Pożar sadzy w kominie – informacje ogólne

Pożar sadzy w kominie stanowi poważne zagrożenie, które może skutkować uszkodzeniem samego komina, a nawet pożarem całego budynku. Chociaż często zaczyna się niepozornie, konsekwencje takiego zdarzenia bywają katastrofalne. Kluczem do bezpieczeństwa jest profilaktyka oraz szybka reakcja na pierwsze objawy zagrożenia. Jest to jedno z najpoważniejszych zagrożeń związanych z korzystaniem z kominków oraz pieców opalanych węglem czy drewnem.

Czym jest sadza i jak powstaje pożar sadzy?

Pożar sadzy to dosłownie zapalenie się produktu, który jest efektem niedostatecznego spalania się paliwa oraz innych przedmiotów wrzuconych do kotła. Do pożaru może dojść wtedy, gdy w przewodzie kominowym zapali się nagromadzona sadza, będąca mieszanką smoły, niedopalonego węgla oraz pozostałych produktów spalania.

Przyczyny gromadzenia się sadzy

Sadza osadza się na ściankach przewodu kominowego, kiedy spalane jest:

• Liściaste, mokre drewno
• Śmieci i odpady komunalne, w tym plastik i guma
• Paliwo niskiej jakości
• Płyty wiórowe, meble, sklejki, papier, pieluchy, ciuchy, buty, opony, lakierowane czy gumowe przedmioty

Do jej zapalenia wystarczy wówczas choćby iskra. Zaniedbanie czystości komina prowadzi do pożaru, a ten do uszkodzenia przewodu kominowego.

Jak rozpoznać pożar sadzy w kominie?

Pożar sadzy w kominie często rozpoczyna się od specyficznych sygnałów, których znajomość pozwala na szybką reakcję. Niestety, wielu właścicieli domów nie ma świadomości, na jakie niepokojące sygnały zwracać uwagę. Dzięki temu, że opisane sygnały są dość specyficzne, właściciele budynków mogą zareagować dość szybko, a pożar sadzy w kominie kończy się najczęściej naprawą przewodu.

Charakterystyczne objawy pożaru sadzy:

• Głośny szum lub bulgoczący dźwięk: To odgłos wydawany przez płonące płaty sadzy, generującej dużo energii cieplnej i dymu w krótkim czasie. Zjawisku towarzyszy bardzo głośny szum, spowodowany gwałtowną reakcją spalania.
• Iskry i płomienie: Jeśli u wylotu komina wyraźnie widać iskry, a nawet płomienie, to jednoznaczny objaw pożaru sadzy. Jest to już niebezpieczny etap, który bez reakcji może doprowadzić do zapalenia się dachu.
• Gęsty, czarny dym: Podczas spalania sadza wydziela gęsty, czarny dym, który ma duszący zapach. Może on wydobywać się nie tylko z wylotu komina, ale także z nieszczelności.
• Nagły wzrost temperatury komina: Nagły wzrost temperatury komina oraz ścian przyległych do przewodu może świadczyć o tym, że w jego wnętrzu doszło do pożaru sadzy. Pamiętaj, aby nie próbować wówczas schładzać komina zimną wodą!
• Trzaskanie lub syczenie: Pożar sadzy wbrew pozorom nie jest taki łatwy do zauważenia, szczególnie nocą, gdy śpimy. Jednak mimo wszystko jest szansa na jego wychwycenie, ponieważ usłyszymy wtedy dość głośne trzaskanie albo syczenie, które wydobywa się z komina.

Co zrobić, gdy pali się sadza w kominie?

Szybka i odpowiednia reakcja w przypadku pożaru sadzy jest kluczowa dla minimalizacji szkód i zapewnienia bezpieczeństwa. W sytuacji kryzysowej często pierwszym odruchem jest samodzielna próba gaszenia pożaru, ale pamiętajmy, najpierw trzeba wezwać pomoc - w takich sytuacjach czas jest kluczowy.

Kroki postępowania w przypadku pożaru sadzy:

1. Wezwać Straż Pożarną: Należy niezwłocznie zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub 998 i dokładnie opisać sytuację. Dyżurny stanowiska kierowania dysponuje siły pierwszego rzutu, respektując zasady określające ich minimalną liczbę i rodzaj.
2. Zamknąć dopływ powietrza do pieca: Spróbuj zamknąć dopływ powietrza do pieca - jeśli ograniczysz dostęp tlenu, spowolnisz rozwój pożaru. Zamknij drzwi do pomieszczenia, w którym znajduje się piec i ogranicz wentylację, co ograniczy dostęp powietrza i spowolni rozwój pożaru sadzy w kominie.
3. Wygasić ogień w urządzeniu grzewczym: O ile to możliwe i bezpieczne, wygaś ogień w piecu lub kominku.
4. Wysypać sól kuchenną lub piasek: Aby ugasić palącą się sadzę zaleca się wsypanie do wlotu komina soli kuchennej lub piasku - przypominamy, nigdy nie stosujemy wody.
5. Użyć gaśnicy proszkowej: Gdy sól lub piasek się nie sprawdzają, można użyć gaśnicy proszkowej, podając prąd proszku przez wyczystkę w dolnej części komina.
6. Zapewnić bezpieczeństwo domowników: Upewnij się, że wszyscy mieszkańcy domu są świadomi sytuacji i są poza domem. Bezpieczeństwo ludzi jest najważniejsze. Podczas pożaru wytwarzany jest dwutlenek węgla, który może spowodować poważne konsekwencje, w pierwszej kolejności omdlenie.

Czego absolutnie nie robić:

• NIE WLEWAĆ WODY do palącego się komina: Dostarczenie wody w takim przypadku może spowodować destrukcję komina z powodu szoku termicznego, a także jej gwałtowne odparowanie. Z jednego litra wody powstanie około 1700 litrów pary, która wywoła wzrost ciśnienia w kominie, a w konsekwencji - jego zniszczenie. Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy na wylocie komina doszło do zmniejszenia jego przekroju.
• Nie próbować samodzielnie schładzać komina zimną wodą.
• Nie wyprowadzać dymu i sadzy do wnętrza pomieszczenia: Może to być niebezpieczne dla zdrowia i życia.

Skutki pożaru sadzy

Skutki pożaru sadzy mogą być niebezpieczne dla komina, budynku oraz domowników. Temperatura w kominie może wynieść nawet 1000°C (podczas eksperymentu w CNBOP-PIB odnotowano temperaturę 1200°C), co prowadzi do poważnych uszkodzeń.

Potencjalne zagrożenia i uszkodzenia:

• Pęknięcia i nieszczelności w przewodzie kominowym: Paląca się w wysokich temperaturach sadza może spowodować pęknięcia i nieszczelności w przewodzie kominowym. Wysoka temperatura, a nawet ogień wydobywający się ze szczelin komina może doprowadzić do zapalenia się materiałów otaczających przewód kominowy, np. dachu czy ścian. Pęknięciom może ulec sam przewód, ale także jego obudowa.
• Rozprzestrzenienie się pożaru: Gorące powietrze może wypychać z komina płonące płaty sadzy, a wiatr może przenieść je na sąsiednie budynki. Szybko opanowany pożar sadzy w kominie kończy się najczęściej koniecznością naprawy przewodu kominowego.
• Zagrożenie zaczadzeniem: Pęknięty komin stwarza także niebezpieczeństwo zaczadzenia mieszkańców budynku. Nieprawidłowa eksploatacja przewodów kominowych lub ich wady mogą prowadzić do wydostawania się iskier z komina lub zapalenia się sadzy.
• Uszkodzenie urządzenia grzewczego: W niektórych przypadkach powodem pożaru mogą być stare przewody kominowe i nieodpowiednio dobrane urządzenie grzewcze, czyli np. nowoczesne urządzenie podłączone do starego, niedostosowanego do danej technologii spalania, przewodu kominowego.

Działania po pożarze sadzy

Po pożarze sadzy należy wezwać kominiarza, żeby sprawdził szkody - do tego czasu nie można używać pieca! Komin musi być bardzo dokładnie skontrolowany przez kominiarza. W zależności od tego, jak długo trwa pożar, może dojść do szeregu uszkodzeń, które muszą być naprawione, szczególnie jeśli przewód odprowadzający spaliny ma pęknięcia, przez które będą przedostawać się spaliny. W niektórych przypadkach konieczna może być wymiana komina na nowy. Oprócz tego należy sprawdzić urządzenie grzewcze, żeby mieć pewność, że działa poprawnie. Każdorazowo należy dokonać szczegółowego sprawdzenia przez wykwalifikowanego mistrza kominiarskiego. Przed zakończeniem działań ratowniczych powinien zostać sprawdzony stan komina (występowanie pęknięć i ich wielkość) i jego temperatura.

Zapobieganie pożarom sadzy

Znacznie łatwiej i taniej jest zapobiegać spalaniu się sadzy niż ugasić pożar i usuwać jego skutki. Odpowiednia eksploatacja komina i urządzenia grzewczego to kluczowy element zapobiegania takim zjawiskom jak pożar sadzy. Elementami poprawnego korzystania z systemów kominowo-grzewczych jest dbanie o jakość paliwa i czyszczenie przewodów kominowych. Zaniedbania tych kwestii są główną przyczyną powstawania sadzy i jej gromadzenia, co w efekcie może spowodować pożar sadzy.

Kluczowe działania profilaktyczne:

1. Regularne czyszczenie przewodów kominowych: Częstotliwość czyszczenia zależy od stosowanego paliwa:
   • 4 razy w roku - jeśli ogrzewasz dom paliwem stałym (np. węglem, drewnem).
   • 2 razy w roku - jeśli korzystasz z paliwa płynnego (np. oleju opałowego) lub gazowego.
   Do właściciela nieruchomości należy pilnowanie regularności czyszczenia i przeglądów komina. Zaniedbania w tym zakresie mogą doprowadzić do pożaru sadzy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami czyszczenie komina powinno być przeprowadzane przynajmniej raz na kwartał. Czyszczenie komina powinno być wykonywane regularnie, przynajmniej cztery razy w roku. Jest to wymóg, który na właścicielach domów jednorodzinnych kładzie rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji.
2. Obowiązkowe przeglądy kominiarskie: Obowiązkową kontrolę przewodów wentylacyjnych, dymowych i spalinowych należy przeprowadzać przynajmniej raz w roku, zgodnie z art. 62 ust. 1 prawa budowlanego. Warto pamiętać o tym, że samodzielne czyszczenie komina jest ważnym elementem dbania o sprawność systemu kominowego, ale z punktu widzenia przepisów jest niewystarczające. W momencie pożaru sadzy nie zadziała ubezpieczenie domu, ponieważ zgodnie z przepisami przeglądy muszą być wykonane przez wykwalifikowaną osobę - kominiarza z odpowiednimi kwalifikacjami.
3. Używanie odpowiedniego paliwa: Powinniśmy wybierać możliwie najlepsze paliwo dostępne na rynku, zależnie od tego, czym opalane jest nasze urządzenie grzewcze. Pod żadnym pozorem nie należy spalać materiałów, które nie powinny być spalane, ponieważ jest to zbyt niebezpieczne, gdyż może doprowadzić do uszkodzenia urządzenia grzewczego, zanieczyszczenia przewodów kominowych, niepoprawnego funkcjonowania systemów oraz innych konsekwencji, a w efekcie nawet do pożaru sadzy w kominie. Powstający na ściankach przewodu spalinowego osad może być trudny do usunięcia.

Statystyki i zagrożenia związane z pożarami sadzy

Sezon jesienno-zimowy to okres, w którym wzrasta liczba zdarzeń związanych z eksploatacją urządzeń grzewczych, w tym pieców na paliwo stałe i gazowe. Państwowa Straż Pożarna w systemie SWD-ST prowadzi ewidencję zdarzeń zaistniałych na terenie kraju.

Dane statystyczne PSP (1 stycznia 2010 r. - 31 marca 2015 r.):

• W rozpatrywanym okresie odnotowano 40 263 zdarzeń z udziałem sadzy.
• Najwięcej zdarzeń odnotowano w województwach dolnośląskim (7363) i warmińsko-mazurskim (5530), zaś najmniej w opolskim (662).
• Najczęściej występowały w styczniu (8097 zdarzeń), lutym (7520), grudniu (7357) i marcu (6746), a więc w tzw. sezonie grzewczym.
• Najczęstszą przyczyną pożarów sadzy była nieprawidłowa eksploatacja urządzeń, stanowiąca około 77% wszystkich przyczyn. Wady urządzeń stanowiły około 12%.
• W tym okresie odnotowano 77 poszkodowanych osób w zdarzeniach z udziałem sadzy.

Dodatkowe zagrożenia

Analiza rozwoju pożarów i wyniki studium przypadków wykazują, że może dojść do rozprzestrzenienia się pożaru na inne pomieszczenia lub inne obiekty i instalacje, zatruć tlenkiem węgla (CO), różnego rodzaju poparzeń, upadków z wysokości (komina, dachu, drabiny itp.) oraz urazów mechanicznych. W żadnym wypadku nie należy podawać wody do wnętrza komina lub paleniska pieca. Dostarczenie wody w takim przypadku może spowodować destrukcję komina z powodu szoku termicznego, a także jej gwałtowne odparowanie, wywołane przez styk z nagrzaną wewnętrzną powierzchnią komina. Z jednego litra wody powstanie około 1700 litrów pary, która wywoła wzrost ciśnienia w kominie, a w konsekwencji - w połączeniu z innymi zjawiskami - jego zniszczenie. Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy na wylocie komina, z powodu braku systematycznego czyszczenia, doszło do zmniejszenia jego przekroju, co uniemożliwia wydostanie się produktów spalania i powstałej pary na zewnątrz.

Jeżeli doszło do pożaru tzw. sadzy smolistej, może nastąpić zaślepienie przekroju komina, spowodowane spływaniem po jego wnętrzu płonącej smoły. Jest to niebezpieczne, ponieważ produkty spalania i rozkładu termicznego (węglowodory) mogą tworzyć mieszaniny zdolne do wybuchu. Istnieje ryzyko, że zmniejszenie lub zaślepienie przekroju komina na wylocie stanie się w tym przypadku przyczyną jego destrukcji (rozsadzenia).

Ubezpieczenie a pożar sadzy

Jeśli ubezpieczyciel stwierdzi, że do pożaru doszło na skutek zaniedbania ze strony właściciela budynku, prawdopodobnie odmówi wypłaty odszkodowania lub znacznie zredukuje sumę. W takiej sytuacji można próbować dochodzić rekompensaty z ubezpieczenia domu, o ile wykupiona została odpowiednia polisa.

tags: #pozar #sadzy #w #kominie #wymiana #doswiadczen