Nowoczesny Strażak: Wymagania i Obowiązki w PSP i OSP

Zawód strażaka to znacznie więcej niż tylko praca zarobkowa - to służba i spełnienie marzeń dla wielu osób. Współczesny strażak to nie tylko bohater walczący z ogniem, ale także specjalista od zarządzania kryzysowego. Kandydaci są oceniani nie tylko pod kątem sprawności fizycznej, ale także predyspozycji psychicznych i osobistych cech charakteru. Niniejszy artykuł szczegółowo przedstawia, jak zostać strażakiem zarówno w Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Nie zawiera on szczegółowych informacji dotyczących rekrutacji na stanowiska cywilne w PSP, choć takie możliwości zatrudnienia również istnieją.

Wymagania Ogólne dla Kandydatów na Strażaka

Kandydat ubiegający się o przyjęcie do służby w Państwowej Straży Pożarnej, niezależnie od obranej drogi, musi spełniać następujące wymagania:

• korzystać z pełni praw publicznych,
• posiadać zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia tej służby,
• posiadać uregulowany stosunek do służby wojskowej (nie dotyczy kobiet),
• nie może być karany za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe,
• posiadać co najmniej średnie wykształcenie (w przypadku naboru do szkół również maturę, której wyniki oceniane są w toku rekrutacji).

Drogi do Służby w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

Istnieją dwie główne drogi, aby zostać zawodowym strażakiem w strukturach Państwowej Straży Pożarnej: służba kandydacka lub służba przygotowawcza.

Służba Kandydacka w Szkołach Pożarniczych

Możliwością podjęcia służby w PSP jest ukończenie służby kandydackiej w jednej ze szkół PSP kształcących w systemie dziennym. Są to tzw. Szkoły Aspiranckie (w Krakowie, Poznaniu, Częstochowie) oraz Szkoła Główna Służby Pożarniczej (oficerska) w Warszawie. Cały proces rozpoczyna się od złożenia dokumentów do wybranej szkoły.

Przebieg postępowania rekrutacyjnego do szkół wygląda następująco:

1. Weryfikacja podań i dołączonych do nich dokumentów.
2. Ustalenie punktów rekrutacyjnych na podstawie wyników matury z matematyki, wybranego języka obcego oraz fizyki, chemii, informatyki lub biologii (jeden wybrany przedmiot).
3. Przeprowadzenie testu sprawności fizycznej (koperta, beep test, drążek) oraz sprawdzianu braku lęku wysokości i sprawdzianu z pływania.
4. Sporządzenie listy osób wstępnie zakwalifikowanych i publikacja na stronie internetowej szkoły.
5. Badania lekarskie MSWiA.

Każdy kandydat, który spełnia wymagania ogólne, odznacza się odpowiednimi warunkami zdrowotnymi i psychofizycznymi, nie przekracza 25 roku życia i posiada świadectwo dojrzałości (maturę), może ubiegać się o przyjęcie do służby kandydackiej. Zasady te obowiązują również przy rekrutacji do SGSP. Ogłoszenia o naborze pojawiają się w pierwszym kwartale każdego roku na stronach szkół, zawierają wszystkie potrzebne informacje dotyczące procesu składania dokumentów i terminów naboru.

Absolwenci szkół aspiranckich uzyskują tytuł technika pożarnictwa i stopień młodszego aspiranta. Nauka kończy się egzaminem państwowym potwierdzającym kwalifikacje zawodowe, a absolwenci kierowani są do służby w jednostkach organizacyjnych PSP na terenie całego kraju. Absolwenci SGSP uzyskują tytuł inżyniera i stopień młodszego kapitana.

Służba Przygotowawcza ("Nabór z ulicy")

Tzw. "nabór z ulicy" polega na przyjęciu do służby przez właściwego terytorialnie komendanta wojewódzkiego, komendanta powiatowego (miejskiego) lub kierownika jednostki organizacyjnej PSP, w miarę posiadanych możliwości etatowych. Dana jednostka ogłasza nabór do służby przygotowawczej, jeśli ma zapotrzebowanie. Aby zostać przyjętym do służby przygotowawczej, należy spełnić wymagania ogólne i pomyślnie przejść rekrutację, obejmującą ocenę zdolności psychicznej i fizycznej do pełnienia służby. Informacje dotyczące rekrutacji znajdują się w ogłoszeniu o naborze opublikowanym przez daną jednostkę.

Standardowy proces rekrutacji w naborze "z ulicy" obejmuje następujące etapy:

1. Ocena złożonych dokumentów, w tym podania o przyjęcie do służby i zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań.
2. Test sprawności fizycznej (drążek, bieg po kopercie, beep test - próba wydolnościowa).
3. Sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia - wejście i zejście po 20 m drabinie ustawionej pod kątem 75 stopni) - opcjonalnie.
4. Sprawdzian z pływania (50 m stylem dowolnym w maksymalnie 90 sekund) - opcjonalnie.
5. Test wiedzy (20 pytań zamkniętych, 25 minut, minimum 11 poprawnych odpowiedzi) - opcjonalnie.
6. Złożenie kopii dokumentów potwierdzających posiadane wykształcenie, wyszkolenie lub umiejętności. Ocena złożonej dokumentacji, podliczenie punktacji za uprawnienia, kwalifikacje, wykształcenie oraz udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych w OSP lub ćwiczeniach PSP.
7. Rozmowa kwalifikacyjna.
8. Badania lekarskie i psychologiczne w komisji rejonowej MSWiA oraz orzeczenie lekarskie.
9. Przyjęcie do służby przygotowawczej i odbycie kursu podstawowego w zawodzie strażak.

Wszystkie te informacje zawarte są w ogłoszeniu o naborze wydanym przez właściwą jednostkę organizacyjną PSP. Test wiedzy jest opcjonalnym etapem postępowania rekrutacyjnego w naborach "z ulicy", nie występuje podczas rekrutacji do szkół. Pozytywny wynik osiąga kandydat, który uzyska co najmniej 11 punktów. Wynik testu sprawnościowego nie wlicza się do końcowego wyniku punktowego naboru "z ulicy", służy jedynie do rozstrzygnięcia etapu testów sprawnościowych. Do ostatecznego wyniku wlicza się punktacja za złożone dokumenty (maks. 60 pkt.) i wynik rozmowy kwalifikacyjnej (maks. 40 pkt.), co daje łącznie 100 punktów.

Strażak w służbie przygotowawczej po przyjęciu jest stażystą przez 3 lata (możliwe jest skrócenie stażu za szczególne osiągnięcia). Po przyjęciu do służby stażysta kierowany jest na kurs podstawowy w zawodzie strażak, który wlicza się do okresu stażu. Po tym okresie, w przypadku stwierdzenia przydatności i po wydaniu pozytywnej opinii, zostaje mianowany do służby stałej i przysługują mu wszystkie dodatki do uposażenia. Podczas stażu, od momentu mianowania, strażak otrzymuje pensję, również podczas kursu podstawowego.

Testy Sprawnościowe w Rekrutacji do PSP

Testy sprawnościowe do PSP są jednakowe dla wszystkich kandydatów do służby w Państwowej Straży Pożarnej, niezależnie od tego, czy ubiegają się o przyjęcie do szkół aspiranckich, Szkoły Głównej Służby Pożarniczej, czy w naborach "z ulicy".

Zunifikowane Testy Fizyczne

Obecnie testy sprawnościowe składają się z:

• próby wydolnościowej (tj. Beep Test),
• podciągania na drążku,
• biegu po kopercie.

Próby sprawnościowe testu sprawności fizycznej przeprowadza się w ubiorze i obuwiu sportowym w pomieszczeniu zamkniętym o utwardzonej nawierzchni. Kandydat do każdej z prób podchodzi tylko raz.

Beep Test polega na bieganiu między dwoma znacznikami oddalonymi o 20 metrów, w określonym, stale rosnącym tempie, nadawanym sygnałem dźwiękowym. Szerokość toru wynosi 1,5 m. Ostateczny wynik to liczba rozpoczętego poziomu oraz liczba pełnych przebiegniętych 20-metrówek na tym poziomie.

Podciąganie na drążku: drążek jest umieszczony na wysokości doskocznej. Ćwiczący zajmuje pozycję w zwisie na drążku (nachwytem lub podchwytem) o ramionach wyprostowanych. Na komendę "start" podciąga się, tak aby broda znalazła się powyżej drążka i wraca do pozycji wyjściowej.

Bieg po kopercie: ćwiczący na komendę "start" rozpoczyna bieg zgodnie z oznaczonym kierunkiem (A-B-E-C-D-E-A), omijając tyczki od strony zewnętrznej. Ćwiczący pokonuje trasę trzykrotnie, obowiązuje zakaz chwytania i przytrzymywania tyczek. W przypadku przewrócenia tyczki, należy ją ustawić na miejscu. Kandydat może popełnić jeden falstart.

Dodatkowe Sprawdziany (Akrofobia i Pływanie)

Sprawdzian z pływania oraz sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) nie są elementem testów sprawnościowych, ale stanowią odrębny element rekrutacji.

W naborze "z ulicy" sprawdzian z pływania i akrofobia są opcjonalne, w przeciwieństwie do naborów do szkół, gdzie są to obowiązujące i stałe elementy rekrutacji.

Sprawdzian braku lęku wysokości (akrofobia) uznaje się za zaliczony, jeżeli asekurowany kandydat samodzielnie wszedł na wysokość 20 m, na drabinę ustawioną pod kątem 75° i zszedł z niej.

Sprawdzian z pływania uznaje się za zaliczony, jeżeli kandydat przepłynął 50 m dowolnym stylem w czasie do 90 sekund.

Kwalifikacje i Cechy Nowoczesnego Strażaka

Poza Akcjami Ratowniczo-Gaśniczymi

Wbrew powszechnemu przekonaniu, strażak to osoba, która nie tylko bierze czynny udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Trzeba zdawać sobie sprawę, że zawód strażaka to o wiele więcej, niż tylko gaszenie pożarów; to również specjalista zarządzania kryzysowego.

Kondycja Fizyczna i Psychiczna

Praca strażaka jest bardzo wymagająca, dlatego kandydat do służby musi wyróżniać się doskonałą kondycją fizyczną oraz psychiczną. Strażak musi charakteryzować się twardym, zdecydowanym charakterem, umiejętnością podejmowania decyzji w trudnych warunkach oraz umiejętnością zachowania trzeźwej głowy i zimnej krwi w sytuacjach kryzysowych. Proces selekcji skupia się przede wszystkim na ocenie fizycznej oraz psychicznej zdolności do wykonywania obowiązków strażaka.

Ważne Cechy Osobiste

Kandydaci na strażaków, poza wynikami testów sprawnościowych, muszą wykazywać się pewnymi cechami osobistymi. Ważne są: siła charakteru, dążenie do celu, odwaga, pokora (pozwalająca wyciągać wnioski), chęć samorozwoju (poprzez szkolenia i kursy), a także empatia, by podczas zdarzeń z osobami poszkodowanymi potrafić z nimi rozmawiać i udzielić odpowiedniego wsparcia psychicznego. Nie zawsze wszystko udaje się za pierwszym razem, dlatego istotna jest umiejętność niezniechęcania się.

Dodatkowe Punkty za Uprawnienia

Dodatkowe punkty podczas aplikacji mogą być przyznawane za uprawnienia przydatne w zawodzie strażaka oraz wyższe wykształcenie. Do kwalifikacji punktowanych zaliczają się między innymi: kwalifikacje ratownika, uprawnienia do wykonywania zawodu ratownika medycznego, wyszkolenie pożarnicze w ochotniczej straży pożarnej (ukończone kursy SP według programu z dnia 17 listopada 2015 r.), a także posiadanie prawa jazdy kategorii C, D i E. Punkty za wyszkolenie OSP przyznaje się jedynie w przypadku potwierdzenia aktywnego członkostwa przez udział w co najmniej dwóch zdarzeniach lub ćwiczeniach organizowanych przez PSP w okresie roku poprzedzającego datę publikacji ogłoszenia.

Podstawy Prawne i Dokumentacja w Rekrutacji PSP

Regulacje Prawne

Rekrutacja do straży pożarnej jest silnie uregulowana prawnie. Zasady naboru do służby w Państwowej Straży Pożarnej określone zostały w art. 28 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej oraz w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 marca 2018 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego o przyjęcie do służby w Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2018 r., poz. 696). Przyjęcie kandydata do służby poprzedza postępowanie kwalifikacyjne, zarządzane i prowadzone przez kierownika jednostki organizacyjnej PSP. Komisja dokonuje oceny złożonych dokumentów, sprawdza ich kompletność i spełnienie wymogów, a także punktuje posiadane wykształcenie, wyszkolenie i umiejętności.

Życiorys w Rekrutacji do PSP

Aby rozpocząć służbę w PSP, potrzebne są odpowiednie dokumenty, w tym życiorys. W odróżnieniu od klasycznego CV do innej pracy, życiorys do straży pożarnej ma swoją specyfikę. Powinien być poprawny pod względem danych osobowych, przejrzysty i czytelny. Informacje w nim zawarte powinny być zwięzłe i dostosowane do stanowiska. Życiorys nie powinien być zbyt długi.

Musi zawierać:

• W lewym górnym rogu: dane osobowe i kontaktowe, informację o posiadaniu obywatelstwa polskiego, datę urodzenia i miejsce zamieszkania.
• Na środku dokumentu: nagłówek "ŻYCIORYS".
• W treści: datę i miejsce urodzenia, krótką informację o zawodzie rodziców oraz opis ścieżki edukacji.
• Można również krótko napisać o zainteresowaniach i pasjach, zwłaszcza jeśli są związane z pracą strażaka.

Klasyczne CV pisze się jedynie w sytuacji, gdy kandydat ubiega się o posadę w służbie cywilnej w PSP.

Służba w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP)

Ochotnicza Straż Pożarna (OSP), jak sama nazwa wskazuje, przyjmuje do służby chętnych. W Polsce jest ponad 16 tysięcy jednostek OSP, do których należy ponad 700 tysięcy strażaków. Jednostki OSP funkcjonują jako stowarzyszenia i ściśle współpracują z Państwową Strażą Pożarną. Głównym zadaniem OSP jest walka z pożarami, innymi miejscowymi zagrożeniami oraz klęskami żywiołowymi. Wiele jednostek OSP jest zrzeszonych w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej, a ustawa o ochronie przeciwpożarowej umożliwia włączenie ich do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Jednostki KSRG muszą spełniać szereg wymagań sprzętowych i personalnych.

Jak Zostać Członkiem OSP

Aby zostać strażakiem OSP, należy znaleźć jednostkę, do której chciałoby się należeć. Ważna jest lokalizacja jednostki, zwłaszcza jeśli celem jest bezpośredni udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Jednostki OSP są w stanie wyjechać do zdarzenia w ciągu kilku minut od alarmu. Po znalezieniu jednostki należy skontaktować się ze strażakami, którzy udzielą wszystkich informacji i przybliżą specyfikę służby. Następnie kandydat zostanie zaproszony na spotkanie organizacyjne, podczas którego pozna strukturę jednostki, bazę techniczną oraz dalsze kroki.

Typy Członkostwa w OSP

Statuty OSP zazwyczaj przewidują kilka rodzajów członkostwa:

• Członkowie zwyczajni (czynni): aktywnie uczestniczą w wykonywaniu postanowień statutu OSP.
• Członkowie wspierający: osoby fizyczne lub prawne, które deklarują wspomaganie działalności OSP finansowo lub w innej formie.
• Członkowie honorowi: osoby szczególnie zasłużone dla ochrony przeciwpożarowej, którym godność nadaje Walne Zebranie Członków OSP.

Praktyka pokazuje, że każdy, kto chce czynnie uczestniczyć w realizacji celów OSP, może zostać strażakiem. Spektrum działań jest szerokie; nawet osoby z umiejętnościami mechanicznymi, elektrycznymi, informatycznymi czy jako kierowcy znajdą swoje miejsce. Minimalny wiek dla uczestnictwa w szkoleniach podstawowych dla strażaków OSP to 16 lat (za zgodą rodziców lub opiekunów prawnych).

Wymagania i Proces dla Strażaka-Ratownika OSP

Po spotkaniu i pozytywnej ocenie, kandydat może złożyć podanie o wstąpienie. Decyzje o przyjęciu podejmuje zarząd. Wiele jednostek ma ustalony okres próbny, podczas którego oceniane jest zaangażowanie nowych członków. W tym czasie należy brać udział w szkoleniach wewnętrznych. Jednym z warunków uczestnictwa w działaniach ratowniczo-gaśniczych są aktualne badania lekarskie, których rodzaj opisano w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 14 kwietnia 2022 r. Po pomyślnym przejściu badań i okresu próbnego następuje ślubowanie.

Po ślubowaniu i badaniach lekarskich przychodzi czas na szkolenie podstawowe, realizowane przez Państwową Straż Pożarną. Program szkolenia składa się z 38 tematów realizowanych w 136 godzin (64 godziny teorii i 69 godzin zajęć praktycznych) i kończy się egzaminem. Ukończenie szkolenia uprawnia do bezpośredniego uczestnictwa w akcjach ratowniczo-gaśniczych.

Zaangażowanie i Dyspozycyjność

Jednostka OSP organizuje swoją działalność tak, aby być w pełnej gotowości bojowej o każdej porze. Nie oznacza to, że strażak musi stawić się na każdy alarm - niektóre jednostki monitorują gotowość poszczególnych strażaków lub wyznaczają dyżury. Jako graniczny czas wyjazdu przyjmuje się 15 minut od momentu zaalarmowania. Wiele jednostek OSP wymaga opłacania składek członkowskich, zazwyczaj rocznych w wysokości od 10 do 50 zł.

Możliwości Działania w OSP

Nawet jeśli członek OSP nie chce lub nie może brać udziału w akcjach ratowniczo-gaśniczych, może znaleźć swoje miejsce w jednostce i wspierać ją w inny sposób, np. wykorzystując swoje umiejętności i zawody (mechanik, elektryk, informatyk, nauczyciel). Strażacy OSP mają prawo do munduru, który jest używany podczas świąt państwowych, religijnych oraz wewnętrznych wydarzeń w jednostce, zazwyczaj po przejściu okresu próbnego i złożeniu ślubowania.

tags: #praca #nowoczesny #strazak