Spłonięcie Kościoła pod wezwaniem św. Doroty w Mileszkach, będącego najstarszym łódzkim zabytkiem, stanowi jedną z największych strat, jakie poniosła łódzka kultura. Tragedia ta dotknęła całą społeczność, jednakże dzięki wysiłkom strażaków udało się ocalić sąsiednią drewnianą dzwonnicę.
Przebieg pożaru i akcja ratunkowa
Pożar wybuchł w poniedziałek po godzinie 4 rano. Obiekt posiadał przeciwpożarowy system alarmowy, a sygnał z czujników natychmiast trafił do dyżurnego straży pożarnej. Kiedy na miejscu pojawiły się pierwsze zastępy strażaków, paliła się już część dachu. Ściągnięto kolejnych strażaków - w kulminacyjnym momencie z ogniem walczyło 17 zastępów, czyli w sumie 90 ratowników.
Kilku strażaków weszło do środka kościoła, jednak z uwagi na palący się dach i groźbę zawalenia, konieczne było ich wycofanie. Z kościoła udało się wynieść jedynie nadpalone już obrazy oraz kielichy i szaty liturgiczne. Niestety, kościół wraz z wyposażeniem niemal doszczętnie spłonął. Strażakom udało się natomiast uratować oddaloną o kilka metrów drewnianą dzwonnicę.
W poniedziałek na miejscu przeprowadzono oględziny z udziałem prokuratora, policyjnych ekspertów i biegłego z zakresu pożarnictwa. Postępowanie ma wyjaśnić przyczynę pożaru i ustalić, czy nie doszło do popełnienia przestępstwa - poinformował PAP prok. Jacek Pakuła z Prokuratury Okręgowej w Łodzi. Na razie nie wiadomo, jaka była przyczyna pożaru, ale według strażaków jedną z prawdopodobnych przyczyn mogło być zwarcie instalacji elektrycznej.
Historia Kościoła św. Doroty w Mileszkach
Według służb konserwatorskich, drewniany kościół w Mileszkach był jednym z najcenniejszych i najstarszych zabytków w Łodzi. Jego historia sięga ponad 900 lat i była świadkiem wielu zmian oraz trudnych momentów.
Początki i kolejne świątynie
Nazwa Mileszki pojawia się w zapiskach Jana Długosza z 1393 roku, a kronikarz potwierdza, że kościół parafialny istniał tu już w XI wieku. Mileszki widnieją też na mapie Księstwa Mazowieckiego pochodzącej z około 1200 roku.
- Z kroniki parafialnej wynika, że pierwszy kościół w Mileszkach zbudowano już w 1048 roku. Była to w zasadzie kaplica, która powstała w miejscu kontyny, czyli domu pustelnika.
- Z akt konsystorza warszawskiego wynika, że na wschodzie osady, w miejscu dawnego pogańskiego chramu, stanął drewniany kościół. Starsi mieszkańcy Mileszek wspominają, że jeszcze przed wojną w tamtym miejscu stał krzyż, wzniesiony za niepamiętnych czasów.
- Nie wiadomo, co stało się z pierwszym kościołem; być może zniszczył go ząb czasu lub spalił się.
- Drugi drewniany kościółek wybudowano między 1415 a 1418 rokiem w miejscu, gdzie znajdowała się obecna, zniszczona przez pożar świątynia. Zbudował go Maciej z Mileszek za pozwoleniem arcybiskupa gnieźnieńskiego, Fryderyka kardynała Jagiellończyka. Ten kościół spalił się w 1543 roku, choć kronika parafialna nie podaje okoliczności pożaru.
- W tym samym roku wybudowano kolejny kościół, z bali modrzewiowych, kryty gontem, który stał do dziś.
Ale i ten kościółek, pod wezwaniem św. Doroty, spotkało nieszczęście. W 1767 roku znów wybuchł pożar. Na szczęście ogień nie strawił całej świątyni i wystarczył gruntowny remont. Kościół św. Doroty ucierpiał także podczas I wojny światowej. W okolicach znajdowały się pola słynnej Bitwy Łódzkiej. W 1914 roku jeden z pocisków armatnich trafił w wschodnią ścianę kościoła, na wysokości okien.
Zmiany i rozbudowa na przestrzeni wieków
Kościół w Mileszkach na przestrzeni lat był wielokrotnie zmieniany i odnawiany:
- Kronika parafialna podaje, że w 1832 roku dobudowano jego frontową część, z tzw. ryglówką, 4-metrową kruchtę, co zwiększyło powierzchnię świątyni. Zapisano, że "mierzy ona teraz 28 metrów i 90 centymetrów".
- W 1881 roku rozebrano większą wieżę kościoła, ponieważ groziła zawaleniem, i postawiono nową, wysoką na 50 łokci.
- Już w okresie międzywojennym, gdy proboszczem był ks. Antoni Machnikowski, gruntownie odrestaurowano zabytkowy kościółek.
- Następny proboszcz, ks. Witold Nadolski, położył na ołtarzu nowe złocenie oraz założył kanały powietrzne, by uchronić świątynię przed zagrzybieniem.
Czasy okupacji niemieckiej i wspomnienia mieszkańców
Ze wspomnień mieszkanki Krystyny Kosior, urodzonej w Mileszkach, wynika, że w czasie II wojny światowej kościół był początkowo otwarty, lecz zamknięto go w 1941 roku, a proboszcza ks. Maciejewskiego wywieziono. W plebanii, którą wybudowano w 1890 roku, Niemcy urządzili szpital, będący - jak wspomina pani Krystyna - porodówką dla żon niemieckich oficerów z całej okolicy. Do zamkniętego kościoła nie można było nawet podejść.
Krystyna Kosior zapamiętała również dramatyczne wydarzenie z czasów okupacji: gdy hitlerowcy wkroczyli do Mileszek, kazali mieszkańcom strzelać do figurki Matki Boskiej, która stała zaraz za kościołem, przy wejściu na parafialny cmentarz. Nikt nie chciał się zgodzić, lecz jeden z mieszkańców o nazwisku Weiss (przed wojną Białasiński) wziął pistolet i zaczął strzelać do figurki. Jeszcze dziś na tej figurce widać ślady po kulach. Później kamienie, na których stała figura, ułożono przy dzwonnicy, a samą figurkę ktoś przechował w czasie wojny. Pani Krystyna dodaje, że Weissa spotkała kara za to, co zrobił - powołano go do wojska hitlerowskiego i trafił na front wschodni, gdzie najpierw stracił ręce, a potem zginął. W czasie wojny Niemcy zabrali nie tylko założoną już w XVII wieku księgę cudów, ale też wszystkie akty chrztu, ślubu i pogrzebów.
Bezcenne straty i inicjatywy odbudowy
W pożarze kościoła w Mileszkach spłonęło wiele cennych zabytków. Wśród nich znajdowały się:
- Trzy ołtarze późnorenesansowe z początku XVII wieku.
- Trzy gotyckie rzeźby z początku XV wieku, przedstawiające Matkę Boską z Dzieciątkiem, św. Dorotę i św. Barbarę.
- Płaskorzeźba przedstawiająca koronację Najświętszej Maryi Panny, słynąca z cudów. Istniała też księga, w której zapisywano otrzymywane łaski, założona w 1665 roku, ale zaginęła podczas drugiej wojny światowej.
- Pochodzące z początku XVII wieku rzeźby św. Wojciecha i św. Stanisława.
- Rzeźby Matki Boskiej i św. Jana z grupą Ukrzyżowania z połowy XVI wieku.
- Ołtarze boczne z barokowymi obrazami św. Anny i św. Walentego.
- Cztery barokowe konfesjonały.
Obecny kościół pw. św. Doroty w Mileszkach, który spłonął, pochodził z 1766 roku i zbudowany był z bali modrzewiowych, z dachem krytym gontem. Kilkanaście lat temu kościół przeszedł generalny remont, podczas którego zainstalowano ogrzewanie elektryczne oraz systemy alarmowe: przeciwwłamaniowy i przeciwpożarowy.
Na razie nie wiadomo, czy możliwa będzie jego rekonstrukcja, jednak na portalach społecznościowych już pojawiły się inicjatywy zmierzające do odbudowy świątyni.