Pożar Katedry pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wielkopolskim, która jest jednym z symboli miasta i najcenniejszym zabytkiem jego historii, wybuchł 1 lipca 2017 roku. Wydarzenie to miało miejsce w trakcie obchodów 760-lecia lokacji Gorzowa, wzbudzając szerokie zaniepokojenie i poruszenie wśród mieszkańców i władz.
Chronologia Wydarzeń i Akcja Gaśnicza
Zgłoszenie o pożarze straż pożarna otrzymała w sobotę około godziny 18:30. Z wieży katedry zaczął się wówczas wydobywać gęsty dym. Pierwsze zastępy straży pożarnej były na miejscu zdarzenia już po kilku minutach, a w całym śródmieściu rozległy się sygnały wozów strażackich.
Wielogodzinny pożar spowodował zniszczenie górnej części wieży. Około 30 zastępów straży pożarnej brało udział w trwającej od sobotniego popołudnia akcji gaszenia. Sytuacja była opanowana, a ogień nie rozprzestrzeniał się. Ratownicy wysokościowi z Zielonej Góry kawałek po kawałku rozbierali kopułę katedralnej wieży w Gorzowie. Strażacy walczyli z ogniem całą noc, opanowując go dopiero następnego dnia. Dwie trzecie wieży zostało uratowane.
Intensywność Działań i Sprzęt
Akcja gaśnicza była niezwykle intensywna. Około godziny 23:00 na miejsce pożaru dojechał nowy sprzęt - 50-metrowy wysięgnik, który umożliwił wlewanie wody od góry, przez wieżyczkę wieńczącą budowlę. Komendant lubuskiej PSP, Sławomir Klusek, wyrażał nadzieję na bardzo skuteczne działanie, podkreślając jednocześnie, że intensywne działania prowadzone były także wewnątrz katedry. Tam przez cały czas pracowało ośmiu ratowników, zmieniając się i docierając praktycznie do źródła ognia.
Widok z Lotu Ptaka
Dymiąca wieża gorzowskiej katedry była widoczna niemal z całego miasta. Pożar katedry i akcja gaśnicza zostały nagrane także z lotu ptaka, co pozwoliło ocenić skalę działań ratowniczych, która robiła ogromne wrażenie.
Pożar gorzowskiej katedry oczami drona
Skutki Pożaru i Reakcje Społeczne
Pożar nie spowodował obrażeń u żadnej osoby, co było priorytetem strażaków. Jednak straty materialne okazały się duże. Z zewnątrz uszkodzona została miedziana blacha na kopule i wieżyczce oraz zapewne ich drewniane, wewnętrzne konstrukcje. Do tego dochodziły uszkodzenia spowodowane przez wodę wykorzystywaną do walki z żywiołem. Komendant lubuskiej PSP Sławomir Klusek przypuszczał, że pożar mógł powstać między ostatnią a przedostatnią kondygnacją wieży, choć jego przyczyna nie była od razu znana.
Biskup Tadeusz Lityński, ordynariusz diecezji, oraz wojewoda Władysław Dajczak wyrazili głębokie poruszenie i ból z powodu zdarzenia. Prezydent Gorzowa Wielkopolskiego zwołał sztab zarządzania kryzysowego, co skutkowało zmianą programu niedzielnych obchodów Dni Gorzowa - odwołano uroczystości na placu Grunwaldzkim i uroczystą sesję rady miasta, ale o godzinie 12:00 odbyła się msza święta.
W centrum Gorzowa przez cały czas słychać było syreny strażackie, a setki gorzowian gromadziły się wokół katedry. Mieszkańcy, w tym także osoby spoza Gorzowa, pomagali w zabezpieczaniu cennych przedmiotów z kościoła, takich jak konfesjonał, co wzruszyło wojewodę.
Postępowanie Prawne i Odpowiedzialność
W związku z pożarem katedry w 2017 roku, duchowni zarządzający obiektem stanęli przed sądem. Akt oskarżenia w sprawie pożaru wieży zabytkowej trafił do sądu w kwietniu 2019 roku. Rzeczniczka Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp., Lidia Wieliczuk, poinformowała, że Sąd Okręgowy w Gorzowie uznał winę oskarżonego, łagodząc poprzedni wyrok. Orzeczenie to stało się prawomocne.
W pierwszej instancji gorzowski sąd rejonowy uznał ks. Zbigniewa K. za winnego zarzucanego mu czynu i skazał go na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na dwa lata oraz 14 tys. zł grzywny, zobowiązując go nadto do wpłaty 10 tys. zł na cel społeczny. Drugi z oskarżonych, poprzedni proboszcz parafii, ks. Zbigniew S., dobrowolnie poddał się karze i latem 2019 roku został skazany na rok pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata oraz 7 tys. zł grzywny.
Obaj duchowni zostali oskarżeni o sprowadzenie zagrażającego życiu i zdrowiu wielu osób oraz mieniu w wielkich rozmiarach, bezpośredniego niebezpieczeństwa pożaru. Zarzuty dotyczyły niewykonywania - jako zarządców obiektu - obowiązków związanych z zapewnieniem w nim bezpieczeństwa pożarowego, w szczególności w wieży katedralnej, stanowiącej odrębną strefę pożarową.
Odbudowa i Powrót do Funkcjonowania
Remont zabytkowej świątyni, który objął nie tylko odbudowę uszkodzonych podczas pożaru elementów, ale praktycznie cały kościół, był już na ukończeniu. Na początku lutego 2023 roku katedrę udostępniono wiernym, co stanowiło symboliczny powrót do normalności po trudnym okresie odbudowy.
Historyczne Znaczenie Katedry
Kościół katedralny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny jest uznawany za jeden z symboli Gorzowa Wielkopolskiego. Został zbudowany w drugiej połowie XIII wieku jako miejski kościół parafialny. Świątynia, znajdująca się w centrum miasta, jest najcenniejszym zabytkiem i ważnym miejscem dla wiernych diecezji. Rangę kościoła katedralnego zyskała w 1946 roku. Pierwsza pośrednia wzmianka o jego istnieniu pochodzi z 1297 roku, choć dokładna data rozpoczęcia budowy nie jest znana.