Sobieszewo, miejscowość położona na Wyspie Sobieszewskiej, ma długą i bogatą historię kościelną, naznaczoną zarówno okresem świetności, jak i tragicznym pożarem, który w 1986 roku strawił zabytkową świątynię. Dziś na jej miejscu stoi nowy kościół, będący centrum życia religijnego dla lokalnej społeczności.
Stary kościół w Sobieszewie: rys historyczny
Początki i okres luterański
Kościół rzymskokatolicki o nieznanym wezwaniu mógł istnieć w Sobieszewie już prawdopodobnie w XVI wieku, by następnie zostać przejętym przez luteranów. Od 1590 roku wzmiankuje się luterańskich kaznodziejów, którzy posługiwali tu w pojedynkę. Zbór luterański, początkowo skromnych rozmiarów, w XVII wieku kilkakrotnie był przebudowywany. Była to budowla o konstrukcji szachulcowej, sześcioosiowa, na rzucie prostokąta, kryta dachem dwuspadowym, tzw. karpiówką.
Zmiany architektoniczne i renowacje
W latach 1683-1687, za czasów pastora Petera Rechoviusa, kościół przebudowano w stylu barokowym. W ramach tych prac przebudowano organy i dobudowano im nowy chór, dodano wieżę, a w 1688 roku pomalowano i pozłocono chór organowy. W 1689 roku na wieży zawieszono dzwon odlany przez Absalona Witlowskiego. Za czasów pastora Nathanaela Taute w 1702 roku ponownie przelano duży dzwon, a w 1707 roku wybudowano nowy budynek szkolny. Za pastora Nathanaela Gottfrieda Falcka w 1742 roku, dzięki wsparciu finansowemu burmistrza Johanna Wahla, odremontowano stary zegar z kościoła św. Jana i zamontowano na kościelnej wieży. W 1745 roku wzniesiono od południa kaplicę, a w nawie głównej pojawił się w 1741 roku nowy ołtarz. W 1771 roku zbudowano nową ambonę. Po uszkodzeniach spowodowanych kataklizmami, takimi jak huragan w 1818 roku i powódź w 1840 roku, zbór poddano dwukrotnie renowacji (w 1823 i 1845 roku). Ewangelicka parafia na tzw. Mierzei (Nehrung) do 1793 roku podlegała gdańskiemu Ministerium Duchownemu, następnie funkcjonowała w ramach osobnej superintendentury.
Czasy powojenne i przybycie Saletynów
Podczas walk w 1945 roku zbór częściowo rozebrano (materiał zużyto na budowę schronów dla Wehrmachtu), częściowo uległ zniszczeniu na skutek ostrzału artyleryjskiego (wieża, kruchta, dachy, chór, galerie, okna i drzwi). Gmina ewangelicka działała do 1946 roku, czyli do wysiedlenia ludności niemieckiej z terenu gminy Świbno.
W sierpniu 1946 roku administrator apostolski diecezji gdańskiej, ks. dr Andrzej Wronka, powierzył saletynom obsługę duszpasterską miejscowości Sobieszewo. W drugiej połowie września 1946 roku z polecenia ks. prowincjała Michała Kolbucha, został skierowany do Sobieszewa ksiądz z tego zgromadzenia. Kościół w lipcu 1946 roku oddano do dyspozycji zgromadzeniu zakonnemu saletynów. Po odbudowaniu i restauracji kościoła ewangelickiego oraz dostosowaniu do potrzeb obrządku katolickiego, władze kościelne erygowały w dniu 1 stycznia 1947 roku parafię pod wezwaniem Matki Bożej Saletyńskiej. Dnia 5 października 1947 roku miał miejsce akt poświęcenia odbudowanej świątyni, którego dokonał ks. prowincjał Michał Kolbuch. W latach 1946-1947 świątynia została częściowo wyremontowana i odbudowana; zrezygnowano jedynie z odbudowania wieży, którą zastąpiła mała czworoboczna drewniana sygnaturka z krzyżem pośrodku dachu. Na terenie parafii znajdował się również dom zakonny sióstr. W 1948 roku ustanowiono kaplicę filialną w Świbnie pod wezwaniem św. Wojciecha. Pełne unormowanie prawa własności do kościelnego gruntu nastąpiło w czerwcu 1971 roku.
W sierpniu 1961 roku, z inicjatywy ks. proboszcza Wincentego Bugiela, sprowadzono z Dębowca do sobieszewskiej świątyni figurę Matki Bożej Płaczącej. Figura ta, wykonana z drewna dębowego w 1926 roku, jest najstarszą w Polsce i cieszy się wielkim kultem. W 1981 roku, po wydzieleniu osobnej parafii w Świbnie, przy kościele sobieszewskim pozostała tylko zachodnia część wyspy oraz tereny na Żuławach.
Tragiczny pożar z 1986 roku
Zniszczenie i ocalone elementy
Dnia 22 lutego 1986 roku doszło do pożaru, w wyniku którego poewangelicki kościół uległ całkowitej zagładzie. Stary, zabytkowy kościół z murem pruskim, który stał w Sobieszewie do 1986 roku, został w całości strawiony przez ogień. Uratowano z pożaru łaskami słynącą figurę Matki Bożej Saletyńskiej (Matki Bożej Płaczącej). Ocalała natomiast plebania, osobno stojąca na północny zachód od starego kościoła. Na jej dziedzińcu przez pół roku odbywały się msze.
Pożar zabytkowego kościoła w Łękawicy 1992
Początki odbudowy
Z inicjatywy ks. proboszcza Zbigniewa Czuchry zgromadzono odpowiednie środki materialne na budowę nowego kościoła. Kaplicę zastępczą udostępniono wiernym już w sierpniu 1986 roku.
Budowa nowej świątyni i jej znaczenie
Projekt i realizacja
W latach 1988-1995 wzniesiono od podstaw nową świątynię, według projektu architektów Leopolda i Antoniego Taraszkiewiczów. Budowę rozpoczęto 8 maja 1989 roku. Nowy kościół, od strony wschodniej (prezbiterium i zakrystii), łączy się z plebanią. Kaplica zastępcza została zaadaptowana na Dom Pielgrzyma pod nazwą Dom Maksymina i Melanii.
Poświęcenia i ustanowienie sanktuarium
Dnia 19 października 1995 roku ks. arcybiskup gdański, Tadeusz Gocłowski, dokonał uroczystego poświęcenia kaplicy Matki Bożej Płaczącej w nowo wybudowanej ku jej czci świątyni. W 1997 roku arcybiskup Gocłowski poświęcił kaplicę Matki Bożej Płaczącej w nawie bocznej nowego kościoła. W 2003 roku ustanowił tu archidiecezjalne Sanktuarium Matki Bożej Saletyńskiej, a 5 sierpnia 2007 roku, w asyście kilku innych biskupów, dokonał uroczystej koronacji figury.
Współczesny wygląd i życie parafialne
Obecny kościół, na planie prostokąta, jest budowlą murowaną, z nawami bocznymi. Nad wejściem znajduje się wieżyczka nawiązująca kształtem do tej zniszczonej w 1945 roku. Prezbiterium ozdobione jest jedynie prostym drewnianym krzyżem. Z prawej strony, w południowej nawie, mieści się kaplica Matki Bożej Płaczącej, a w nawie przeciwległej - kaplica Miłosierdzia Bożego ze stałą adoracją Najświętszego Sakramentu.
Przy parafii, która w dalszym ciągu jest kierowana przez saletynów, działają liczne organizacje i stowarzyszenia katolickie. Na jej terenie funkcjonują też inne zgromadzenia zakonne, w tym od 1946 roku franciszkanki służebnice Krzyża oraz od 1991 roku pallotynki.
tags: #pozar #kosciola #w #sobieszewie