Pożar katedry Notre Dame, jednego z europejskich skarbów dziedzictwa, który miał miejsce w kwietniu 2019 roku, był niewątpliwym wstrząsem nie tylko dla Francuzów, ale także dla wielu Europejczyków. Ta tragedia uderza we wszystkich Francuzów i tych, którzy są związani z wartościami duchowymi.
Tragiczny Pożar i Natychmiastowa Reakcja
Pożar w paryskiej katedrze Notre Dame wybuchł 15 kwietnia 2019 roku około godziny 18:00. Pierwszy alarm pożarowy rozległ się o godzinie 18:20, a katedra została ewakuowana w ciągu kilku minut. Ponownie alarm pożarowy zabrzmiał 20 minut później. Ogień objął szybko iglicę i dach nawy poprzecznej, a wkrótce rozszerzył się na cały dach. W akcji gaszenia katedry wzięło udział około 400 strażaków. Pożar udało się ugasić dopiero nad ranem następnego dnia, około godziny 4.
Tysiące paryżan gromadziły się wokół płonącej katedry, modląc się o jej uratowanie. Niestety, płomienie zniszczyły m.in. dach świątyni oraz iglicę Viollet-le-Duc, runęła iglica zbudowana w XIX wieku według projektu Eugene’a Viollet-le-Duca. Wskutek pożaru oraz zawalenia się dachu i iglicy zniszczenia dotknęły też wnętrze katedry, między innymi organy - największy instrument muzyczny we Francji. Dym zanieczyścił też słynne gargulce i wiele innych elementów, a całe gotyckie arcydzieło mogło się zawalić w ciągu kilku minut.
Z wnętrza płonącej katedry strażakom udało się wynieść relikwie, m.in. koronę cierniową Jezusa, przechowywaną w skarbcu katedry i dzieła sztuki. Śledztwo, które rozpoczęto dzień po pożarze, wykazało, że przyczyną pojawienia się ognia było spięcie w instalacji elektrycznej.
Jeszcze w dniu pożaru prezydent Francji Emmanuel Macron zapowiedział odbudowę katedry. Krótko po pożarze prezydent Emmanuel Macron zobowiązał się, że katedra zostanie odbudowana w ciągu pięciu lat. Premier i prezydent Duda zadeklarowali solidarność z francuskim narodem, a prezydent Macron poinformował, że zostanie stworzony specjalny fundusz, na który Francuzi będą mogli wpłacać datki na ten cel.
Finansowanie Odbudowy: Hojność Darczyńców
Gdy w kwietniu 2019 roku wybuchł pożar katedry Notre Dame i stało się jasne, że straty będą duże, dobrze sytuowani darczyńcy natychmiast ogłosili swoją gotowość do udzielenia pomocy finansowej. Pożar katedry wywołał wielką falę hojności, która doprowadziła do zebrania ogromnych środków.
Wiele francuskich i zagranicznych instytucji finansowych oraz osób prywatnych zadeklarowało pomoc finansową. Na odbudowę katedry Notre Dame 100 mln euro przeznaczyła rodzina Pinault, a 200 milionów euro - rodzina Arnault. Przedsięwzięcie wsparła między innymi kontrolująca koncern LVMH rodzina Arnaultów, François-Henri Pinault kierujący koncernem Kering oraz rodzina Bettencourt Meyers, kontrolująca koncern L’Oréal. Do remontu dorzuciły się również takie zagraniczne firmy jak Apple.
Notre-Dame płonie - Zwiastun PL (Official Trailer)
Pinault i Arnault to dwaj francuscy miliarderzy, którzy przekazali łącznie 300 milionów euro na renowację katedry Notre Dame po pożarze w 2019 roku. Obie rodziny łączy dużo, więc to normalne, że powstaje naturalna rywalizacja. Najprawdopodobniej te kwoty wynikają z wieloletniej rywalizacji, ale czy to w tym przypadku jest najważniejsze? Z miłości do sztuki ofiarowali niemałą kwotę na odbudowę Notre-Dame. Nawet, jeżeli te przelewy były podyktowane ego to i tak wyszło z tego coś dobrego.
Pieniądze na odbudowę katedry Notre-Dame płynęły z całego świata. Łącznie zebrano blisko miliard euro. Według biura prezydenta Macrona napłynęło ponad 840 milionów euro. Do tej pory zebrano 98 proc. obiecanych na odbudowę katedry kwot. Darowizny pochodzą od 340 tysięcy różnych darczyńców ze 150 krajów.
Ostatecznie remont kosztował ok. 700 milionów euro.
Proces Odbudowy: Wyzwania i Realizacja
Obudowa świątyni podzielona została na dwie fazy: tzw. fazę zabezpieczania (przygotowawczą) trwającą od 16 kwietnia 2019 do końca lata 2021 z budżetem 165 mln euro oraz fazę rzeczywistej rekonstrukcji w celu przywrócenia jej architektury zewnętrznej, identycznej z oryginałem, iglicy Viollet-le Duc i pokrycia dachu.
Fazy Prac i Harmonogram
Przez dwa lata robotnikom udało się usunąć uszkodzone części konstrukcji budowli i zabezpieczyć przed zawaleniem elementy uszkodzone, oprzyrządować budynek rusztowaniami, przeprowadzić inwentaryzację elementów wnętrza, jak również przenieść organy oraz dzieła sztuki, które podlegają konserwacji. Samo zabezpieczenie terenu, które rozpoczęło się dzień po pożarze, zajęło prawie dwa i pół roku, przerywane dwoma przestojami: pierwszym w sierpniu 2019 r. z powodu zanieczyszczenia ołowiem, drugim w 2020 r. z powodu pandemii COVID-19.
Od początku osoby odpowiadające za remont zapowiadały, że prace odbędą się przy użyciu materiałów budowlanych oraz średniowiecznych rzemieślniczych metod, które stosowano w trakcie budowy świątyni ponad osiem wieków temu. Tysiące wykwalifikowanych rzemieślników - od cieśli i kamieniarzy po artystów zajmujących się tworzeniem witraży - przez ostatnie 5 lat pracowało 24 godziny na dobę, stosując tradycyjne metody renowacji, naprawy lub wymiany wszystkiego, co uległo zniszczeniu lub uszkodzeniu. Nie zapomniano jednak o nowoczesnych systemach przeciwpożarowych, aby uniknąć tragedii podobnej do tej sprzed pięciu lat.
Konserwatorzy stoczyli wyścig z czasem, aby ukończyć odbudowę w pięć lat. W dodatku musieli zmierzyć się z takimi wyzwaniami, jak m.in. protokoły bezpieczeństwa związane z ołowiem i COVID-19. To nam zabierało bardzo dużo czasu. Trzeba było się przebrać, brać prysznice, nałożyć na siebie maski i kombinezony ochronne - wspomina Felicja Lamprecht, polska konserwatorka.
Szacuje się, że w ciągu ponad 5 lat odbudowy katedry nad jej przywróceniem do stanu sprzed pożaru pracowało 2000 osób, w Paryżu i innych miejscach we Francji. Zaangażowało się ok. 250 firm i warsztatów, a wśród nich przedstawiciele takich zawodów jak dekarze, kamieniarze, stolarze, budowniczowie organów, a nawet monterzy rusztowań. W trakcie odbudowy wykorzystano ok. 2000 dębów.
Renowacja Kluczowych Elementów
Umowa między instytucją publiczną odpowiedzialną za konserwację i restaurację katedry Notre-Dame de Paris, a Biurem Badań Geologicznych i Górniczych (BRGM) zakładała poszukiwanie kamieni do odbudowy katedry. Udało się już wybrać tysiąc kilkusetletnich dębów (połowę z lasów publicznych, a połowę z prywatnych Francji), które posłużyły do renowacji iglicy, ram transeptu i przyległych przęseł.
Od września 2020 prowadzone są badania, jak oczyścić i przeprowadzić renowację kaplic. Felicja Lamprecht, polska konserwatorka, która zajmuje się konserwacją malowideł ściennych, pracowała w katedrze przez cztery lata. Odnowiła 12 kaplic Notre-Dame. Reuters opisuje, że średniowieczna katedra licząca 860 lat została pieczołowicie odrestaurowana. Ma nową iglicę i sklepienie żebrowe, jej łukowe przypory i rzeźbione kamienne gargulce odzyskały dawną świetność, a białe kamienne i złote dekoracje lśnią jaśniej niż kiedykolwiek.
Wielkie organy szczęśliwie przetrwały pożar. Były jednak pokryte kurzem i zanieczyszczeniami, a niektóre części instrumentu zostały zdeformowane na skutek wysokiej temperatury. W związku z tym 8000 piszczałek zostało ostrożnie zdemontowanych w ciągu pięciu miesięcy, a następnie wyczyszczonych i ponownie zmontowanych jedna po drugiej od stycznia 2023 roku. Osiem dzwonów w północnej dzwonnicy katedry, symbol Notre Dame, które ważą łącznie prawie 17 ton, zostało zwróconych do katedry i zabrzmiały po raz pierwszy od pożaru 8 listopada br.
Jak zapewniają dziennikarze „National Geographic”, którym udało się niedawno wejść do wyremontowanej katedry - jej wystrój jest praktycznie taki sam jak przed pożarem. Śledztwo w sprawie przyczyn pożaru w katedrze Notre-Dame wciąż trwa.
Ponowne Otwarcie i Przyszłość Katedry
Po pięciu latach odbudowy, paryska katedra Notre Dame została ponownie otwarta 8 grudnia 2024 roku. W dwudniowych uroczystościach otwarcia odnowionej katedry weźmie udział około 50 światowych przywódców.
Uroczystość w sobotę 7 grudnia miała charakter polityczny i wzięli w niej udział jedynie oficjele i zaproszeni goście, w tym prezydent elekt USA Donald Trump oraz prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski. Tego dnia, 8 grudnia, świątynia znów będzie dostępna dla wszystkich i przez pierwszy tydzień - do 14 grudnia - będzie otwarta do godziny 22. Do wejścia będą uprawniać darmowe bilety, które można rezerwować w dniu wizyty bądź dzień albo dwa przed nią. Katedra będzie mogła pomieścić od 1900 do 3000 osób. Na inaugurację pojawili się francuscy biskupi oraz przedstawiciele państw, które wsparły odbudowę, a pierwsza msza została odprawiona przez arcybiskupa Paryża, Laurenta Ulricha.
Katedra, odnowiona po tragicznym pożarze w 2019 roku, ma przyciągać rocznie nawet 15 milionów odwiedzających.
Notre-Dame płonie - Zwiastun PL (Official Trailer)
Katedra Notre Dame jest jedną z pierwszych katedr stworzonych w stylu królewskim. Można powiedzieć, że jest to szuflada pamięci francuskiego gotyku, w której najważniejsza jest rzeźba. Te portale, które się na szczęście uratowały, były zresztą wielokrotnie remontowane. Francja ma się szczycić posiadaniem korony cierniowej Chrystusa kupionej przez Ludwika IX, eksponowanej najpierw w kaplicy pałacowej Sainte Chapelle, a później przeniesionej do kaplicy relikwii Notre Dame.
Budowa świątyni rozpoczęła się w 1163 r. Jeszcze w XIV w. była w całkiem dobrej kondycji, ale później trzeba było ją parokrotnie naprawiać. Najbardziej ucierpiała podczas rewolucji francuskiej, kiedy wybito część witraży i zrzucono królów judzkich znajdujących się w galerii królewskiej na portalu wejściowym. Te rzeźby zostały później wrzucone do Sekwany. Odnaleziono je w latach 60. XIX w. Ponadto w 1792 r. zniszczono szpicę, czyli wieżę na sygnaturkę, która spłonęła w ostatnim pożarze. Wydarzeniem, które uratowało Notre Dame po rewolucji francuskiej, była koronacja Napoleona I.
Największe kontrowersje pojawiły się wokół przyszłego wystroju katedry. Arcybiskup Paryża Laurent Ulrich zaproponował wstawienie kilku nowych witraży upamiętniających odbudowę świątyni, jednak sugestię tę odrzucono. Sporo kontrowersji pojawiło się również po niedawnym wysunięciu przez ministrę kultury Francji Rachidę Dati propozycji wprowadzenia płatnych biletów do katedry, jednak ostatecznie zdecydowano się na darmowe wejście.