Kanada doświadcza jednego z najtragiczniejszych sezonów pożarów lasów w swojej historii. W całym kraju szaleje ponad 100 ognisk, które strawiły już prawie 1,5 miliona hektarów terenu, a sezon pożarowy jeszcze się nie zakończył. Intensywny dym z pożarów znacząco pogorszył jakość powietrza w wielu kanadyjskich miastach, w tym w Toronto, i stanowi zagrożenie również dla miast w Stanach Zjednoczonych.
Skala zagrożenia i obecna sytuacja
Obecnie w Kanadzie aktywnych jest 209 pożarów lasów, z czego ponad połowa - 104 - pozostaje nieopanowana. Od początku roku ogień strawił już ponad 1,4 miliona hektarów lasu, co stanowi trzykrotnie większą powierzchnię niż średnia z dziesięciu lat w tym samym okresie. Najtrudniejsza sytuacja panuje w prowincjach Alberta, Manitoba i Saskatchewan, skąd dym dociera na znaczne odległości, wpływając na jakość powietrza w całym kraju i poza jego granicami.
W największym mieście Kanady, Toronto, wydano ostrzeżenie przed złą jakością powietrza, wskazując na dym pochodzący z pożarów jako główną przyczynę. Alarm obejmuje nie tylko samo miasto, ale również całą aglomerację, zamieszkaną przez ponad 6 milionów osób. Podobne problemy z jakością powietrza mogą wkrótce dotknąć również niektóre miasta w Stanach Zjednoczonych, w tym Chicago, Milwaukee i Omaha.
Przyczyny pożarów: czynniki naturalne i antropogeniczne
Pożary lasów w Kanadzie są zjawiskiem naturalnym, wpisanym w cykl przyrodniczy tamtejszych ekosystemów. Lasy borealnych regionów Północnej Alberty, składające się głównie ze starszych iglaków, takich jak czarny świerk i sosna Banksa, są podatne na ogień. Tradycyjnie pożary występują wiosną i latem, pomagając w usuwaniu martwej roślinności i tworzeniu przestrzeni dla nowego wzrostu.
Jednakże, obecny sezon pożarowy cechuje się bezprecedensową skalą i intensywnością, co jest ściśle powiązane ze zmianami klimatycznymi. Wyższe temperatury, dłuższe okresy suszy i brak naturalnej ochrony w postaci śniegu przyczyniają się do tworzenia idealnych warunków do rozprzestrzeniania się ognia. Według raportu The USA Forest Service z 2015 roku, zmiany klimatyczne spowodowały wydłużenie sezonu pożarowego w Kanadzie średnio o 78 dni w porównaniu do 1970 roku. Ocieplenie klimatu w tym regionie jest związane ze zjawiskiem El Niño, które prowadzi do bardziej suchych warunków niż zwykle.
Istotnym czynnikiem jest również czynnik ludzki. Straż pożarna szacuje, że w Manitobie w tym roku 90% pożarów lasów miało swoje źródło w ludzkiej nieostrożności. Połączenie tych czynników - zmian klimatycznych sprzyjających rozprzestrzenianiu się ognia oraz działalności człowieka - prowadzi do katastrofalnych skutków.
Specyficzne warunki pogodowe, takie jak wysokie temperatury, niska wilgotność i silny wiatr, w połączeniu z suchym materiałem roślinnym, tworzą doskonałe warunki do szybkiego rozwoju pożarów. Zjawisko inwersji, polegające na napływie ciepłych mas powietrza nad chłodne podłoże, dodatkowo potęguje intensywność ognia, zwłaszcza gdy występuje w połączeniu z wysokimi temperaturami i wiatrem.
Skutki pożarów: ewakuacje i wpływ na jakość powietrza
Pożary wywołały konieczność ewakuacji dziesiątek tysięcy ludzi. W samej prowincji Manitoba do czwartku swoje domy musiało opuścić ponad 18 tysięcy osób. Sytuacja jest bardzo napięta również w innych prowincjach, gdzie władze wydają ostrzeżenia i nakazy ewakuacji dla zagrożonych terenów.
Dym z kanadyjskich pożarów dotarł aż do Europy, niosąc ze sobą tlenek węgla. Choć eksperci uspokajają, że nie stanowi on bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia mieszkańców, wpływa na jakość powietrza i może powodować zamglenie oraz intensywne kolory zachodzącego słońca. Europejski serwis monitoringu jakości powietrza Copernicus (CAMS) odnotował obecność smug dymu nad Morzem Śródziemnym oraz w północno-zachodniej Europie.
Wpływ pożarów na jakość powietrza jest odczuwalny również w Stanach Zjednoczonych. W Nowym Jorku wskaźnik jakości powietrza osiągnął niebezpieczne poziomy, czyniąc miasto jednym z najbardziej zanieczyszczonych na świecie. Alerty dotyczące jakości powietrza objęły ponad 100 milionów ludzi w USA, zmuszając ich do pozostania w domach i stosowania maseczek ochronnych. Opóźnienia w ruchu lotniczym również stały się codziennością.
Pożary w Los Angeles - Okiem architekta
Długoterminowe konsekwencje i zmiany klimatyczne
Pożary lasów w Kanadzie mają poważne długoterminowe konsekwencje dla klimatu. Emisje dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych pochodzące z pożarów znacząco przyczyniają się do globalnego ocieplenia. Szacuje się, że pożary borealnych lasów w Ameryce Północnej i Eurazji w 2021 roku wyemitowały 1,76 miliarda ton CO2, co stanowi prawie 5% antropogenicznych emisji.
Dodatkowo, pożary mogą prowadzić do rozmarzania wiecznej zmarzliny, uwalniając do atmosfery metan, który jest znacznie silniejszym gazem cieplarnianym niż dwutlenek węgla. Ten mechanizm dodatniego sprzężenia zwrotnego potęguje proces ocieplenia klimatu.
Naukowcy przewidują, że w przyszłości pożary lasów będą występować częściej i z większą intensywnością, co może zagrozić zdolności kanadyjskich lasów do wiązania dwutlenku węgla. W związku z tym, Kanada stoi przed wyzwaniem nie tylko walki z obecnymi pożarami, ale także adaptacji do nowej rzeczywistości klimatycznej i zmniejszenia poziomu emisji pochodzących z paliw kopalnych.
Przykłady historycznych i tegorocznych pożarów
Pożar lasu o symbolu MWF-009, zauważony 1 maja w rejonie Fort McMurray, szybko przekształcił się w katastrofę. Połączenie długotrwałej suszy, wysokich temperatur i niskiej wilgotności, a także silnego wiatru, doprowadziło do obowiązkowej ewakuacji około 88 000 mieszkańców miasta - największej ewakuacji związanej z pożarem w historii Kanady. Straty związane z tym pożarem oszacowano na 9 miliardów dolarów kanadyjskich.
Rok 2023 był najgorszym w historii Kanady pod względem pożarów lasów, ze spalonym obszarem wynoszącym 185 tysięcy km kwadratowych. W sierpniu 2023 roku ewakuowano 45 tysięcy mieszkańców Terytoriów Północno-Zachodnich, w tym prawie całą populację Yellowknife.
W 2024 roku, choć satelity wskazują na mniejszą liczbę miejsc zagrożonych pożarem w porównaniu do poprzedniego roku, lato zapowiada się jako drugie najgorsze pod względem skali pożarów od 2012 roku. Czerwiec jest kluczowym miesiącem dla przewidywania dalszych pożarów, ze względu na największe opady w roku w zachodniej Kanadzie.
Metody walki z pożarami i wsparcie
W walce z żywiołem angażują się liczne zespoły strażaków, w tym specjalistyczne grupy takie jak Unit (20 osób), Helitack (4 osoby), Rappel (7 osób) i Firetack (8 osób). Szkolenia tych zespołów odbywają się corocznie w Ośrodku Szkoleniowym w Hinton, w prowincji Alberta, obejmując szeroki zakres umiejętności, od łączności radiowej po metody gaśnicze i zasady bezpieczeństwa.
W akcjach gaśniczych wykorzystywany jest ciężki sprzęt, taki jak buldożery i spycharki, tworzące pasy oddzielenia przeciwpożarowego. Samoloty gaśnicze, w tym Lockheed L-188 Electra i The British Aerospace (BAe) 146, zrzucają na płonące obszary tysiące litrów wody i środków gaśniczych. Kanadyjskiej grupie Kanada Task Force 2 (Can-TF2), jednej z czterech ciężkich grup poszukiwawczo-ratowniczych HUSAR, również powierzono zadania związane z walką z pożarami.
W obliczu kryzysu, międzynarodowe wsparcie stało się kluczowe. Strażakom z Kanady pomagają ich koledzy z Australii, Nowej Zelandii, USA, Republiki Południowej Afryki i Francji. Wojsko kanadyjskie również zostało zaangażowane w akcje ratowniczo-gaśnicze.
Rząd prowincji Alberta podjął szereg działań mających na celu wsparcie ewakuowanych, w tym pomoc finansową, organizację centrów ratunkowych wyposażonych w podstawowe potrzeby, a także zapewnienie pomocy psychologicznej i kontynuacji nauki dla dzieci. Przywrócenie infrastruktury miejskiej i ocena uszkodzeń są priorytetem w procesie odbudowy.