Kościół Świętego Jakuba Apostoła w Krzepicach to rzymskokatolicki kościół parafialny, będący świadkiem burzliwych dziejów historii Polski i miejscowych pożóg. Ta zabytkowa świątynia, wzniesiona w stylu gotyckim, od wieków stanowi centrum życia duchowego miejscowości, doświadczając zarówno okresów rozkwitu, jak i zniszczeń.
Fundacja i Charakterystyka Gotycka
Krzepicka Parafia należy do grona prastarych parafii Polski, swymi korzeniami sięgając okresu średniowiecza - czasów panowania ostatniego z Piastów, króla Kazimierza Wielkiego. On to ufundował w XIV wieku gotycki kościół farny, jednonawowy, trójprzęsłowy, zbudowany z czerwonej cegły. Budynek kościoła św. Jakuba Apostoła, mieszczący się w narożniku rynku, to najpiękniejsza konstrukcja powstała z fundacji Kazimierza Wielkiego w tej części Polski. Stanowi ona przykład gotyckiej formy, wpisującej się w bogactwo nurtu Kazimierzowskich świątyń. O gotyckim charakterze obiektu świadczą ceglane mury wsparte szkorpami, dwa portale i ostrołukowe okna.
Burzliwe Dzieje: Pożary, Rabunki i Przebudowy
Sama budowla na przestrzeni lat była świadkiem burzliwych dziejów historii Polski: przechodziła pożary, rabunki wojenne, była świadkiem epidemii. Dziejowe pożogi spowodowały remonty oraz przebudowy świątyni.
Szczególnie dotkliwy był pożar w 1656 roku, kiedy to, w trakcie słynnego „Potopu”, klasztor oraz kościół zostały obrabowane i spalone przez Szwedów. Planowano nawet rozbiórkę zrujnowanej, pozostałej części budynku klasztornego, czego na szczęście nie uczyniono. Te wydarzenia głęboko wpłynęły na kształt i wygląd świątyni, wymuszając liczne prace renowacyjne i zmiany architektoniczne.
Przemiany Architektoniczne na Przestrzeni Wieków
Zasadnicza zmiana kształtu oraz wyposażenia miała miejsce w XVII wieku, kiedy to świątynię podwyższono i nadano jej monumentalny charakter, a jej wnętrze zostało wzbogacone o barokowe elementy, w tym piękne, złote ornamenty i posągi. Ówczesnym starostą krzepickim był Mikołaj Wolski - dworzanin króla Zygmunta III Wazy oraz marszałek koronny. Kościół połączył tradycje późnego gotyku z motywami nowożytnymi.
Około 1620 roku od północnej strony została dostawiona kaplica Chrystusa Ukrzyżowanego (kaplica Łaszewskich). Jest w niej umieszczony ołtarz z XVIII wieku, w stylu późnobarokowym, przedstawiający Ukrzyżowanego Chrystusa razem z narzędziami Męki Pańskiej i posągami Matki Bożej oraz św. Jana Ewangelisty. Około 1660 roku, od południowej strony została dostawiona kaplica św. Józefa (Obywateli Krzepickich), będąca symetrycznym odbiciem kaplicy Łaszewskich. Jest ona dziękczynnym wotum za ocalenie od zarazy i potopu szwedzkiego. Oprócz tego, jest umieszczony w niej powstały w 1730 roku ołtarz św. Józefa z Dzieciątkiem, oraz posiada posągi Aarona i Mojżesza.
Organy wykorzystywane na co dzień to jeden z dwóch instrumentów, które mieszczą się w krzepickiej świątyni, obok zabytkowego pozytywu. Zostały wybudowane w latach 50. XX w. Pozytyw, który jest drugim instrumentem w krzepickiej świątyni pochodzi z XVIII wieku. W kościele św. Jakuba znalazł się dopiero po roku 1824, kiedy to spłonął drewniany kościół Zesłania Ducha Świętego, w którym stał wcześniej. Prawdopodobnie był wykorzystywany przez niegdyś obecnych przy kościele zakonników.
Na obecny wygląd i wyposażenie kościoła miały wpływ różne style i kolejne przebudowy. Świątynia przechodziła liczne remonty i restauracje, m.in. w latach: 1548, 1620, 1660, 1825, 1830, 1840-46, 1876, 1884, 1903, 1924, 1938, 1954-55, 1969 i w latach 90. XX wieku.
Rola Klasztoru i Działalność Kanoników
W roku 1466 starosta krzepicki Jan Hińcza z Rogowa za zgodą Króla Kazimierza Jagiellończyka i arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana Gruszczyńskiego, wyraził zgodę na utworzenie w Krzepicach klasztoru kanoników regularnych laterańskich św. Augustyna, czyniąc z parafii kościół zakonny aż do 1810 roku, czyli do kasaty wspomnianego zakonu. Kanonicy, oprócz odprawiania nabożeństw wyznaczonych przez fundatorów, prowadzili szkołę parafialną, szpital oraz skryptorium. W XVII wieku klasztor rozbudowano.
Cenne Elementy Wyposażenia
Wśród wielu cennych dzieł sztuki i przedmiotów wpisanych do katalogu zabytków można wyróżnić: pacyfikał z 1577 roku, XVII-wieczny krucyfiks, cudowny obraz matki Bożej Różańcowej z 1736 roku i monstrancja z 1750 roku.
Kontekst Miejscowości Krzepice: Historyczne Pożogi
Od niepamiętnych czasów Krzepice nawiedzały pożary, które niszczyły miasto. Odnotowano je w latach: 1450, 1527, 1656, 1867, 1881, 1903, 1904, 1906. Zwarta zabudowa, przeważnie drewniana, gontowe i słomiane dachy sprzyjały pożarom, a straty jednego pożaru bywały ogromne. Ten kontekst historyczny miasta pomaga zrozumieć, dlaczego również świątynia wielokrotnie padała ofiarą żywiołu.
tags: #pozar #kosciola #w #krzepicach