Pożar Cerkwi Świętej Trójcy w Petersburgu

W Sankt Petersburgu doszło do gigantycznego pożaru, który strawił piękną, zabytkową Cerkiew Świętej Trójcy, znaną również jako Sobór Izmajłowski. Z żywiołem walczyło 28 jednostek straży pożarnej, wspieranych przez strażacki helikopter. W pożarze nikt nie ucierpiał, jednak niewiele udało się uratować ze zgliszczy. Wyniesiono jedynie część zabytkowych obrazów i relikwii. Akcję ratunkową przerwano, gdy zawaliła się jedna z kopuł cerkwi. Przyczyny pożaru nie są jeszcze znane, ale wiadomo, że najpierw zapaliły się rusztowania na wysokości 40 metrów, ponieważ cerkiew była w trakcie remontu.

Historia i Architektura Cerkwi Świętej Trójcy

Cerkiew Świętej Trójcy w Petersburgu, zwana również Soborem Izmajłowskim, została zbudowana w latach 1828-1835. Świątynia została zaprojektowana w stylu późnego klasycyzmu, z charakterystycznymi fryzami, portykami i kolumnadą. Kościół jest wpisany na listę zabytków UNESCO. W 1862 roku Rosja przeżywała trudne chwile, a polityka cara Aleksandra II przynosiła skutki przeciwne do zamierzonych. W Petersburgu i innych miastach imperium wybuchały tajemnicze pożary, a wielu ludzi wierzyło, że są one wzniecane przez spiskowców-rewolucjonistów. Inni twierdzili, że podpalacze działają na zlecenie władzy, która szukała pretekstu do ogłoszenia stanu wojennego.

Kontekst Historyczny Pożarów w Petersburgu (1862)

W 1862 roku w Petersburgu i innych miastach imperium wybuchały tajemnicze pożary. Wielu ludzi wierzyło, że są one wzniecane przez spiskowców-rewolucjonistów. Inni twierdzili, że nieuchwytni podpalacze działają na zlecenie władzy, która szuka pretekstu do ogłoszenia stanu wojennego. Armia, upokorzona klęską w wojnie krymskiej, nie nadawała się do takich operacji. Nastroje w garnizonach były złe, a młodsza część korpusu oficerskiego ulegała wpływom „wywrotowej" filozofii Mikołaja Czernyszewskiego. Za mury koszar docierały nielegalne wydawnictwa, zwłaszcza „Kołokoł", redagowane w Londynie przez Aleksandra Hercena.

Wpływ Wydarzeń na Rosyjskie Społeczeństwo i Politykę

Prawdziwą kuźnią opozycjonistów stała się Akademia Sztabu Generalnego w Petersburgu. Jarosław Dąbrowski, na wpół zrusyfikowany szlachcic z Żytomierza, właśnie w tej elitarnej placówce zaraził się radykalizmem. Dąbrowski dostał przydział do sztabu VI dywizji piechoty, stacjonującej w Warszawie, gdzie w lutym, a już wiosną, jako „Łokietek" - szef konspiracyjnego Komitetu Miejskiego - stał się głównym rozgrywającym w stronnictwie czerwonych. Podlegało mu około czterech tysięcy spiskowców. Z inicjatywy Dąbrowskiego powstał Komitet Centralny Narodowy, protoplasta rządu podziemnego państwa polskiego.

Inne Ważne Świątynie Petersburga

Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego (Zbawiciela na Krwi)

Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego, znana również jako Zbawiciela na Krwi, znajduje się nad kanałem Gribojedowa, w miejscu, gdzie 1 marca 1881 roku zginął car Aleksander II. Jego syn i następca tronu, Aleksander III, dwa lata po śmierci ojca nakazał wznieść budowlę, która miała upamiętnić poprzedniego władcę Imperium Rosyjskiego. Budowa tej wyjątkowej świątyni trwała 25 lat. Elementem wyróżniającym Katedrę od pozostałych znajdujących się w Sankt Petersburgu jest ilość kopuł. Architekt Sawwa Czewakinski, wzorując się na Soborze w Astrachaniu, zaplanował 5 kopuł na wzniesieniu budynku. Katedra została odbudowana po pożarze w XIX wieku na polecenie cara Aleksandra I. Jej wnętrze zawiera m.in. mozaiki i ikony. Jest uznana za pomnik rosyjskiej „wojennej sławy” w związku z zakończeniem Wojny Ojczyźnianej.

Sobór Pietropawłowski

Sobór Pietropawłowski pod wezwaniem Świętych Piotra i Pawła znajduje się na terenie Twierdzy Pietropawłowskiej. Cechą charakterystyczną Katedry jest dzwonnica mierząca aż 122,5 m wysokości, na której szczycie znajduje się złota szpila z postacią anioła w locie. W Katedrze umieszczone zostały grobowce Carów rosyjskich. Budowa cerkwi w obrębie Twierdzy Pietropawłowskiej została podjęta miesiąc po rozpoczęciu prac nad budową fortyfikacji, 23 czerwca 1703 roku. Była to pierwsza świątynia prawosławna w budowanej nowej stolicy Rosji. Według tradycji car Piotr Wielki osobiście wybrał miejsce na cerkiew. 8 czerwca 1712 roku miała miejsce ceremonia położenia kamienia węgielnego nowej, znacznie większej cerkwi. Jej projektantem został włoski architekt Domenico Trezzini. Główną dominantą sylwetki budynku jest dzwonnica o łącznej wysokości 88 metrów, z iglicą o wysokości 34 metrów. Przyczyną wzniesienia tak wysokiego obiektu było życzenie Piotra I, by wieża cerkwi przewyższyła moskiewską dzwonnicę Iwana Wielkiego. W 1718 roku budowa dzwonnicy została ukończona. W 1724 roku iglicę pokryto złoconą miedzią, zaś w 1725 roku na jej szczycie umieszczono figurę anioła z krzyżem w dłoni o wysokości 2 m i 13 cm, która pełni rolę wiatrowskazu. Pozostałe części bryły soboru zostały zbudowane w ciągu kolejnych pięciu lat. Poświęcenie gotowego obiektu miało miejsce 29 czerwca 1733 roku. Długość nawy cerkwi wynosiła 59 metrów, szerokość - 23. Freski we wnętrzu obiektu wykonali w latach 20. XX wieku F. Worobiew, M. Niegrubow i P. Zybin, pracujący pod kierunkiem ikonografa Andrieja Matwiejewa. W 1756 roku wskutek uderzenia pioruna sobór poważnie ucierpiał w pożarze, spłonęła górna część dzwonnicy. Sobór od momentu powstania był uważany za najważniejszą wojskową cerkiew na terytorium Rosji. Dlatego w jego wyposażeniu, obok utensyliów liturgicznych, znajduje się szereg przedmiotów związanych z rosyjskimi podbojami, w tym zdobytych sztandarów i broni. Po rewolucji październikowej budynek został zamknięty i zamieniony w muzeum. Od lat 50. należał do Państwowego Muzeum Historii Leningradu. W 1948 roku otwarty został ponownie jako muzeum i jest nim do dziś. Z tym, że w 1990 roku wiernym pozwolono odprawiać w nim msze i modły w ważne święta. Trwają też kolejne prace renowacyjne.

Sobór Kazański

Katedra Kazańska poraża rozmiarami, szerokość 111,5 na 97,6 m oraz wysokość 101,5 m. Zwieńczona została kopułą, której średnica wynosi 21,8 m. Na jej pokrycie zużyto aż 100 kg czystego złota. Katedra zbudowana została z myślą o przechowywaniu w niej ikony Matki Boskiej Kazańskiej. Uznana jest również jako pomnik rosyjskiej „wojennej sławy” w związku z zakończeniem Wojny Ojczyźnianej.

Sobór św. Izaaka Dalmatyńskiego (Isaakijewski)

Sobór św. Izaaka Dalmatyńskiego znajduje się na placu św. Izaaka nad Wielką Newą w pobliżu sławnego gmachu Admiralicji i ma niezwykle bogate dzieje. W pobliżu stoją dwa najznakomitsze konne petersburskie pomniki: cara Mikołaja I dłuta Piotra Kłodta oraz „Jeździec Miedziany” - Piotra I Wielkiego, dłuta francuskiego rzeźbiarza Etienne Falconeta. Niespotykane wezwanie soboru - św. Izaaka Dalmatyńskiego - otrzymał on na życzenie cara Piotra Wielkiego, gdyż przyszły władca Rosji urodził się w dzień tego świętego, 30 maja (1672) według kalendarza juliańskiego. I to on polecił zbudować cerkiew Isakijewską w pobliżu stoczni Admiralicji, aby pracujący w niej ludzie - ponad 10 tysięcy - mieli gdzie modlić się. Miejsce było fatalne. Na mokradłach, jak większość terenów powstającej nowej stolicy, oddalone zaledwie o kilkanaście metrów od brzegów jednego z kanałów oraz niespełna 50 m od Newy, często wylewającej, zwłaszcza wiosną i jesienią, w rezultacie „cofek”, czyli cofania się wód rzeki w rezultacie zatrzymywania ich przez sztormowe fale Zatoki Fińskiej. Imperator kazał, zbudowano więc i poświęcono w 1707 roku tę pierwszą, drewnianą cerkiew. Prostą, jak większość budowli wznoszonych pod panowaniem tego władcy, i marnej jakości. Już dwa lata później Piotr I nakazał jej odnowienie. To w niej 19 lutego (1 marca) 1712 roku car ten poślubił Katarzynę Aleksiejewną, przyszłą carycę Katarzynę I. Tylko w niej, na rozkaz cara, mogli składać przysięgę na wierność mu marynarze Floty Bałtyckiej oraz pracownicy Admiralicji. Po 10 latach istnienia cerkiew ta jednak tak przegniła, że w 1717 roku rozpoczęto trwającą przez następne dziesięciolecie budowę kolejnej, kamiennej i większej na planie równoramiennego krzyża greckiego, na miejscu, gdzie obecnie stoi pomnik Jeźdźca Miedzianego. Z drewnianymi jednak stropami, oraz w kształcie podobnym do zachowanego do naszych czasów Soboru Piotra i Pawła, z dzwonnicą, a zarazem wieżą zegarową, do której zegar z kurantami imperator przywiózł z Amsterdamu. Wewnątrz znajdował się m.in. rzeźbiony w drewnie i złocony ikonostas. Prace zakończono w 1727 roku, już po śmierci Piotra Wielkiego. Także i ta cerkiew miała pecha. Wybudowano ją również na podmokłym terenie, fatalnie wpływającym na fundamenty. W 1761 roku zapadła więc decyzja o budowie już nie cerkwi, lecz soboru Isakijewskiego, podtrzymana przez carycę Katarzynę II, która objęła tron w następnym roku. Ale i on nie miał szczęścia oraz nie zachował się do naszych dni. Dosyć szczegółowo dzieje budowy kolejno czterech petersburskich świątyń p.w. św. Izaaka Dalmatyńskiego opisuje rosyjska Wikipedia. Wspomnę tylko, że kamień węgielny pod trzecią położono w 1768 roku. Ale prace przerwano po śmierci Katarzyny. Zmieniali się architekci, kontynuowanie budowy nakazał car Paweł I. Sobór poświęcono w 1802 roku. To co jednak powstało, budziło ironiczny śmiech współczesnych. Już więc w 1809 roku ogłoszono konkurs na zbudowanie nowej, czwartej i jak miało okazać się, ostatecznej Isakijewskiej świątyni zachowanej do naszych dni. Ale wszystkie projekty odrzucił, podobnie, jak efekty kolejnego konkursu w 1818 roku, car Aleksander I. Uznanie jego następcy, Mikołaja I, zdobył dopiero projekt francuskiego architekta Auguste Montferranda, który pracując nad nim uwzględnił uwagi ówczesnych najwybitniejszych architektów rosyjskich. Wokół miejsca wybranego pod ten gmach wyryto głębokie rowy odciągające wodę. W grunt wbijano pionowo, w sumie 10 762 sosnowe pale o średnicy 26-28 cm i długości 6,5 m. Wbijano je tak długo, dopóki nie trafiały na twardy grunt. A po zakończeniu tej katorżniczej pracy, w zimie po zamrożeniu ziemi obcięto przy niej pozostałe kawałki pali oraz przystąpiono do układania kamiennych fundamentów. W sumie przez 5 lat budowy fundamentów pracowało przy tym 125 tysięcy (!) kamieniarzy, cieśli, kowali oraz robotników innych specjalności. W trakcie tym razem solidnej budowy zastosowano także ciekawe pomysły techniczne. Np. złożony system ocieplania świątyni. Jej wznoszenie, również na planie krzyża greckiego, z czterema klasycystycznymi fasadami skierowanymi na wszystkie strony świata, zakończyło przykrycie centralnej części gmachu ogromną kopułą. Jej złocenie zajęło kolejne trzy lata: 1838-1841, przy czym odbywało się ono metodą tzw. ogniową. Wydobywające się w jej trakcie pary rtęci spowodowały śmierć co najmniej 50 mistrzów tej specjalności. Ale sławną kopułę widać z daleka i jest ona - obok pomnika Jeźdźca Miedzianego, Iglicy gmachu Admiralicji oraz wież Twierdzy Pietropawłowskiej - jednym najbardziej znanych symboli Sankt Petersburga. Opis każdej z czterech fasad soboru wymagałby sporo miejsca. Podobnie jak ogromnego, liczącego ponad 4 tys. m², wnętrza świątyni. Są w niej trzy ołtarze. Główny poświęcony patronowi - Izaakowi Dalmatyńskiemu oraz dwa boczne: św. męczennicy Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Jana Postnika. Przy ozdabianiu wnętrza pracowało kilku znakomitych ówczesnych malarzy i rzeźbiarzy. Na ścianach i stropie świątyni powstały monumentalne dzieła, w sumie około 150: malowidła ścienne, obrazy, mozaiki i witraże o tematyce religijnej. Na zewnątrz podziwiać można płaskorzeźby fasad oraz wspaniałe drzwi południowe. Wyrzeźbiono je w drewnie dębowym, ozdabiając brązem. Świątynia oddana została do użytku w 1858 roku, już za panowania cara Aleksandra II. Ma ona, wraz z kopułą, 101,5 m wysokości, a na szczycie galerię widokową, z której przy dobrzej pogodzie roztacza się wspaniała panorama na miasto, Newę i inne petersburskie rzeki, rzeczki oraz kanały i mosty. Ciężar tego soboru, usadowionego, przypomnę, na grząskim gruncie, obliczono na ponad 300 tys. ton. Po bolszewickim puczu 1917 roku, nazywanym Wielką Rewolucją Październikową, świątynię rozgrabiono. Podczas II wojny światowej i oblężenia Leningradu przez wojska niemieckie został on mocno uszkodzony przez ostrzał artyleryjski oraz bombardowania. W 1948 roku otwarty został ponownie jako muzeum i jest nim po dziś dzień. Z tym, że w 1990 roku wiernym pozwolono odprawiać w nim msze i modły w ważne święta.

tags: #pozar #cerkwi #w #petersburgu