Przyczyny, skutki i zapobieganie pożarom w obiektach handlowych

Pożary stanowią jedno z największych zagrożeń dla przedsiębiorstw i ich pracowników. W miejscu pracy mogą powodować ogromne straty materialne, a także zagrażać życiu i zdrowiu ludzi. Warto zatem zadbać o odpowiednie zabezpieczenia przeciwpożarowe i mieć świadomość występujących zagrożeń. W tym artykule przyjrzymy się najczęstszym przyczynom pożarów w miejscu pracy, skutkom tych zdarzeń oraz sposobom zapobiegania im.

Podstawowe zasady ochrony przeciwpożarowej

Każdy obiekt budowlany na etapie projektowania, a następnie budowy i odbioru końcowego podlega weryfikacji rozwiązań techniczno - budowlanych zastosowanych w obiekcie, uwzględniających między innymi drogi ewakuacyjne. Dodatkowo projekty budowlane wyznaczonych przepisami grup obiektów opiniowane są przez rzeczoznawców ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Podstawą zakończenia procesu palenia jest usunięcie co najmniej jednego z trzech czynników koniecznych: tlenu, ciepła lub paliwa. Pożar stanowiący w istocie niekontrolowany proces palenia uwarunkowany jest od jednoczesnego występowania tych trzech czynników.

Rodzaje materiałów palnych i środki gaśnicze

Nie każdy ogień gasimy tak samo. W zależności od rodzaju palącego się materiału, powinniśmy użyć środka gaśniczego przeznaczonego do gaszenia właściwej grupy materiałów, co zagwarantuje efektywne i bezpieczne działanie gaśnicze. Podział materiałów palnych na grupy pożarów:

• Grupa A: materiały stałe pochodzenia organicznego.
• Grupa B: ciecze palne.
• Grupa C: gazy palne.
• Grupa D: metale.
• Grupa F: oleje i tłuszcze w urządzeniach kuchennych.

Dla własnego bezpieczeństwa, zwłaszcza w miejscach, gdzie przepisy nie stawiają szczególnych wymagań, warto zaopatrzyć się w gaśnicę proszkową ABC 2kg, którą można gasić pożary ciał stałych pochodzenia organicznego, ciecze palne i gazy palne.

Najczęstsze przyczyny pożarów w miejscach pracy

Przyczyny powstawania pożarów w zakładach pracy mogą być różne. Zadaniem pracodawcy jest nadzorowanie i zabezpieczanie obiektu przed zdarzeniami związanymi z ogniem. Inspekcja ochrony przeciwpożarowej powinna rozpatrywać temat pod kątem stosowania:

• Zabezpieczeń technicznych: instalacje odgromowe, zabezpieczenia przeciążeniowe, uziemienia.
• Bezpiecznych rozwiązań konstrukcyjnych: korzystanie z urządzeń, elementów i instalacji spełniających normy polskie i europejskie, przestrzeganie zasad użytkowania, konserwacji i przeglądów technicznych.
• Zabezpieczeń technologicznych: ustalanie i przestrzeganie procedur technologicznych, zasad przechowywania i transportu materiałów niebezpiecznych.
• Prawidłowych ustaleń logistycznych: określenie obowiązków, zakazów i zadań związanych z przepisami BHP oraz bezpieczeństwem pożarowym.

Mając powyższe działania na uwadze, najczęstszymi przyczynami powstawania pożarów są:

• Podpalenia.
• Niewłaściwe obchodzenie się z ogniem, pozostawienie otwartego ognia bez nadzoru.
• Niewłaściwa organizacja pracy (np. brak nadzoru, brak oznakowań o zakazie palenia).
• Wyładowania atmosferyczne (brak lub niewłaściwe urządzenia odgromowe).
• Elektryczność statyczna (brak instalacji uziemiających).
• Nieprawidłowa eksploatacja urządzeń elektrycznych (przeciążenia, zwarcia, łuk elektryczny).
• Nieprawidłowa eksploatacja przewodów kominowych.
• Nieostrożność w trakcie prowadzenia prac pożarowo niebezpiecznych (spawanie, cięcie, zgrzewanie, podgrzewanie materiałów).
• Samozapalenia w procesach technologicznych oraz składowaniu materiałów.
• Reakcje chemiczne wynikające z pokrewieństwa materiałów lub w technologii i składowaniu cieczy łatwo zapalnych.
• Mechaniczne przyczyny wynikające z niewłaściwej eksploatacji urządzeń i maszyn (tarcie elementów, iskry mechaniczne).

Pożary w domach i mieszkaniach

W naszych mieszkaniach wyposażenie wnętrz oraz elementy wystroju często wykonane są z materiałów palnych. Zapaleniu się tych materiałów sprzyja niewłaściwa lokalizacja lub eksploatacja urządzeń grzewczych i kominowych, a także ich niesprawność.

Pożar może powstać wszędzie:

• Kuchnia: urządzenia kuchenne, kosze na śmieci.
• Łazienka: drobny sprzęt (suszarka).
• Pokój: nieostrożność osób podczas posługiwania się otwartym ogniem, papierosem.
• Piwnica, strych: wadliwie działająca i eksploatowana instalacja elektryczna, nieszczelne przewody kominowe, urządzenia pozostawione bez nadzoru.
• Magazyn: składowanie materiałów niebezpiecznych w miejscach do tego nieprzeznaczonych lub niewłaściwych ilościach, wykonywanie prac niebezpiecznych pożarowo bez właściwego zabezpieczenia.

Zimą ogromny problem stanowią nieszczelne piecyki gazowe. Zagrożenie zaczadzeniem może wystąpić podczas eksploatacji urządzenia opalanego paliwem stałym, ciekłym oraz gazowym. Powyższe czynności powinny wykonywać osoby posiadające kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim lub odpowiednie uprawnienia budowlane.

Najczęstszymi technicznymi przyczynami pożarów mieszkań jest wadliwie działająca i eksploatowana instalacja elektryczna, gazowa, nieszczelne lub prowadzące do zapalenia i rozszczelnienia zanieczyszczone przewody kominowe, urządzenia domowe pozostawione bez nadzoru (żelazko, suszarka do włosów, garnek na kuchence, itp.).

Pożary w biurach

Pracownicy powinni czuć się bezpiecznie w pracy pod każdym względem. Pożary w biurach mogą zagrozić nie tylko życiu, ale także majątkowi firm i źródłom utrzymania. Ważne jest zrozumienie najczęstszych przyczyn pożarów w biurach i dowiedzenie się, jak im zapobiegać.

Zapobieganie pożarom w biurze to przede wszystkim kwestia edukacji, odpowiedniego wyposażenia i organizacji pracy. W każdym miejscu pracy, bez względu na branżę czy wielkość firmy, zapewnienie bezpieczeństwa personelu powinno być priorytetem.

Szkolenie pracowników i komunikacja

Posiadanie odpowiedniego sprzętu i procedur przeciwpożarowych jest istotne, ale mało przydatne, jeśli pracownicy nie są świadomi, jak z nich korzystać. Upewnij się, że masz odpowiednią liczbę przeszkolonych strażaków, odpowiednią do wielkości Twojej firmy i jej współczynnika ryzyka. Przekazuj procedury i informacje dotyczące bezpieczeństwa pożarowego wszystkim pracownikom.

Wyposażenie i konserwacja

Czujniki dymu, drzwi przeciwpożarowe, oznakowania, gaśnice i koce gaśnicze są niezbędne w przypadku pożaru. Sprzęt musi być regularnie konserwowany przez kompetentnego specjalistę. Zagracone biuro może prowadzić do gromadzenia się materiałów łatwopalnych, co zwiększa ryzyko pożaru.

Pożary w obiektach handlowych

Nagromadzenie w obiektach handlowych różnego rodzaju materiałów palnych, a co za tym idzie ogromna gęstość obciążenia ogniowego, wpływa na moc pożaru i czas jego rozwoju. Można przyjąć, że produkty spalania będą bardzo toksyczne i mogą powodować ofiary śmiertelne wśród ludzi tam przebywających, ponadto będą emitowane olbrzymie ilości dymu utrudniające orientację.

W obiektach handlowych będą występować przede wszystkim pożary charakteryzujące się szybką i bardzo szybką prędkością rozwoju. Moc pożaru może osiągnąć wartości około 10 MW po czasie ok. 250 sekund (4 minuty 10 sekund), a dla pożarów szybkich - po ok. 450 sekundach. Są to wartości mocy pożarów bez fazy inkubacji/pożaru tlewnego.

Należy zwrócić uwagę na wartość mocy promieniowania cieplnego towarzyszącego spalaniu materiałów. Wartość graniczną mocy promieniowania przyjmowanych dla masowych obliczeń inżynierskich wskazuje się na poziomie 5 kW/m². Oznacza to, że obiekty handlowe należy wyposażyć w instalacje tłumiące rozwój pożaru, aby wartość mocy promieniowania nie przekroczyła 5 kW/m².

Systemy przeciwpożarowe w obiektach handlowych

W wielkopowierzchniowych obiektach handlowych do ochrony przed pożarem stosuje się wszystkie urządzenia i systemy przeciwpożarowe spełniające wymaganie podstawowe dla obiektów budowlanych - Bezpieczeństwo Pożarowe. Powinny one:

• Zapewniać odpowiednią nośność konstrukcji w przypadku pożaru.
• Ograniczać powstawanie i rozprzestrzenianie się ognia i dymu (postulat dotyczy przede wszystkim stref pożarowych).
• Zapewniać możliwość opuszczenia obiektu jego użytkownikom lub ich uratowania w inny sposób (ewakuacja).
• Zapewniać bezpieczeństwo ekip ratowniczych.

Wymagania te spełniają między innymi przeciwpożarowe instalacje techniczne, systemy sygnalizacji pożarowej, stałe urządzenia gaśnicze (SUG), systemy oddymiania i odprowadzania ciepła, ruchome oddzielenia przeciwpożarowe oraz zamknięcia przeciwpożarowe (drzwi, bramy, klapy odcinające).

Rola personelu w systemie bezpieczeństwa pożarowego

System bezpieczeństwa pożarowego, zwłaszcza w obiektach handlowych, powinien stanowić koincydencję pomiędzy człowiekiem a instalacjami przeciwpożarowymi. Personel odpowiedzialny, odpowiednio przygotowany do pełnienia funkcji panowania nad systemem ppoż. w czasie rzeczywistym trwania pożaru, powinien zostać wyposażony w narzędzia i procedury pozwalające na podejmowanie prawidłowych decyzji w sytuacji kryzysowej.

Personel odpowiedzialny (uprawniony) powinien przejść odpowiednie szkolenia i uzyskać certyfikat. Powinien umieć ocenić potrzeby swojego obiektu, nadążać za zmianami w nim zachodzącymi, określić wynikające z nich potrzeby oraz potrafić opracować odpowiednie procedury. Personel ochrony powinien być przeszkolony w stosowaniu procedur ewakuacyjnych, zwłaszcza w zakresie opanowania elementów paniki i udzielania pomocy osobom o ograniczonej zdolności poruszania się.

Do ich codziennych obowiązków powinien należeć nadzór nad widocznymi, drobnymi urządzeniami będącymi częścią systemu bezpieczeństwa pożarowego, takimi jak stan samozamykaczy drzwiowych, trzymaczy elektromagnetycznych, stan bram ppoż. i drzwi ewakuacyjnych, stan opisów na urządzeniach i podzespołach systemów ppoż.

Przyczyny i skutki pożarów na halach produkcyjnych

Pożary na halach produkcyjnych stanowią jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla bezpieczeństwa pracowników, integralności infrastruktury oraz ciągłości operacyjnej przedsiębiorstw. Wybuch pożaru może prowadzić do tragicznych skutków - od utraty życia ludzkiego, przez zniszczenie mienia, aż po poważne zakłócenia w działalności gospodarczej.

Najczęstsze przyczyny pożarów w halach przemysłowych

Pożary na halach produkcyjnych mogą być wynikiem różnych czynników:

• Błędy ludzkie: Około 20-25% pożarów przemysłowych. Niewłaściwe użytkowanie maszyn, nieprzestrzeganie procedur bezpieczeństwa, palenie w miejscach niedozwolonych.
• Problemy techniczne i elektryczne: Około 25-30% pożarów. Wadliwe instalacje elektryczne, przeciążone obwody, iskrzenie, niesprawne maszyny.
• Materiał łatwopalny: Około 18-20% pożarów. Niewłaściwe przechowywanie materiałów łatwopalnych, takich jak chemikalia, oleje, gazy.
• Procesy technologiczne: Około 15% pożarów. Procesy generujące ciepło, iskry lub płomienie, takie jak spawanie, cięcie metali.
• Awaria systemów grzewczych: Około 10% pożarów. Niesprawne systemy grzewcze, piece i kotły.
• Nieodpowiednia wentylacja: Około 8% pożarów. Brak odpowiedniej wentylacji prowadzi do gromadzenia się łatwopalnych gazów i pyłów.

Przyczyny rozprzestrzeniania się pożarów

Głównymi przyczynami rozprzestrzeniania się pożarów są:

• Niewłaściwe zabezpieczanie procesów technologicznych (niewłaściwe składowanie materiałów palnych, nadmierne gromadzenie materiałów).
• Nieprzestrzeganie wymagań budowlanych (stosowanie niewłaściwych materiałów budowlanych, brak oddzieleń przeciwpożarowych, niewłaściwa aranżacja pomieszczeń).
• Błędy w zwalczaniu pożaru (brak lub nieprawidłowe przeszkolenie pracowników, stosowanie niewłaściwej strategii gaszenia lub środków gaśniczych).
• Brak oraz niewłaściwe działanie wymaganych zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Negatywne zdarzenia podczas pożaru obejmują promieniowanie cieplne, zadymienie, iskry, ognie lotne oraz wydzielanie toksycznych substancji, takich jak czad.

Regulacje prawne i zapobieganie pożarom

Właściwe zarządzanie ryzykiem pożarowym oraz przestrzeganie odpowiednich przepisów i standardów bezpieczeństwa są kluczowe dla zapobiegania pożarom. Unia Europejska oraz Polska wprowadziły szereg regulacji mających na celu minimalizację ryzyka pożarów na halach produkcyjnych.

Normy Unii Europejskiej i polskie przepisy

• Dyrektywa ATEX (2014/34/UE): Określa wymagania dotyczące urządzeń i systemów ochronnych przeznaczonych do użytku w atmosferach potencjalnie wybuchowych.
• Dyrektywa 89/391/EEC (Ramowa dyrektywa dotycząca bezpieczeństwa i higieny pracy): Określa ogólne zasady dotyczące poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników w miejscu pracy.
• Rozporządzenie REACH (1907/2006/WE): Dotyczy rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów.
• Ustawa o ochronie przeciwpożarowej: Reguluje obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej, w tym konieczność opracowania i wdrożenia instrukcji bezpieczeństwa pożarowego.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów: Określa szczegółowe wymagania dotyczące ochrony przeciwpożarowej.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie: Określa sposób ustalania i wymagania stawiane budynkom w zakresie kategorii zagrożenia ludzi, stref pożarowych, oraz klas odporności ogniowej elementów budynku.
• Kodeks pracy: Zawiera przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy.

Praktyczne kroki zapobiegawcze

Zapobieganie pożarom na hali produkcyjnej wymaga kompleksowego podejścia:

• Ocena ryzyka i planowanie: Regularne przeglądy instalacji elektrycznych, grzewczych oraz maszyn. Dokładna ocena materiałów używanych w procesach produkcyjnych.
• Szkolenia i świadomość pracowników: Regularne szkolenia dla pracowników w zakresie bezpieczeństwa pożarowego, procedur ewakuacyjnych, obsługi gaśnic i alarmów. Edukacja pracowników na temat potencjalnych zagrożeń.
• Środki prewencyjne: Montaż czujników dymu, czujników ciepła oraz systemów alarmowych. Zapewnienie odpowiedniej wentylacji. Zainstalowanie automatycznych systemów gaszenia.
• Przestrzeganie przepisów i norm prawnych: Regularna aktualizacja instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Zapewnienie zgodności z unijnymi i krajowymi normami bezpieczeństwa pożarowego.
• Zarządzanie ryzykiem: Systematyczne monitorowanie ryzyka pożarowego. Opracowanie planów reakcji kryzysowej.
• Audyty i kontrole: Regularne audyty bezpieczeństwa. Stała kontrola jakości działań zapobiegawczych i procedur bezpieczeństwa.

Postępowanie w przypadku wybuchu pożaru

W przypadku wybuchu pożaru na hali produkcyjnej, szybka i skuteczna reakcja jest kluczowa dla minimalizacji szkód i zagrożenia dla życia pracowników. Kroki, które należy podjąć:

1. Natychmiastowe powiadomienie służb ratowniczych: Zadzwoń na numer alarmowy (np. 112), podaj dokładną lokalizację i opisz sytuację.
2. Uruchomienie alarmu pożarowego: Włącz alarm, aby poinformować wszystkich pracowników o zagrożeniu i zainicjować procedury ewakuacji.
3. Zabezpieczenie bezpiecznej ewakuacji: Po informacji o konieczności ewakuacji, kieruj pracowników do najbliższych wyjść ewakuacyjnych. Zachęcaj do zachowania spokoju i porządku.
4. Zastosowanie środków gaśniczych (jeśli to bezpieczne): Jeśli to bezpieczne i masz odpowiednie szkolenie, spróbuj ugasić pożar przy użyciu odpowiednich gaśnic lub systemów gaśniczych.
5. Unikanie wdychania dymu i toksycznych gazów: Staraj się jak najszybciej opuścić obszar zagrożenia.
6. Zamykanie drzwi i wyłączanie źródeł zasilania (jeśli to bezpieczne): Zamknij drzwi, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się ognia i dymu. Wyłącz źródła zasilania, aby zminimalizować ryzyko rozprzestrzeniania się pożaru.
7. Oczekiwanie na przybycie służb ratowniczych: Po ewakuacji pozostań na bezpiecznej odległości od budynku. Po przybyciu służb ratowniczych, udziel im wszelkich niezbędnych informacji.
8. Przeprowadzenie kontroli powypadkowej: Po ugaszeniu pożaru przeprowadź kontrolę w celu identyfikacji przyczyn i oceny skutków.
9. Zgłoszenie incydentu: Zgłoś incydent odpowiednim organom i przeprowadź wewnętrzną analizę w celu zidentyfikowania działań zapobiegawczych.

Skutki pożarów

Pożary prowadzą do ogromnych strat materialnych, obejmujących zniszczenie mienia, przerwy w działalności gospodarczej oraz utratę miejsc pracy. Spalanie materiałów chemicznych i tworzyw sztucznych powoduje emisję toksycznych substancji do atmosfery, zanieczyszczenie gleby i wód oraz długotrwałe skutki ekologiczne.

Wzrost liczby pożarów wpłynął na rynek ubezpieczeniowy, prowadząc do podwyżek składek oraz zaostrzenia wymagań dotyczących zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Największe pożary w latach 2024-2025 w Polsce

Lata 2024-2025 były okresem występowania znaczących pożarów w obiektach handlowych i przemysłowo-magazynowych w Polsce. Analiza tych zdarzeń wskazuje na konieczność wzmocnienia działań prewencyjnych, inwestycji w nowoczesne technologie oraz edukacji pracowników w zakresie bezpieczeństwa pożarowego.

• Pożar hali handlowej przy ul. Marywilskiej w Warszawie (12 maja 2024): Ogień objął halę o wymiarach 250 na 250 metrów. Eksperci wskazują na błędy w projektowaniu i eksploatacji, w tym palną izolację dachu i brak automatycznych tryskaczy. Śledztwo wykazało, że pożar był wynikiem celowego podpalenia.
• Pożar w Siemianowicach Śląskich (10 maja 2024): Ogień na terenie składowiska odpadów. Ustalono, że było to podpalenie.
• Pożar magazynu marketu budowlanego w Krośnie (lipiec 2024): Największa akcja gaśnicza w województwie podkarpackim od lat.
• Pożar hali w Porcie Gdańsk (14 lipca 2024): Ogień objął powierzchnię 6500 metrów kwadratowych, w tym materiały z tworzyw sztucznych i palety z olejem napędowym.
• Pożar hali produkcyjno-magazynowej w Ołtarzewie (styczeń 2024): Prawdopodobną przyczyną było samozapłon substancji łatwopalnej. Zginęła jedna osoba, ranni zostali ratownicy.
• Pożar terminala przeładunkowego LHS w Sławkowie (28 czerwca 2024): Ogień objął zbiorniki z paliwem, seria eksplozji.

Analiza wykazała, że większość przyczyn miała źródło w czynnikach technicznych i organizacyjnych (niedostateczna ochrona ogniowa, nieprawidłowe składowanie substancji palnych, brak obowiązkowych systemów gaśniczych), a dopiero w kilku przypadkach ustalono celowe działanie człowieka (podpalenia).

Wnioski i rekomendacje

Odpowiedni poziom bezpieczeństwa pożarowego wielkopowierzchniowych obiektów handlowych stanowi składową wielu czynników, takich jak wyposażenie techniczne, poziom przygotowania personelu i właściwe zarządzanie bezpieczeństwem pożarowym obiektu. Działanie ludzi i urządzeń w przypadku pożaru powinno być bezzwłoczne i bezbłędne.

W odpowiedzi na analizowane tragedie, władze zapowiedziały zmiany prawne i zaostrzenie nadzoru. Proponowane są zmiany w rozporządzeniu o warunkach technicznych, m.in. ograniczające maksymalną wielkość stref pożarowych i uszczelniające przegrody ścienne i dachowe z palnymi izolacjami. Komendant Główny PSP akcentuje, że to przede wszystkim właściciel lub zarządca obiektu odpowiada za bezpieczeństwo pożarowe.

Przedsiębiorstwa powinny inwestować w nowoczesne technologie, uaktualniać procedury bezpieczeństwa i wyposażenie, a także dbać o regularne szkolenia pracowników. Kompleksowe podejście do zarządzania ryzykiem pożarowym jest kluczowe dla przeciwdziałania takim tragediom w przyszłości.

tags: #pozar #kompleksu #handlowo