Nocny pożar fosforu, który miał miejsce na terenie jednego z zakładów w Chorzowie, wywołał interwencję policji oraz szerokie działania służb ratunkowych. Do zdarzenia doszło w sobotę przed północą, kiedy to substancja zapaliła się w czasie transportu beczek, po przewróceniu się jednej z nich.
Szczegóły zdarzenia w firmie Italmatch Polska
Do przewrócenia się i rozszczelnienia ok. 200-litrowej (lub 250-litrowej, według różnych źródeł) beczki z żółtym fosforem (lub białym fosforem, zgodnie z oświadczeniem firmy), a następnie pożaru tej substancji, doszło w nocy z 19 na 20 sierpnia br. w zakładzie Italmatch Polska w Chorzowie, mieszczącym się przy ul. Narutowicza 15. Incydent miał miejsce na placu zewnętrznym zakładu, podczas transportu stalowej beczki - łańcuch suwnicy zerwał się, fosfor rozlał się i w kontakcie z powietrzem zaczął płonąć.
Firma Italmatch Polska wyjaśniła, że pożar nie miał miejsca w Zakładach Azotowych Chorzów SA, z którymi jedynie sąsiaduje i współpracuje, a które są spółką zależną Grupy Azoty Puławy. Grupa Azoty Puławy również podkreśliła, że nie miała nic wspólnego z tym zdarzeniem i nie poniosła żadnych strat.
Pożar palet i makulatury w firmie z owocami.
Akcja ratunkowa i działania służb
Pracownicy Italmatch Polska natychmiast podjęli środki izolujące ognisko pożaru, a gdy możliwości gaszenia przekroczyły ich siły, wezwali na pomoc Państwową Straż Pożarną. W akcji gaśniczej brało udział 16 zastępów straży pożarnej, w tym ratownictwo chemiczne z Katowic, co łącznie stanowiło 41 strażaków z 4 miast. Akcja gaśnicza trwała do godziny 1:30 w nocy, a całe działania zakończyły się o godzinie 2:37. Spaleniu uległo około 50 litrów (lub 50 kg) fosforu. Resztę rozlanego fosforu załadowano łopatami do beczki.
Policja, zgodnie z decyzją dowódcy straży pożarnej, prewencyjnie ostrzegała mieszkańców przyległych ulic oraz dzielnic Siemianowic Śląskich o możliwym skażeniu powietrza za pomocą megafonów. Apelowano o zamykanie drzwi i okien oraz nieopuszczanie mieszkań. Później, po odwołaniu zagrożenia przez Pluton Ratownictwa Chemicznego, policja poinformowała mieszkańców, że nie doszło do skażenia i są bezpieczni.
Brak zagrożenia dla zdrowia i środowiska
Zarówno w czasie akcji, jak i po jej zakończeniu, strażacy uspokajali, że nie ma żadnego skażenia niebezpiecznymi oparami. Oficer dyżurny Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego w Katowicach przekazał, że strażacy z jednostki chemicznej, po pomiarach wewnątrz hali i na zewnątrz, ostatecznie potwierdzili brak zagrożenia. Miejskie Centrum Zarządzania Kryzysowego w Siemianowicach Śląskich również poinformowało, że pomiary chemiczne powietrza wykazały zerowe (0 ppm) stężenie substancji zagrażających zdrowiu w dzielnicach Michałkowice oraz Bytków.
Firma Italmatch Polska w swoim oświadczeniu zapewniła, że w wyniku pożaru nie zostało zagrożone zdrowie okolicznych mieszkańców ani pracowników. Podkreślono, że akcja służb była działaniem rutynowym, mającym na celu zapobieżenie eskalacji wypadku do rozmiarów awarii przemysłowej.
Wpływ białego fosforu na otoczenie
Fosfor biały, paląc się, emituje charakterystyczny biały dym, którego głównym składnikiem jest tzw. pięciotlenek fosforu. Substancja ta stanowi zagrożenie dla zdrowia ludzi w określonych warunkach stężenia i czasu ekspozycji. Stężenie groźne dla zdrowia i życia wynosi 50 tys. ppm (części na milion), a czas ekspozycji musiałby wynosić jedną godzinę. W odniesieniu do warunków wypadku, zagrożona mogłaby być osoba stojąca przez godzinę w odległości do 25 m od płonącego bębna z fosforem, przy założeniu braku akcji gaśniczej. Tymczasem badania stężenia tej substancji w pobliżu miejsca pożaru dawały wyniki poniżej progu oznaczalności, tj. poniżej 1 ppm. Wszelkie doniesienia o rzekomym złym samopoczuciu spowodowanym wdychaniem zapachu fosforu zostały uznane za nieprawdziwe.
Tabela stężeń trójtlenku fosforu w zależności od odległości od miejsca pożaru:
| Strefa (promień) | Maksymalne stężenie (mg/m³) | Potencjalne skutki zdrowotne | Rodzaje zabudowań |
|---|---|---|---|
| do 120 m | 40 | Utrzymuje się na wysokim poziomie | Sąsiadująca strefa przemysłowa, do zakładu Messer Polska |
| do 281 m | 7,5 | Zmaleje bardzo mocno | Wyłącznie zabudowania przemysłowe |
| do 451 m | 3 | Nie może spowodować poważnych skutków zdrowotnych (zaleca się nie pozostawać dłużej niż 30 minut) | Zabudowania przemysłowe, dwa budynki mieszkalne PGM, Dom Pomocy Społecznej Republika |
| do 715 m | Zaniedbywalnie niskie | Tylko ledwo wyczuwalny, charakterystyczny zapach |
Procedury bezpieczeństwa i komunikacja
Italmatch Polska zapewnił o wzorcowym zastosowaniu wielokrotnie trenowanej procedury bezpieczeństwa, dziękując pracownikom za opanowanie oraz służbom ratowniczym za szybką reakcję i nieocenioną pomoc. Po wypadku w zakładzie rozpoczęły się prace naprawcze i wyjaśniające. W oświadczeniu dotyczącym wpływu pożaru na otoczenie spółka podkreśliła, że biały fosfor jest substancją, która samorzutnie zapala się na powietrzu pod wpływem tlenu atmosferycznego, emitując ciepło oraz niebezpieczne tlenki fosforu. Z tego powodu zakład wdrożył szereg systemów zabezpieczeń, w tym systemy separacji fosforu od powietrza.
W przypadku rozszczelnienia opakowania z fosforem może dojść do jego samozapłonu i emisji tlenków fosforu do atmosfery, tworząc gęstą białą chmurę dymu. Dym ten, choć przypomina parę wodną, posiada specyficzny, przypominający czosnek zapach. Jego toksyczność jest uzależniona od stężenia trójtlenku fosforu w powietrzu.
Zalecenia dla mieszkańców w przypadku zagrożenia
W przypadku usłyszenia modulowanego dźwięku syreny alarmowej Obrony Cywilnej, zaleca się zachowanie spokoju, nie generowanie szumu informacyjnego i nie zajmowanie zasobów sieci telekomunikacyjnych bez potrzeby. Należy nasłuchiwać komunikatów nadchodzących z megafonów samochodów służb kierowania akcją. Jeśli istnieją procedury w placówce lub miejscu pracy, należy postępować zgodnie z nimi. W przypadku znalezienia się w strefie gęstego zadymienia, należy zachować spokój, mieć w pogotowiu telefon komórkowy (dzwoniąc na numer alarmowy Straży Pożarnej 998 lub ogólny numer 112) oraz przytknąć do ust i nosa grubą tkaninę i oddychać przez nią.