Na przełomie lipca i sierpnia 1975 roku Rawicz był na ustach całej Polski. Potężny wybuch gazu, do którego doszło podczas wierceń prowadzonych na południowo-wschodnich krańcach miasta, w okolicy ogrodów działkowych przy ul. Ks. Wawrzyniaka, stał się sensacją i udręką mieszkańców. Akcja gaśnicza trwała przez cały miesiąc, angażując znaczące zasoby i specjalistów.
Nagły Wybuch i Skala Katastrofy
Do wybuchu doszło 24 lipca o godzinie 1:30, podczas wierceń prowadzonych przez Przedsiębiorstwo Poszukiwań Naftowych w Zielonej Górze. Pierwszy oficjalny meldunek straży pożarnej informował, że nastąpił silny wypływ solanki i gazu z otworu wiertniczego. Podczas prac mających na celu ujarzmienie tego wycieku, doszło do zapalenia gazu, co wywołało tzw. zjawisko „erupcji”. Łuna pożaru była widoczna na wiele kilometrów, a słup ognia i dymu sięgał na wysokość kilkudziesięciu metrów.
Reakcja Społeczeństwa i Cenzura Informacji
Wszechobecny odór oraz skażenie pobliskich ogródków działkowych, przede wszystkim związkami siarki, na długie lata nie pozwalały zapomnieć o tym wydarzeniu. Miejsce wybuchu otoczyła ówczesna milicja, a ludzi nie informowano o tym, co się stało. Mimo oficjalnej blokady wiadomości - tylko niektóre gazety poinformowały o tym fakcie - wieści o wybuchu szybko rozeszły się na cały kraj. Mieszkańcy miasta żyli przez ten czas w ciągłym strachu. Ewakuowano niektóre oddziały szpitala, a ludzie zaczęli nawet wyjeżdżać z miasta w obawie przed rozszerzeniem się erupcji.
Akcja Gaśnicza: Wysiłki i Wyzwania
Likwidacja wypływu gazu trwała miesiąc. Udział w akcji brali strażacy ochotnicy z rejonu rawickiego, jednostki zawodowe z Leszna, Ostrowa Wielkopolskiego, Poznania oraz specjalistyczne ekipy ratownicze z ówczesnego województwa wrocławskiego, w tym z Zakładów Chemicznych „Rokita” w Brzegu Dolnym. Zaangażowano także geologów, pracowników naukowych i wojsko. Do otworu wiertniczego wtłaczano olbrzymie ilości wody zmieszanej ze żwirem, piaskiem, wiórami, trocinami czy cementem. Wykorzystano także odpadki skór przewiezione z Fabryki Obuwia w Gnieźnie. Łącznie użyto około 5 tysięcy m3 różnego rodzaju materiałów. Mimo tych intensywnych działań, pożaru i wypływu gazu nie udało się jednak powstrzymać.
Międzynarodowa Pomoc i Zakończenie Akcji
Z pomocą pospieszyli 5 sierpnia fachowcy z Ukrainy, z Połtawy, mający doświadczenie w tego rodzaju akcjach. Wielokrotnie gasili pożary gazu w okolicach Morza Czarnego, Kaspijskiego i na innych terenach byłego ZSRR. Wyposażeni w najnowocześniejszy sprzęt, sprowadzili mieszaninę barytu. Po 10 dniach, dzięki ich specjalistycznym metodom, udało się zaczopować otwór. Całą akcję ratunkową zakończono 24 sierpnia 1975 roku. W ostatnim jej etapie brało udział około 250 osób.
Skutki Ekologiczne i Długotrwałe Zniszczenia
Oprócz bezpośredniego niebezpieczeństwa wynikającego z erupcji, doszło także do poważnego skażenia ekologicznego. W promieniu kilometra uschły wszystkie drzewa, a zasiewy zostały zniszczone. Wydobywająca się z otworu solanka osiadała na okolicznych polach, skażając glebę i plony. Unoszące się w całej okolicy chmury siarkowodoru groziły zatruciem ludzi i zwierząt. Na szczęście, gaz nie stanowił bezpośredniego zagrożenia dla życia i zdrowia mieszkańców Rawicza oraz okolic. Tragicznie wyglądały za to pobliskie działki: drzewa straciły liście, owoce zdziczały, a rośliny, pokryte szarym nalotem, obumarły.
Tuż Przed Tragedią - Eksplozja Gazu w Puerto Rico [HD / 2013] - Serial Dokumentalny - Lektor PL
Rekultywacja i Pamiątka Wydarzenia
Długo w pobliżu miejsca wybuchu nic nie chciało rosnąć. Z biegiem lat przeprowadzono rekultywację tego terenu, która pozwoliła na stopniowe odradzanie się roślinności. Dzisiaj o tym wydarzeniu przypomina wkopana w ziemię zardzewiała rura z napisem „Rawicz 8”. Widać ją tylko po zbiorach, w pobliżu drogi w kierunku Wrocławia, około 300 metrów od końca ulicy Kmicica, stanowiąc cichą pamiątkę dramatycznych wydarzeń z lata 1975 roku.