Pożar Cysterny z Materiałami Niebezpiecznymi: Procedury i Taktyka Działań

Transport materiałów niebezpiecznych jest ściśle regulowany licznymi przepisami. Mimo to, na drogach nadal dochodzi do groźnych zdarzeń z ich udziałem, gdzie nawet niewielki poślizg ciężarówki ADR może mieć katastrofalne skutki dla ludzi i środowiska. Kluczowe jest zatem odpowiednie postępowanie zarówno kierowców, jak i służb ratowniczych w sytuacjach awaryjnych.

Postępowanie Kierowcy Cysterny w Sytuacji Zagrożenia

Każdy kierowca pojazdu przewożącego materiały niebezpieczne (ADR) jest zobowiązany do przestrzegania tzw. instrukcji wypadkowej, znanej jako „Instrukcje pisemne zgodne z ADR”.

Pierwsze Działania Kierowcy

• W pierwszej kolejności kierowca powinien zatrzymać pojazd, wyłączyć silnik i instalację elektryczną.
• Jeśli to możliwe, pojazd powinien zostać zatrzymany w miejscu, gdzie będzie stanowił najmniejsze zagrożenie dla otoczenia.
• Kierowca jest również zobowiązany do oznakowania pojazdu odpowiednimi znakami ostrzegawczymi.
• Musi zadbać o to, by osoby postronne nie podchodziły do miejsca zdarzenia.
• W przypadku przewozów materiałów niebezpiecznych w opakowaniach jednostkowych, jeśli to możliwe, kierowca ADR powinien spisać lub zapamiętać numery rozpoznawcze na sztukach przesyłki.

Zgłaszanie Zdarzenia i Ochrona Osobista

Kierowca musi jak najszybciej poinformować o zdarzeniu Straż Pożarną i Policję. Podczas zgłoszenia, które powinno być utrzymane do momentu zakończenia rozmowy przez numer alarmowy, kierowca powinien podać:

• Miejsce zdarzenia,
• Bieżącą sytuację,
• Dokładny opis ładunku ADR i sposób jego przewozu,
• Liczbę osób poszkodowanych, jeśli takie są.

Podczas postępowania zgodnie z instrukcją wypadkową, kierowca powinien zadbać o środki ochrony osobistej, takie jak rękawice, buty, okulary i maska. Po ich skażeniu należy pamiętać o ich bezpiecznym usunięciu.

Ograniczenia w Działaniach Gaśniczych

Gaszenie płonącego ładunku ADR jest przede wszystkim zadaniem dla Straży Pożarnej. Kierowca nie powinien podejmować się tej czynności, chyba że pożar jest bardzo mały (np. dotyczy pojedynczej sztuki przesyłki), a próba jego ugaszenia nikomu nie zagraża. W takim przypadku, gaszenie należy rozpocząć od źródła pożaru, zgodnie z kierunkiem wiatru i od czoła ognia.

Oznakowanie Cystern Przewożących Paliwa

Cysterny paliwowe stanowią znaczący procent pojazdów przewożących towary niebezpieczne ADR. Paliwo dostarczane jest najczęściej cysternami na stacje paliw. Wśród paliw większość stanowią:

• UN 1202: OLEJ NAPĘDOWY lub OLEJ GAZOWY lub OLEJ OPAŁOWY LEKKI.
• UN 1203: BENZYNA SILNIKOWA lub PALIWO SILNIKOWE.
• UN 3475: ETANOL I BENZYNA SILNIKOWA, MIESZANINA lub ETANOL I PALIWO SILNIKOWE, MIESZANINA (zawierające więcej niż 10% etanolu).
• UN 1965: WĘGLOWODORY GAZOWE, MIESZANINA SKROPLONA I.N.O. (czyli LPG).

Do oznakowania cystern z paliwami sklasyfikowanymi jako UN 1202 i UN 1203 używa się nalepki nr 3, która występuje w dwóch wersjach kolorystycznych (czerwone tło z płomieniem i numerem 3 na dole w wersji białej i czarnej).

Przykłady Oznakowania Cystern Wielokomorowych

W przypadku przewozu UN 1202 i UN 1203 mogą występować różne konfiguracje pojazdów i sposoby załadunku do różnych komór. Poniżej przedstawiono przykład oznakowania cysterny w konfiguracji ciągnika siodłowego z naczepą - cysterną wielokomorową:

• Oznakowanie zawiera tablice bez numerów z przodu i z tyłu jednostki transportowej.
• Na wysokości każdej komory umieszczona jest tablica dla produktu znajdującego się w danej komorze.
• Na przykład, komory od 1 do 3 mogą zawierać UN 1203, a komory 4-5 - UN 1202.
• Dodatkowo, na obu bokach i z tyłu cysterny znajduje się nalepka nr 3 i znak „zagrażający środowisku”.

Taktyka Działań Straży Pożarnej w Przypadku Pożaru Cysterny

Pożar cysterny z materiałami niebezpiecznymi, zwłaszcza z LPG, jest jednym z najpoważniejszych wyzwań dla strażaków. Rozwinięty pożar stanowi ogromne ryzyko eksplozji, a bezpieczna strefa może wynosić około 300 metrów.

Ocena Zagrożenia i Strefa Bezpieczeństwa

Kluczowe jest natychmiastowe przystąpienie do ewakuacji ludzi w promieniu minimum 200 metrów. Dowódca akcji musi ocenić, czy zdarzenie ma miejsce w terenie zabudowanym, oraz czy istnieje zagrożenie dla zdrowia lub życia osób. Jeśli zagrożenie dla ludzi jest realne i ewakuacja wszystkich nie jest możliwa, konieczne jest podjęcie działań ratowniczych. W przypadku, gdy zdarzenie ma miejsce na otwartym terenie i nie ma bezpośredniego zagrożenia dla ludzi czy mienia, rozważa się działania defensywne.

Dylemat: Gaszenie Czy Chłodzenie?

W przypadku pożaru cysterny, zwłaszcza z gazem pod ciśnieniem (np. LPG), powszechnie panuje przekonanie, że jej nie należy gasić, a przede wszystkim intensywnie chłodzić. Gaszenie samego gazu jest niezwykle trudne, ponieważ pod ciśnieniem nie zachowuje się jak "świeczka", a wyciekający gaz tworzy mieszaninę wybuchową, która może być jeszcze większym zagrożeniem. Celem jest zapobieżenie wybuchowi cysterny poprzez utrzymanie niskiej temperatury płaszcza zbiornika.

Możliwość wybuchu cysterny zależy od wielu czynników, takich jak długość czasu palenia oraz kierunek płomienia. Ważna jest również wizualna ocena "zmęczenia" materiału cysterny. Intensywne chłodzenie jest kluczowe, szczególnie w sytuacji, gdy nie ma możliwości ewakuowania wszystkich ludzi. Należy używać dużych ilości wody z działek, ponieważ prądy wody z szybkiego natarcia mogą okazać się niewystarczające.

Sprzęt i Środki Gaśnicze

Przy działaniach gaśniczych i chłodzących zaleca się użycie działek przenośnych lub działka samochodowego, ustawionych w możliwie najbezpieczniejszej odległości. Woda jest preferowanym środkiem gaśniczym do chłodzenia, ze względu na lepszą wydajność w tym zakresie w porównaniu do piany, a także dalszy zasięg rzutu. Należy również zwrócić uwagę na posiadanie sprzętu do uszczelnienia miejsca wycieku gazu, jeśli jest to możliwe do wykonania w bezpiecznych warunkach. Gaszenie gazu ma sens tylko wtedy, gdy można ocenić wielkość wycieku i jest on możliwy do uszczelnienia dostępnymi środkami.

Pojawiają się również pytania o konstrukcję cystern LPG. Jeśli cysterna ma wewnętrzne przegrody dzielące zbiornik na mniejsze części, gaszenie może mieć sens, ponieważ może płonąć gaz tylko z jednej przegrody, a istnieje groźba rozerwania pozostałych. Jeśli cysterna nie ma przegród, ogranicza się działania do chłodzenia i zabezpieczania.

Incydent w Goleszynie: Lekcje i Wnioski

Przykładem niezwykłej siły eksplozji cysterny LPG jest zdarzenie na stacji CPN w Goleszynie pod Sierpcem. Podczas pożaru, jedna z cystern LPG eksplodowała, rozrywając się na dwie części. Jedna z nich przeleciała nad głowami strażaków i spadła około 50 metrów za nimi, a druga "pofrunęła" w poprzek placu, lądując na budynkach byłego kółka rolniczego około 70-80 metrów dalej. Śruby, zawory i fragmenty płaszcza cysterny znajdowano w odległości około 300 metrów od miejsca wybuchu.

Na placu CPN w momencie wybuchu pożaru znajdowały się dwie autocysterny z komponentami do produkcji benzyny oraz jedna autocysterna LPG. Mimo prób ugaszenia płonących autocystern paliwowych przez pierwsze zastępy, pożar rozwijał się zbyt szybko, obejmując również magazyny. W cysternach znajdowały się m.in. aceton i podobne substancje, co sprawiało, że piana gaśnicza szybko znikała. Po eksplozji cysterny LPG, ratownicy zostali wycofani za murowane budynki, a piana była podawana wyłącznie przez działka (przenośne lub samochodowe). Do opanowania pożaru zużyto ponad 18 m³ środka pianotwórczego. To zdarzenie podkreśla konieczność przemyślenia zastosowania działek przenośnych ze względu na ich zasięg oraz wagę oceny stadium pożaru i zagrożeń.

tags: #pozar #cysterny #postepowanie