W okresie żniw, kiedy praca na roli nabiera szczególnego tempa, niemal każdego dnia dochodzi do pożarów kombajnów zbożowych. Część z tych zdarzeń jest wynikiem nieszczęśliwego zbiegu okoliczności, jednak nierzadko przyczyną jest pośpiech operatora. Zrozumienie potencjalnych przyczyn pożarów kombajnów oraz stosowanie odpowiednich środków zapobiegawczych jest kluczowe dla bezpieczeństwa.
Zagrożenia związane z pośpiechem i brakiem przygotowania
Żniwa często przypominają walkę z czasem, gdzie każdy rolnik dąży do jak najszybszego i najefektywniejszego zebrania plonów. W tym kontekście pośpiech staje się najgorszym doradcą. Choć zasady prawidłowego użytkowania kombajnu mogą wydawać się oczywiste, nie wszyscy operatorzy ich przestrzegają. Zapominanie o podstawowych zasadach bezpieczeństwa może prowadzić do niebezpiecznych sytuacji.
Każdy użytkownik maszyny ma obowiązek skrupulatnego zapoznania się z instrukcją obsługi konkretnego sprzętu, a także z obowiązującymi przepisami Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (BHP). Przygotowanie kombajnu do sezonu to jedno z podstawowych zadań, które powinno być wykonane przed wyruszeniem w pole. Wyprowadzenie maszyny bez uprzedniego przeglądu jest działaniem ryzykownym.
Czynniki techniczne i eksploatacyjne prowadzące do zapłonu
Jednym z kluczowych aspektów zapobiegania pożarom jest utrzymanie czystości kombajnu. Kurz i inne zanieczyszczenia, gromadzące się w nadmiernej ilości, szczególnie w newralgicznych częściach maszyny, mogą działać jak materiał łatwopalny, zatykać mechanizmy i prowadzić do nadmiernego tarcia, które generuje ciepło i może wywołać zapłon.
Niezwykle ważne jest również dokonanie przeglądu przewodów elektrycznych. Niezależnie od sposobu przechowywania kombajnu zimą, do jego wnętrza mogły dostać się gryzonie, które mogły przegryźć izolację przewodów, stwarzając ryzyko zwarcia i pożaru. Dokładny przegląd przed rozpoczęciem sezonu jest niezbędny, jednak nie gwarantuje on pełnego bezpieczeństwa przez cały okres żniw.
Szczególną uwagę należy zwrócić na elementy układu omłotowego. Uderzenie kamienia o cepy bębna młócącego może spowodować iskrzenie, które z kolei może doprowadzić do zapłonu materiału znajdującego się w pobliżu.
Wpływ warunków atmosferycznych i środowiska pracy
Warunki atmosferyczne odgrywają znaczącą rolę w przebiegu zbiorów i mogą wpływać na pracę kombajnu. Wysoka temperatura otoczenia naraża silnik maszyny na nadmierne nagrzanie, co zwiększa ryzyko pożaru. Z kolei zbyt częste opady deszczu mogą prowadzić do przerostu zbóż i pojawienia się pleśni na kłosach. Osad z pleśni, podobnie jak kurz, może powodować problemy techniczne i zwiększać ryzyko zapłonu.
Ważne jest również dbanie o porządek na polu. Usuwanie pozostałości pożniwnych i innych materiałów palnych z otoczenia miejsca pracy kombajnu minimalizuje ryzyko rozprzestrzenienia się ognia.
Wyposażenie przeciwpożarowe i środki ostrożności
Każdy operator kombajnu powinien zadbać o odpowiednie wyposażenie przeciwpożarowe maszyny. Zaleca się posiadanie co najmniej dwóch gaśnic: jednej w kabinie kierowcy i drugiej umieszczonej na zewnątrz kombajnu. Ważne jest, aby były to gaśnice o odpowiedniej wielkości i przeznaczeniu do gaszenia pożarów maszyn rolniczych.
Strażacy przypominają również o podstawowych zasadach bezpieczeństwa podczas pracy: zakaz palenia wyrobów tytoniowych w czasie pracy oraz nieużywanie otwartego ognia w pobliżu maszyny. Każde opuszczenie kombajnu wymaga odłączenia akumulatorów za pomocą wyłącznika, co zapobiega przypadkowemu zapłonowi.
Incydenty pożarów kombajnów w regionie
W ostatnich latach odnotowano szereg zdarzeń związanych z pożarami kombajnów w powiecie wodzisławskim i okolicach. Przykładowo, w dniu 19.07.2023 roku w miejscowości Nowy Świętów doszło do pożaru kombajnu podczas pracy na polu rzepaku. Pomimo szybkiej interwencji strażaków, maszyna spłonęła doszczętnie.
Inny incydent miał miejsce w Pszowie, gdzie rano, 30 października, płonął kombajn zbożowy przy ulicy Dworskiej. Dzięki szybkiej akcji strażaków udało się uratować budynek gospodarczy znajdujący się w pobliżu. W tym przypadku przyczyny pojawienia się ognia nie ustalono.
W dniu 18.08.2023 roku około godziny 18:00 dyżurny otrzymał zgłoszenie dotyczące pożaru kombajnu na polu uprawnym w miejscowości Wodzisław Śląski. Szybka interwencja kombajnisty, który podjął samodzielną próbę ugaszenia pożaru komory silnika za pomocą gaśnic proszkowych, zapobiegła rozprzestrzenieniu się ognia na pozostałe elementy maszyny. Działania strażaków polegały na dogaszeniu i schłodzeniu komory silnika pianą ciężką.
Szkolenie z zakresu zapobiegania pożarom HAZWOPER od SafetyVideos.com
Procedury postępowania w przypadku pożaru
W przypadku zauważenia płomieni, pierwszą i najważniejszą czynnością, jakiej powinien podjąć się operator kombajnu, jest odjechanie od nieściętego zboża oraz natychmiastowe zgaszenie silnika maszyny. Następnie należy niezwłocznie wezwać pomoc, informując odpowiednie służby ratownicze o zdarzeniu.
W przypadku pożarów w obiektach górniczych, takich jak opisany pożar endogeniczny w JSW S.A. KWK „Pniówek”, procedury są znacznie bardziej złożone i obejmują ewakuację pracowników, zabezpieczenie strefy zagrożenia, a także działania mające na celu opanowanie pożaru, często z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu i współpracy z innymi jednostkami ratowniczymi.