Kopalnia węgla kamiennego w Nowej Rudzie - Słupcu pozostawiła po sobie niemałą hałdę skał płonnych. Materiał składowany na hałdzie pochodzi z wieży szybowej kopalni Nowa Ruda - Słupiec.
Charakterystyka hałdy w Słupcu
Jeszcze kilka lat temu skały płonne z tej hałdy były przedmiotem eksploatacji jako kruszywo, wykorzystywane m.in. na drogi leśne w regionie. Aktualnie sprzęt przerabiający i sortujący materiał zniknął. W środku hałdy pozostały dwa dość duże zagłębienia, które stopniowo zarastają. Jedynie dookoła nich uchowały się wyższe fragmenty hałdy.
W materiale hałdowym znajduje się szerokie spektrum skałów osadowych klastycznych. Poza przeważającymi łupkami można tu znaleźć różne piaskowce, szarogłazy, zlepieńce, a także mniej liczne skały magmowe-głębinowe, takie jak gabra i diabazy. Zawartość substancji węglowej w materiale hałdowym często dochodzi do 30%.
Zjawisko samozapłonu i jego konsekwencje
Jeden z wyższych fragmentów hałdy w Słupcu uległ samozapłonowi. Zbocze hałdy pokryło się niewielkimi szczelinami, z których wydobywają się przeróżne, często toksyczne gazy, a sama hałda daje wyraźne ciepło. Nie jest to zjawisko wyjątkowo rzadkie, ponieważ takie pożary bywają na wielu starych (Przygórze, Nowa Ruda) oraz nowych hałdach.
Przyczyną pożaru najprawdopodobniej był samozapłon, do którego dochodzi przy sprzyjających warunkach i jest związany z procesami utleniania węgla. Ciepło wytwarzane w czasie tych procesów często nie ma dobrego odpływu, co prowadzi do samozapłonu. We wnętrzu takiej hałdy, w ognisku pożaru, temperatura może osiągnąć wartość 1200 stopni Celsjusza. Może to doprowadzić nawet do przetopienia skał, w efekcie czego dochodzi do utworzenia stopu krzemianowego przypominającego lawę. Skały płonne z otoczenia, pod wpływem temperatury, ulegają przeobrażeniom, określanym jako pirometamorfizm.
Emisje i nowe formacje mineralne
Produktem wypalania się materiału w hałdzie są także gorące gazy pożarowe, takie jak dwutlenek węgla (CO2), tlenek węgla (CO), amoniak (NH3), dwutlenek siarki (SO2), chlorowodór (HCl), fluorowodór (HF) oraz węglowodory aromatyczne, które uchodzą do atmosfery systemem szczelin. Gazy te, zwłaszcza w bezpośredniej lokalizacji, niewątpliwie stwarzają zagrożenie.
W otoczeniu tych szczelin, a zwłaszcza u wylotu, często tworzą się różne, niekiedy dość rzadkie minerały wietrzeniowe, takie jak siarczany, salmiak rodzimy czy siarka.
Hałda jako miejsce dla zbieraczy skamieniałości
Hałda w Słupcu od lat była też znanym miejscem dla zbieraczy skamieniałości. Skały płonne, a w szczególności łupki ilaste i mułowcowe, zawierają niekiedy bardzo ładnie zachowane odciski karbońskich roślin, takie jak liście paproci, odciski pni widłaków i skrzypów.
