Układy wentylacji pożarowej są coraz częściej stosowane jako podstawa zabezpieczenia przeciwpożarowego różnego typu budynków. Najważniejsze elementy zabezpieczenia przeciwpożarowego w budynkach stanowi odpowiednio opracowany oraz zarządzany system wentylacyjny, który ma na celu zapewnienie obiegu powietrza o określonej intensywności. Funkcją tego systemu jest nie tylko przewietrzanie, lecz także sukcesywne usuwanie dymu, ciepła i toksycznych gazów z pomieszczeń oraz dróg ewakuacyjnych.
Charakterystyka i fazy rozwoju pożaru
Pożar jest definiowany jako niekontrolowany proces spalania, któremu towarzyszy wydzielanie się dymu, energii oraz światła. Powstaje on w wyniku sprzyjających czynników, takich jak zwarcie instalacji elektrycznej, zaprószenie ognia czy samozapłon substancji łatwopalnej. Teoria pożaru opiera się na tzw. trójkącie spalania, który mówi, że warunkiem zainicjowania i podtrzymania ognia jest jednoczesne występowanie trzech czynników: ciepła, tlenu i paliwa.
Fazy rozwoju pożaru:
- PFP (pierwsza faza): Źródło zapalenia, powolny przyrost temperatury.
- DFP (druga faza): Rozprzestrzenianie się płomienia, wydzielanie ciepła i zjawisko rozgorzenia (temperatura 500-600°C).
- TFP (trzecia faza): Gwałtowny wzrost temperatury do wartości maksymalnych, występowanie nadciśnienia i niedoboru tlenu.
- CFP (czwarta faza): Wypalanie się materiału palnego, spadek temperatury, przejście w fazę żarzenia.
Pożar może rozprzestrzeniać się poprzez konwekcję (transport ciepła przez dym i gazy), przewodzenie (transport ciepła przez ciała stałe) oraz promieniowanie cieplne, które stanowi główny czynnik zagrożenia w dużych obiektach.
Dym jako główne zagrożenie dla życia
Warto zaznaczyć, że w większości pożarów to nie oddziaływanie ognia jest bezpośrednią przyczyną śmierci, lecz zatrucia wywołane dymem. Dym to mieszanina fazy stałej (niedopalonych części), ciekłej (aerozoli) oraz gazowej (produkty spalania).
Właściwości toksyczne i fizyczne dymu:
| Zagrożenie | Opis |
|---|---|
| Toksyczność | Wydzielanie cyjanowodoru, chlorowodoru, tlenków azotu oraz tlenku węgla (CO), który prowadzi do utraty przytomności. |
| Temperatura | Kontakt z dymem powyżej 120°C jest bezpośrednim zagrożeniem dla człowieka. |
| Widoczność | Gęsty dym ogranicza widoczność poniżej 4 metrów, co uniemożliwia sprawną ewakuację. |
Przemieszczanie się dymu w obiekcie
Do podstawowych czynników wywołujących przemieszczanie się dymu należą: efekt kominowy, ciepło emitowane w trakcie pożaru, warunki atmosferyczne oraz działanie systemów wentylacji. W pomieszczeniu objętym pożarem wytworzone nadciśnienie powoduje, że dym szuka ujścia przez nieszczelności przegród. Należy pamiętać, że dym o niższej temperaturze jest lżejszy od powietrza i unosi się do góry, gromadząc się w strefie pod sufitem.
Działania gaśnicze a kontrola dymu
Pierwszym zadaniem strażaków jest ustabilizowanie sytuacji i niedopuszczenie do rozprzestrzeniania się dymu na drogi ewakuacyjne. Skuteczną metodą jest stosowanie przenośnych urządzeń blokujących dym (np. kurtyn z włókien tekstylnych), które pozwalają utrzymać klatki schodowe wolne od zadymienia.
Komora dymowa w PSP Ostrołęka
Zasady bezpieczeństwa w domu:
- W przypadku pożaru trzymaj się nisko przy podłodze - tam stężenie toksycznych gazów jest mniejsze.
- Nie korzystaj z windy.
- Jeśli ogień odcina drogę ucieczki, uszczelnij drzwi mokrymi tkaninami i daj znać o swojej obecności przez okno.
- Nigdy nie gaś płonącego tłuszczu wodą - przykryj go metalową pokrywką lub kocem gaśniczym.