Pożary budynków gospodarczych, zwłaszcza stodół, stanowią poważne zagrożenie dla mienia i często wiążą się z ogromnymi stratami. Jedno z takich zdarzeń miało miejsce w miejscowości Drążdżewo, gdzie ogień strawił znaczną część stodoły, pozostawiając za sobą rozległe zniszczenia i rodząc podejrzenia co do przyczyn jego powstania.
Przebieg pożaru w Drążdżewie
Do zdarzenia doszło w nocy z piątku na sobotę w Drążdżewie. Strażacy informację o pożarze otrzymali po godzinie 23.00. Na miejsce natychmiast zadysponowano sześć zastępów straży pożarnej.
Akcja gaśnicza trwała ponad 2,5 godziny, rozpoczęła się o godzinie 23.15 i zakończyła o 1.54. W działaniach brała udział jedna jednostka JRG (5 strażaków) oraz pięć zastępów OSP (28 druhów), co łącznie dało ponad 40 strażaków walczących z żywiołem. Jak przekazał mł. kpt. Dariusz Ostrowski, oficer prasowy Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Makowie Mazowieckim, budynek był kryty eternitem. Mimo intensywnych działań, spaleniu uległo trzy czwarte budynku.
Niestety, straty jakie poniesiono są ogromne. Co gorsza, wszystko wskazuje na to, że przyczyną pożaru było celowe podpalenie, co stawia to zdarzenie w kontekście szerzej omawianych typów pożarów.
Śledztwo pożarowe: Wyzwania i metody ustalania przyczyn
Pożar, jako żywiołowy proces spalania, najczęściej zaciera ślady swojego zainicjowania, kolejnych faz rozwoju, jak i ślady pozostawione przez sprawcę w przypadku celowego podpalenia. Ślady w znaczeniu kryminalistycznym to zmiany w obiektywnej rzeczywistości, które jako widzialne znamiona po zdarzeniach mogą stanowić podstawę do odtworzenia i ustalenia przebiegu tych zdarzeń.
Ślady na miejscu zdarzenia stanowią często podstawowy i pierwszy, czasami również jedyny, nieodtwarzalny i niepowtarzalny materiał dowodowy. Śladami popożarowymi nazywamy natomiast charakterystyczne termiczne zniszczenia przedmiotów, materiałów, wyposażenia i konstrukcyjnych elementów budynków oraz budowli, według których określa się pozycje ogniska pożaru (miejsca zainicjowania pożaru).
Poszczególne zjawiska towarzyszące pożarowi, takie jak płomień (strefa spalania), gorące gazy (strefa termicznego oddziaływania) i toksyczne gazy (strefa zadymienia), pozostawiają ślady popożarowe będące najczęściej trwałymi uszkodzeniami. Są to przeważnie substancjonalne ślady cieplne, takie jak: stopienia, wytopienia, natopienia, wypalenia, zwęglenia, przebarwienia itp. zmiany przedmiotów lub rzeczy.
Dokładne i wnikliwe poszukiwanie śladów na miejscu zdarzenia ma szczególne znaczenie w procesie ustalenia przyczyny pożaru. Wskazanie w jednoznaczny sposób miejsca powstania ogniska pożaru (wzniecenia ognia) umożliwia opracowanie hipotez co do przyczyny jego powstania. Z praktyki wiadomo, że odnalezienie, rejestracja i analiza termicznych zniszczeń i śladów popożarowych jest najtrudniejszym zadaniem prowadzących oględziny, szczególnie przy pożarach o dużej dynamice.
Najczęstsze przyczyny pożarów stodół i budynków gospodarczych
Przyczyny pożarów mogą być bardzo zróżnicowane. W przypadku stodół i innych budynków gospodarczych, najczęściej spotyka się kilka głównych kategorii.
Celowe podpalenie
Podpalenie najczęściej definiuje się jako umyślne podłożenie ognia, mające wywołać pożar. Nierzadko wiąże się z użyciem cieczy palnych, najczęściej cieczy technologicznych np. benzyny, nafty czy rozpuszczalnika. Ślady takie mogą objawiać się w postaci strukturalnego uszkodzenia powierzchni, które mogą być płytsze lub głębsze, niż wynikałoby to z intensywności pożaru.
Ciecze palne o bardzo dużej zdolności parowania, takie jak etanol, eter lub aceton, szybko ulegają spaleniu i odparowaniu, pozostawiając jedynie nieznaczne przebarwienia na rozlanej powierzchni. Specyficzne ślady obejmują wypalenia desek na powierzchni ściany, o szerokości podstawy zbliżonej do wielkości plamy po rozlanej cieczy, a także ślady wypalenia w kształcie dość regularnego okręgu na suficie. W przypadku Drążdżewa, podejrzenie podpalenia jest główną hipotezą.
Awaria systemów technicznych
Pożary od przewodów kominowych
Pożary od przewodów kominowych najczęściej powstają w wyniku zapalenia się sadzy wewnątrz komina, co mogą zainicjować iskry wydobywające się z paleniska lub intensywny (długi) płomień, wywołany paleniem w palenisku np. tektury, gałęzi z igliwiem itp. Drugą, równie częstą przyczyną jest zapalenie się palnej konstrukcji budynku, np. w wyniku wadliwego montażu lub uszkodzenia komina.
Pożary w urządzeniach elektrycznych
Za przyczynę pożaru w urządzeniach elektrycznych należy uznać to, co spowodowało wystąpienie niszczącego działania prądu (np. przeciążenie, nieprawidłowy dobór urządzenia). Ślady stopień, iskrzenia, a także innych cech mogą wskazywać na nieprawidłowe działanie bezpieczników oraz tablicy bezpiecznikowej.
Pożary w urządzeniach mechanicznych
Czynniki wpływające na przyczyny pożaru w urządzeniach mechanicznych to najczęściej: niewłaściwie dobrany materiał lub jego starzenie się, ekstremalne warunki eksploatacji urządzeń (przeciążenie cieplne lub mechaniczne), brak lub niezadziałanie układów zabezpieczających, zła jakość wykonanych zabezpieczeń, połączeń lub materiału, wycieki paliwa lub płynów eksploatacyjnych, czy po prostu ludzki błąd. W urządzeniach mechanicznych dość często dochodzi do pożarów w wyniku tarcia. Ślady oddziaływania cieplnego na maszyny mogą wskazywać na przegrzania i deformacje metalowych elementów konstrukcyjnych.
Czynniki naturalne i samozagrzewanie
Wyładowania atmosferyczne (pioruny)
Jednym z najczęstszych zagrożeń przyrodniczych związanych z pożarami są wyładowania atmosferyczne. Najczęściej pożar budynku od uderzenia pioruna zaczyna się od zapalenia dachu. Pożaru nie wyklucza nawet niepalność pokrycia dachowego, jeśli zastosowana jest palna więźba dachowa. Wyładowania atmosferyczne pozostawiają na przedmiotach, w które trafiają, bardzo charakterystyczne ślady w postaci zmian fizycznych, będące skutkiem ich kruszącego i zapalającego działania, np. rozerwania, pęknięcia czy dziury na kamieniach lub murach.
Samozapalenie
Samozapalenie to zjawisko egzotermiczne, polegające na wytwarzaniu i kumulowaniu się dużej ilości ciepła podczas procesu biologicznego lub chemicznego. Jest to szczególnie niebezpieczne w przypadku składowanych materiałów rolniczych, takich jak siano czy słoma. Przed pożarem w składowanej masie można często zaobserwować pewne zjawiska charakterystyczne dla procesu samozagrzewania, takie jak silne parowanie (dymienie). Z wypalonych kanałów ogniowych może wydostawać się błękitny płomień, będący palącym się tlenkiem węgla.
Niestrożność i błędy ludzkie
Niezgaszony papieros
Żar papierosa ma niewielki zasób energii cieplnej, niemniej jednak w sprzyjających warunkach może spowodować zapalenie m.in. takich materiałów palnych jak: papier, tkaniny z włókien naturalnych, trociny i wióry. Niezgaszony papieros pozostawiony lub porzucony w miejscu, gdzie znajdują się takie materiały, powoduje tlenie (spalanie bezpłomieniowe), które powoli się rozwija, prowadząc do miejscowych wypaleń.
Skutki pożarów: Straty i wyzwania
Skutki pożarów stodół, jak ten w Drążdżewie, są zawsze dotkliwe. Przede wszystkim są to ogromne straty materialne, obejmujące zniszczenie samego budynku, ale także znajdujących się w nim płodów rolnych (siana, słomy) czy sprzętu rolniczego. Poza bezpośrednimi stratami materialnymi, pożar oznacza również ogromne obciążenie emocjonalne dla właścicieli oraz konieczność długotrwałej i kosztownej odbudowy. W wielu przypadkach, jak wskazują ogólne obserwacje, poszkodowane rodziny zbierają środki na materiały budowlane, pokrycie dachu i pomoc specjalistów.