Pozarowy zawór pierwszeństwa: zasada działania, zastosowanie i wymagania

Wprowadzenie do zagadnienia zaworu pierwszeństwa

Kwestia montażu zaworu pierwszeństwa może niekiedy budzić wątpliwości nawet u doświadczonych specjalistów. Autor artykułu wspomina o świeżej historii, która mocno go zaskoczyła, gdy wykonawca zadał pytanie o konieczność instalacji takiego urządzenia. W pierwszym momencie odpowiedź nie była oczywista, a nawet znajomy rzeczoznawca miał początkowo pewne wątpliwości. Ta sytuacja stała się punktem wyjścia do głębszej analizy roli i zastosowania zaworów pierwszeństwa w instalacjach przeciwpożarowych.

Czym jest i do czego służy zawór pierwszeństwa?

Zanim przejdziemy do szczegółowej historii, warto wyjaśnić podstawowe pojęcia. Zawór pierwszeństwa, często nazywany również zaworem priorytetu, jest urządzeniem kluczowym dla zapewnienia odpowiedniego ciśnienia wody w instalacjach przeciwpożarowych.

Ciśnienie wymagane w instalacjach przeciwpożarowych zależy od zastosowanych urządzeń gaśniczych. Przykładowo, instalacja przeciwpożarowa wyposażona w hydranty wewnętrzne, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, powinna zapewniać odpowiednią wydajność dla danej wielkości hydrantu oraz ciśnienie na zaworze tego urządzenia w przedziale od 0,2 MPa do 0,7 MPa. W przypadku hydrantów DN 25 ciśnienie to może wynosić nawet do 1,2 MPa. Warto jednak pamiętać, że instalacja przeciwpożarowa wyposażona w inne urządzenia będzie miała zupełnie odmienne wymagania.

Rozporządzenie precyzuje również w § 22. ust. 2, że ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego powinno zapewniać wydajność określoną w ust. 4 tego paragrafu.

Jak działa zawór pierwszeństwa?

Zawór pierwszeństwa dba o zapewnienie odpowiedniego ciśnienia wody w instalacji przeciwpożarowej w bardzo prosty sposób. Aby działać prawidłowo, urządzenie to powinno współpracować z czujnikiem ciśnienia. Kiedy czujnik wykryje spadek ciśnienia poniżej zadanej wartości, natychmiast przekazuje tę informację do zaworu pierwszeństwa.

Podstawowym zadaniem zaworu pierwszeństwa jest zapewnienie największego możliwego ciśnienia dla instalacji przeciwpożarowej. Jest to niezwykle ważne, ponieważ w momencie zagrożenia, na przykład pożaru, dostęp do stabilnego i odpowiednio wysokiego ciśnienia wody jest krytyczny dla skuteczności działań gaśniczych i bezpieczeństwa ludzi.

Zawór pierwszeństwa jest urządzeniem, które w momencie wykrycia spadku ciśnienia wody w instalacji przeciwpożarowej, odcina jej dopływ do instalacji bytowej. Temat ten jest jednak bardziej złożony, a sam zawór może działać na kilka sposobów.

Studium przypadku: Dwa niezależne przyłącza wody

Powróćmy do historii, która rozpoczęła się od pytania wykonawcy. Inwestycja dotyczyła dwukondygnacyjnego budynku usługowego, przeznaczonego na wynajem, z diametralnie różnymi funkcjami na każdej kondygnacji. Pierwotny projekt zakładał wykonanie jednego przyłącza wody do budynku, a następnie rozdzielenie instalacji wewnętrznej na cele bytowe oraz przeciwpożarowe. Instalacja wodociągowa na cele bytowe przewidywała dwa dodatkowe wodomierze, aby umożliwić indywidualne opomiarowanie zużycia wody dla obu najemców, zgodnie z życzeniem Inwestora.

W trakcie robót budowlanych Inwestor, w porozumieniu z Gestorem sieci, dokonał zmian w zatwierdzonym projekcie budowlanym. Zamiast jednego przyłącza z podlicznikami, wykonano dwa niezależne przyłącza z dwoma wodomierzami głównymi. Plan był prosty: jedno przyłącze miało zasilać urządzenia sanitarne na parterze, a drugie na piętrze.

Ponieważ hydranty znajdowały się na obu kondygnacjach, Inwestor stanął przed wyborem jednej z trzech opcji:

1. Wykorzystanie obu przyłączy wodociągowych na cele bytowe oraz wykorzystanie jednego z nich do zasilenia wszystkich hydrantów wewnętrznych.
2. Wykorzystanie obu przyłączy wody zarówno na cele bytowe, jak i przeciwpożarowe, ale osobno dla każdej kondygnacji.
3. Wykorzystanie pierwszego przyłącza wodociągowego na cele przeciwpożarowe, a drugiego na cele bytowe, z dwoma dodatkowymi podlicznikami.

Pierwsza opcja nie spotkała się z entuzjazmem Inwestora. Ostatecznie wybrał on opcję trzecią, zakładając, że w tym przypadku nie będzie konieczności montażu zaworu pierwszeństwa. Z takim właśnie pytaniem wykonawca zadzwonił do autora artykułu, który, podobnie jak wykonawca z ponad dwudziestoletnim stażem, po raz pierwszy spotkał się z taką sytuacją.

Rozstrzygnięcie wątpliwości

Po konsultacji z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, kluczowym okazało się pytanie o odległość włączenia obu przyłączy do sieci. Początkowo rzeczoznawca sądził, że przyłącza są włączone w zupełnie różnych miejscach. Jednak informacja, że włączenie obu przyłączy do sieci jest oddalone od siebie o zaledwie kilkadziesiąt centymetrów, zmieniła perspektywę.

Rzeczoznawca powołał się na zapis § 25. ust. 9 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. W tym momencie stało się jasne, że niekontrolowany wypływ wody z jednego systemu, nawet jeśli pozornie niezależnego, może wpłynąć na stabilność drugiego. A skoro w grę wchodzi instalacja przeciwpożarowa, która ma zapewniać bezpieczeństwo ludziom, bezwzględnie należy zastosować zawór pierwszeństwa.

Wiadomość ta nie ucieszyła Inwestora, gdyż zakup takiego urządzenia wiąże się ze znacznymi kosztami. Mimo to, po początkowej rezygnacji z montażu zaworu, Inwestor został zmuszony do jego zakupu. Brak zaworu pierwszeństwa był podstawą do nieodebrania instalacji podczas odbiorów końcowych, co ostatecznie zmusiło Inwestora do poniesienia niezbędnych wydatków.

Kiedy zawór pierwszeństwa jest niezbędny?

Projektując instalacje przeciwpożarowe, zawsze należy brać pod uwagę zawory pierwszeństwa, choć niekoniecznie w każdym przypadku trzeba je stosować. Projektując instalacje przeciwpożarowe połączone z instalacjami wodociągowymi przeznaczonymi na cele bytowe, należy bezwzględnie zabezpieczyć je przed niekontrolowanym wypływem wody, a w takich sytuacjach zawory pierwszeństwa mogą okazać się bardzo pomocne. Zgodnie z Rozporządzeniem MSWiA § 25. ust. 8, takie zabezpieczenie jest obowiązkowe.

Niekontrolowany wypływ wody z instalacji może mieć miejsce na przykład w momencie pożaru wewnątrz budynku, jeśli zostaną spełnione pewne warunki. Można sobie wyobrazić, co by się stało, gdyby instalacja wodociągowa była wykonana z przewodów palnych (np. z tworzywa sztucznego) i miała kontakt z gorącym płomieniem. Taka sytuacja mogłaby zagrozić stabilności instalacji przeciwpożarowej, co jest niedopuszczalne.

Rodzaje zaworów pierwszeństwa: Przegląd techniczny

Zawór pierwszeństwa to urządzenie, które w momencie wykrycia spadku ciśnienia wody w instalacji przeciwpożarowej, odcina jej dopływ do instalacji bytowej. Jest to jednak uproszczony opis, ponieważ temat ten jest bardziej złożony, a sam zawór może działać na kilka sposobów.

Zawory elektromagnetyczne (np. Honeywell MV300)

Omawiając zawory pierwszeństwa, nie sposób pominąć zaworów elektromagnetycznych. Doskonałym przykładem jest zawór Honeywell MV300. Urządzenie to do prawidłowej pracy potrzebuje zasilania z sieci elektroenergetycznej. Oznacza to, że bez zasilania zawór nie będzie działał prawidłowo. Jednak w przypadku braku napięcia, urządzenie automatycznie zamyka dopływ wody do instalacji przeznaczonej na cele bytowe. Zasilanie z sieci elektroenergetycznej jest tutaj niezbędne, aby zapewnić pracę zaworu w pozycji otwartej.

Dzięki temu, nawet jeśli w trakcie pożaru zabraknie zasilania, zawór ten i tak zapewni najwyższe dopuszczalne ciśnienie wody dla instalacji przeciwpożarowej, co jest jego głównym celem.

Zawory bez zasilania (np. Honeywell VV300 i DH300)

Kolejne dwa urządzenia to zawory pierwszeństwa Honeywell VV300 i Honeywell DH300. Oba te zawory działają niemal identycznie i w przeciwieństwie do zaworów elektromagnetycznych nie potrzebują zasilania z sieci elektroenergetycznej. Różnica między nimi polega na tym, że zawór oznaczony symbolem VV300 może również pracować jako regulator ciśnienia, dzięki czemu może redukować oraz utrzymywać stabilne ciśnienie wody w instalacji bytowej.

Zalecenia projektowe dla zaworów pierwszeństwa

Projektując zawór pierwszeństwa, należy wziąć pod uwagę kilka zasad. Poniższe zalecenia sprawdzają się w większości przypadków, choć nie zawsze ich spełnienie będzie konieczne.

• Dopuszczenie do wody pitnej: Projektując zawór pierwszeństwa na instalacji wodociągowej przeznaczonej na cele bytowe, należy sprawdzić, czy zawór posiada dopuszczenie do stosowania w instalacjach wody pitnej.
• Lokalizacja i montaż: Pomimo że niektórzy producenci pozwalają na montaż ich urządzeń w pozycji pionowej, w zdecydowanej większości przypadków lepiej, aby zawory te pracowały w pozycji poziomej. Taki montaż ułatwia grawitacyjne odprowadzanie zanieczyszczeń krążących w instalacji. Montaż filtra przed samym urządzeniem w znacznym stopniu minimalizuje zagrożenie zanieczyszczeniem.
• Długość odcinków prostych: Zaleca się, aby długość odcinków prostych dla przewodów instalacji przed oraz za zaworem wynosiła nie mniej niż pięciokrotność średnicy nominalnej samego urządzenia.
• Wysokie budynki: W przypadku projektowania zaworów pierwszeństwa w wysokich budynkach należy pamiętać, że im większa wysokość instalacji wodociągowej, tym większe ciśnienie może oddziaływać na daną armaturę.

Podsumowanie

Zawór pierwszeństwa jest urządzeniem, które odgrywa bardzo ważną rolę w instalacjach przeciwpożarowych. Kontroluje on ciśnienie wody w instalacji przeciwpożarowej i w razie konieczności odcina jej dopływ do instalacji bytowej. Nie można go lekceważyć, a do jego doboru należy podejść bardzo poważnie, mając na uwadze bezpieczeństwo ludzi.

W sytuacjach, gdy dostępne ciśnienie dyspozycyjne z sieci jest zbyt małe, samo zastosowanie zaworu pierwszeństwa może okazać się niewystarczające. W takich przypadkach niezbędne może być zaprojektowanie dodatkowych pompowni przeciwpożarowych. Po przeczytaniu tego artykułu powinniśmy jednak doskonale rozumieć, jak działa zawór pierwszeństwa, do czego służy, oraz kiedy i dlaczego należy go stosować.

tags: #pozarowy #zawor #pierwszenstwa #dn #125