji pożaru i o osobach, które pozostały w budynku. Warto zebrać wywiad lub głośno zapytać zebranych świadków o możliwość pozostania osób w budynku. Posiadacze cennych informacji nie zawsze sami je przekazują.

Salvage (Ocalanie mienia)

Ocalanie mienia może wystąpić w każdym momencie akcji. Ważne jest porozmawianie z właścicielem domu/mieszkania/posesji i wydobycie informacji dotyczących wartościowego i ważnego mienia, o które należy się zatroszczyć. Należy pamiętać, że jednym z najbardziej niszczących mienie skutków pożaru jest dym i jego zdolność do ekspansji w przestrzeni.

SLICE-RS (ROK SUSZ) - Polskie tłumaczenie:

• Rozpoznanie (Ocena zdarzenia)
• Odnalezienie źródła pożaru (Lokalizacja)
• Kontrola ścieżki przepływu (Identyfikacja i kontrola „ścieżki” wentylacji)
• Schładzanie przestrzeń z bezpiecznego miejsca (Rozważenie tzw. „resetu”)
• Ugaszenie pożaru (Bądź skoncentrowany i agresywny do samego końca)
• Sukurs dla ocalałych (Ratowanie ludzi - może wystąpić w każdym momencie, jest priorytetowe)
• Zachowanie wartości materialnych (Ratuj i chroń mienie - może wystąpić w każdym momencie)

Akronim RECEO-VS: Zarządzanie Działaniami Gaśniczymi

Akronim RECEO-VS (w polskim tłumaczeniu "EWA DO WC") to kolejne narzędzie taktyczne, które służy do zarządzania i planowania działań podczas pożaru. Jest to schemat, który pomaga dowódcom w uporządkowaniu priorytetów i kolejności interwencji.

RECEO-VS (EWA DO WC) - Polskie tłumaczenie:

• Ewakuacja ludzi (Ratuj życie)
• Wystawienie na ekspozycję (Narażenie, ekspozycja)
• Adekwatne ograniczenie pożaru
• Działania gaśnicze
• Ocena ponowna (Przegląd, poszukiwanie pożarów ukrytych)
• Wentylacja
• Chronienie mienia

Rescue (Ratowanie ludzi)

Ratowanie ludzi niezmiennie pozostaje priorytetem w każdych działaniach ratowniczo-gaśniczych. Ten element został szerzej omówiony przy okazji akronimu SLICE-RS.

Exposures (Narażenie, ekspozycja, RYZYKO)

Narażenie strażaków na zjawiska pożarowe, np. nagłego rozprzestrzenienia się pożaru, stanowi duże wyzwanie. Ten element akronimu to odpowiedź na pytania: jakie zagrożenia czyhają na załogę? gdzie jest pożar? gdzie zmierza? w jakiej fazie się znajduje? Zależy nam przede wszystkim na utrzymaniu pożaru w „zwartej” formie (najlepiej w pomieszczeniu, gdzie powstał) i uniknięciu jego rozprzestrzenienia się.

Confinement (Izolacja, ograniczenie pożaru)

Ograniczenie pożaru do jednego miejsca/pomieszczenia wymaga adekwatnej wydajności podawanej wody. Formuła Paula Grimwooda, nazywana „Tactical flow-rate” (wydajność taktyczna), jest uproszczonym sposobem szacowania wymaganej wydajności prądów gaśniczych przy pożarach wewnętrznych. Opiera się na danych ze 120 dużych pożarów w Londynie z końca lat 80. i pozwala na błyskawiczne wypracowanie założeń w ramach zamiaru taktycznego dowódcy.

Obliczenia są następujące:

• Obszar (m²) objęty pożarem x 4 = minimalna wydajność (l/min)
• Obszar (m²) objęty pożarem x 6 = minimalna wydajność (l/min) (dla sytuacji, w której doszło do rozprzestrzenienia się pożaru przez ściany, podłogi lub sufity, lub kiedy występujący wiatr wytwarza wymuszone przepływy powietrza i gazów pożarowych, wymagana wydajność zwiększana jest o 50%).

Autor zaleca wykorzystanie tej formuły szacowania wydajności dla obszarów objętych pożarem o powierzchni pomiędzy 50-600 m². Przykładowo, gdy pożar rozprzestrzenił się na 25% powierzchni jednokondygnacyjnego budynku o powierzchni 300 m², wówczas niniejsza formuła pozwala na oszacowanie wymaganej wydajności w następujący sposób: (300 m² x 0,25) x 6 = 75 m² x 6 = 450 l/min. Według autora jest to wydajność, jaką należy zapewnić na pierwszej linii gaśniczej (lub kilku liniach stanowiących wspólnie siłę natarcia). Drugą linię gaśniczą (lub kilka linii gaśniczych, w miarę potrzeb), o nie mniejszej wydajności, należy zapewnić w zabezpieczeniu pierwszej. W sumie oznacza to konieczność zapewnienia możliwości podawania wody na pożar z intensywnością 900 l/min. Dodatkowo, szczególnie w sytuacjach trudnych, należy mieć na uwadze możliwość zapewnienia wydajności odpowiadającej całkowitej powierzchni, na jaką może rozwinąć się pożar. Dla omawianego przypadku oznacza to: 300 m² x 6 = 1800 l/min.

Extinguishment (Gaszenie)

Gaszenie pożaru obejmuje koordynację wentylacji, różnych form natarcia, taktyki i sposobów szybkiego oraz skutecznego gaszenia pożaru. Nie będziemy rozwijać tego punktu, żeby nie powielać treści dotyczących CFBT i nie powiększać rozmiarów niniejszego wpisu.

Overhaul (Przegląd, ponowna ocena)

Dogaszanie i poszukiwanie pożarów ukrytych to jeden z ostatnich etapów działań gaśniczych, mający na celu ostateczne zmniejszenie strat. Jak pisał Markus Pulm: „Może byłoby rzeczą pożądaną, aby każdy strażak, a w szczególności dowódca, odwiedził miejsce pożaru po kilku dniach lub tygodniach, aby sobie wyrobić pogląd, jakie działania miały wpływ na szkody spowodowane przez pożar dla rodziny, społeczności domowej czy dla firmy. Przy okazji takich odwiedzin dowiedzielibyśmy się o problemach powstałych w wyniku pożaru, który w naszych statystykach może został przedstawiony jako mały pożar „a” lub „b”. (…) To musi nas nieuchronnie doprowadzić do wyczulenia wrażliwości w obchodzeniu się z cudzym mieniem.”

Ventilation (Wentylacja)

Wentylacja wykonywana jest w dowolnym, ale nie przypadkowym czy nieuzasadnionym, momencie. Podobnie jak w przypadku "E" (Exposures), nie będziemy w niniejszym wpisie rozwijać tematu wentylacji taktycznej.

Salvage (Chroń, ratuj mienie)

Ochrona mienia jest kluczowym elementem, o którym należy pamiętać na każdym etapie działań. W kontekście tego akronimu, podkreśla się wrażliwość na straty materialne klienta i konieczność ich minimalizacji.

Technika Combined Fire Attack (Połączone Natarcie)

Combined Fire Attack, znana również jako Transitional Attack lub "zmiękczanie pożaru", to technika doskonalona w celu szybkiego i bezpiecznego zwalczania pożarów wewnętrznych. Polega na połączeniu natarcia zewnętrznego (resetu pożaru) z natarciem wewnętrznym, często z użyciem wentylacji taktycznej.

Formy i Definicje Działań Gaśniczych

Natarcie to pierwsza i główna forma prowadzenia działań gaśniczych, polegająca na podawaniu środka gaśniczego lub/i stosowaniu sprzętu pożarniczego na pożar w celu przerwania procesu spalania. W zależności od celu podawania środka gaśniczego, natarcie możemy podzielić na bezpośrednie oraz pośrednie. W przypadku natarcia bezpośredniego środek gaśniczy jest podawany na palące się powierzchnie. Natarcie pośrednie polega na oddziaływaniu środkami gaśniczymi na dym pożarowy, wytwarzanie pary lub wypieraniu tlenu. Innym podziałem natarcia jest podział na natarcie zewnętrzne i wewnętrzne, tyczące się głównie pożarów w obiektach i budynkach, ale może dotyczyć także różnego rodzaju pojazdów.

• Natarcie zewnętrzne prowadzone jest za pomocą środków gaśniczych z zewnątrz, ze względu na warunki pożarowe, które uniemożliwiają działanie wewnątrz obiektu lub wymaga zastosowania przed natarciem wewnętrznym.
• Natarcie wewnętrzne natomiast jest prowadzone bezpośrednio wewnątrz obiektu.

Zasady i Etapy Combined Fire Attack

Żeby zastosować tę technikę, najpierw trzeba sprawić, by w pożarze zachodziła wymiana gazowa. Jest to możliwe poprzez wybicie okna w pomieszczeniu objętym pożarem, wykonanie innego otworu, przez który wydobędą się gazy pożarowe, lub wykorzystanie już istniejącego otworu (np. gdy okno wypadło wskutek oddziaływania pożaru). Przez ten otwór do pomieszczenia objętego pożarem wprowadza się z zewnątrz zwarty prąd wody, skierowany prosto w sufit, czyli wykonuje się tzw. reset pożaru.

Kolejnym zadaniem jest wejście do pomieszczenia, poprzedzone krótkim pulsem w strefę podsufitową. Musi mu towarzyszyć jednoczesne ukierunkowanie wentylacji. Dzięki niej zwiększy się widoczność, a to ułatwi przeprowadzenie skutecznego natarcia. Po jego zakończeniu należy jak najszybciej usunąć z pomieszczenia wszystkie elementy, które uległy spaleniu, a po zatrzymaniu wentylacji jeszcze raz sprawdzić pogorzelisko.

Praktyczne Zastosowanie i Wyniki

Okazję do sprawdzenia, jak działa ten sposób gaszenia, strażacy mieli 5 lutego 2015 r. Kwadrans po północy otrzymano zgłoszenie o pożarze mieszkania w siedemnastokondygnacyjnym wieżowcu na jednym z poznańskich osiedli. W trakcie dojazdu do budynku zauważono płomień wydobywający się z okna na pierwszym piętrze, sięgający dwie kondygnacje wyżej. Szybka kalkulacja sił i środków oraz decyzja: działamy kombinacją.

Pierwsze na miejscu zastępy GCBA i SCH. Obsada SCH sprawiła drabinę przystawną do balkonu, zapewniając ewentualną drogę ewakuacji. Druga rota GCBA sprawiła linię gaśniczą od zachodniej strony budynku, której zadaniem było przeprowadzenie resetu pożaru. Pierwsza rota udała się pod drzwi mieszkania, gdzie współdziałała z zastępem GBA, przygotowując się do natarcia bezpośredniego (druga linia gaśnicza i wentylator).

Po informacji „jesteśmy pod drzwiami” druga rota GCBA przeprowadziła natarcie wstępne, czyli podała prąd zwarty przez okno do pomieszczenia objętego pożarem. Uruchomiony wcześniej wentylator został ustawiony przed drzwiami mieszkania i przystąpiono do natarcia bezpośredniego. Efekt okazał się imponujący. Po 10 minutach od rozpoczęcia akcji gaśniczej temperatura w pokoju wynosiła 35°C, a poziom tlenku węgla wskazywał 41 ppm.

Mechanizm Działania i Kluczowe Aspekty

Każdy element Combined Fire Attack ma swoje znaczenie. Wykonanie otworu w pomieszczeniu ma zlikwidować zagrożenia ze strony dymu pożarowego, a w połączeniu z użyciem wentylatora pozwala na ukierunkowanie wentylacji w dalszych działaniach oraz ukazuje, oczywiście w ograniczony sposób, sytuację pożarową wewnątrz pomieszczenia. Kolejny krok, podanie prądu zwartego skierowanego prosto w sufit (reset pożaru), działa podobnie jak tryskacz. Zwarty strumień wody po uderzeniu w powierzchnię stropu rozbija się na drobne krople, tworząc mgłę wodną i prysznic wodny. W wyniku tego działania następuje gwałtowny spadek temperatury w pomieszczeniu. Podczas ćwiczeń w „domku ogniowym” zaobserwowano, że temperatura w strefie podsufitowej zmniejsza się nawet o 70%. UL FSRI zaleca wysoką wydajność, nawet do 400 l/min przez około 15 sekund.

Prysznic, jaki powstaje po uderzeniu zwartym prądem wody w sufit, zrasza wszystkie paliwa, a mgła chłodzi gazy pożarowe. Według badań Dawida Rashbasha przy pożarze rozwiniętym optymalny podział wody to około 2/3 (64%) na paliwa stałe - w celu zgaszenia i ochłodzenia poniżej temperatury pirolizy - i około 1/3 (36%) na gazy - w celu schłodzenia i wykluczenia warunków do spalania płomieniowego [2]. To właśnie daje Transitional Fire Attack (TFA), czyli zmiękczanie - inaczej reset.

Bardzo istotny jest również czas podawania wody. Zaobserwowano zależność od powierzchni oraz ilości paliwa znajdującego się w pomieszczeniu. Przedział czasowy waha się od 5 do 15 sekund. Należy pamiętać, że woda podana do pomieszczenia w zbyt dużej ilości może nie ulec odparowaniu. Pozostanie na podłodze i nie dość, że nie weźmie udziału w procesie gaszenia, to jeszcze zwiększy straty popożarowe. Amerykanie wyznają zasadę: „Co zmoknie - można wysuszyć, co się spali - tego nie odzyskamy”.

Ratownik przed podaniem prądu wody musi się upewnić, czy wybrane miejsce jest odpowiednie. Istotny jest kąt natarcia na sufit - należy wybrać taki, aby uderzać jak najbliżej otworu wlotowego. Zbyt duży kąt spowoduje, że spadające po uderzeniu krople pokryją małą powierzchnię pomieszczenia. Podejście blisko do ściany zalecane jest tylko w przypadku pożarów na parterze. Na wyższych piętrach trzeba pamiętać o bezpieczeństwie prądownika - zagrożeniem są spadające elementy, szyby czy ramy okienne.

Po zastosowaniu TFA trzeba odczekać chwilę, aby woda odparowała. Wejście do pomieszczenia powinna poprzedzać cała procedura - przede wszystkim sprawdzenie drzwi, a następnie krótkotrwałe ich otworzenie, aby schłodzić strefę. Dopiero po wykonaniu tych czynności przestawiamy uruchomiony wcześniej wentylator w kierunku otworu wejściowego, nastawiając go na pełne obroty. Wtedy otwieramy drzwi. Dzięki temu ratownicy, wchodząc do pomieszczenia objętego pożarem, pracują w komforcie termicznym - wywołanym resetem pożaru oraz ukierunkowaniem przepływu gazów pożarowych. Dodatkowo ruch powietrza sprawia, że widzimy źródło płomieni, co pozwala przeprowadzić natarcie bezpośrednio na źródło pożaru (zalecana jest technika ołówkowania). Początkowo należy ostrożnie podawać wodę, uważnie obserwując efekty i w zależności od warunków oraz reakcji środowiska pożarowego dostosować wydajność i długość podania środka gaśniczego. Prowadząc działania gaśnicze, należy pamiętać, by nie znaleźć się między pożarem a otworem wyjściowym wentylacji [3].

Dużą rolę w obserwacji sytuacji pożarowej ma pomocnik roty, który musi wskazywać prądownikowi miejsca objęte pożarem, jak również sprawdzać prowadzenie i bezpieczeństwo linii gaśniczej. Po zakończeniu natarcia trzeba jak najszybciej usunąć z pomieszczenia wszystkie elementy, które uległy spaleniu. Najlepiej wyrzucić je przez otwór wyjściowy wentylacji. Dzięki temu przerwiemy emitowanie dymów w mieszkaniu, a ratownicy znajdujący się na zewnątrz będą mogli dogasić te elementy.

Bardzo istotne jest, aby czas między resetem pożaru a natarciem właściwym nie był dłuższy niż około 30 sekund. Zwłoka w podjęciu działań powoduje ponowny wzrost temperatury w pomieszczeniu, natomiast zbyt szybkie wejście może sprawić, że trafimy na pułapkę wodną. Wnioski z doświadczeń podkreślają konieczność kontroli wielkości przepływów wody na prądownicy i poprawienie łączności między ratownikami w celu koordynacji działań.

Podsumowanie i Znaczenie Nowoczesnych Taktyk

Dla części osób powyższe akronimy mogą być proste czy wręcz oczywiste, ale w latach wcześniejszych w USA, ratowanie życia i mienia stanowiło priorytet, a podanie wody (natarcie) było sprawą zupełnie drugorzędną. W tej chwili dynamiczny przebieg pożarów zmusza do zwiększenia priorytetu dla natarcia (ale nie kosztem ratowania życia) - parafraza wypowiedzi Stephena Kerbera (UL).

Zadaniem powyższych akronimów jest uporządkowanie działań i nadanie priorytetów poszczególnym zadaniom. Mogą służyć jako swego rodzaju „checklista”, nie zwalniająca jednak, w żadnym wypadku, od myślenia i indywidualnej oceny danego pożaru. Jak pisze o SLICE-RS Myke Bryant: „jest to proces analizy ryzyka i podejmowania decyzji w celu zidentyfikowania zagrożeń i ustanowienia niezbędnej kontroli oraz łagodzenia tych zagrożeń, tak aby działania taktyczne były znacznie bardziej ukierunkowane na cel. Do tego bezpieczniejsze dla strażaków. Wszystko to, aby osiągnąć pozytywne wyniki naszej pracy.”

Z racji tego, że merytoryczne podstawy wpisu zostały zaczerpnięte z działań straży w USA, a więc częściowo odmiennych od naszych w Polsce, powyższa treść stanowi suplement i nie powinna być bezwzględnie przekładana na nasze warunki. Nie oznacza to jednak, iż zastosowanie akronimów czy wybranych procedur jest w Polsce niewskazane. Zwłaszcza, że pożar jest taki sam na całym świecie i nie wie, w jakim kraju się znajduje. Wiedza ta jest oparta na rzetelnych faktach i badaniach naukowych (NIST, UL, ISFSI). Niesie wartość dodaną dla tych, którzy chcą słuchać i działać lepiej.

tags: #pozar #attarkiejs #jurty