Prace niebezpieczne pod względem pożarowym w lesie: Zasady i prewencja

W obliczu wzrastającego zagrożenia pożarowego, szczególnie w okresach upałów i suszy, zachowanie szczególnej ostrożności na obszarach leśnych jest kluczowe. Las, będący łatwopalnym ekosystemem, wymaga od każdego odpowiedzialnego zachowania i przestrzegania obowiązujących przepisów przeciwpożarowych. Ochrona przeciwpożarowa lasów to ciągłe wyzwanie dla leśników, ale również wspólna odpowiedzialność nas wszystkich.

Podstawy prawne i odpowiedzialność

Przebywając w lesie, ponosimy odpowiedzialność za szkody wynikłe z nieodpowiedniego zachowania się. Podstawowe regulacje w zakresie ochrony przeciwpożarowej lasów obejmują:

• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2023 r. poz. 822 t.j. - Rozdział 9).
• Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2022 r. poz. 672, z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. z 2022 r. poz. 1726).

Właściciele, zarządcy lub użytkownicy lasów są zobowiązani do uzgadniania projektów planów urządzenia lasu oraz planów ochrony parków narodowych w części dotyczącej ochrony przeciwpożarowej z właściwymi miejscowo komendantami wojewódzkimi Państwowej Straży Pożarnej, zwłaszcza dla lasów I i II kategorii zagrożenia pożarowego.

Główne przyczyny pożarów leśnych

Pożary lasów rzadko powstają samoistnie. Są to najczęściej skutki ludzkiej działalności i lekkomyślności. Statystyki pokazują, że około 42% pożarów to podpalenia, a 48% wynika z nieostrożności osób dorosłych. Tylko niewielki odsetek, około 2%, stanowią zjawiska naturalne, takie jak wyładowania atmosferyczne. Głównymi zagrożeniami są:

• Nieostrożne obchodzenie się z ogniem: palenie papierosów, ognisk, użytkowanie grilli w miejscach do tego nieprzeznaczonych.
• Wyrzucanie śmieci: pozostawione w lesie śmieci, takie jak szklane butelki, mogą działać jak soczewki, skupiając promienie słoneczne i powodując zapłon ściółki.
• Wczesnowiosenne wypalanie roślinności: praktyka wypalania traw na polach często przenosi się na obszary leśne.
• Brak świadomości i lekkomyślność: osoby korzystające z letniego wypoczynku w lasach oraz zbierające owoce runa leśnego często nie przestrzegają przepisów przeciwpożarowych.

Podatność lasów na pożar jest silnie zależna od warunków pogodowych, takich jak brak opadów deszczu, niska wilgotność powietrza, zmienny wiatr, małe zachmurzenie i wysoka temperatura. Spadek wilgotności ściółki poniżej 28% znacznie zwiększa jej podatność na zapłon, a poniżej 10% zagrożenie staje się katastrofalne. Las, zwłaszcza iglasty, jest doskonałym materiałem palnym. Wprowadzanie gatunków liściastych, które mają mniejsze obciążenie ogniowe, jest ważnym elementem strategii zwiększania odporności lasów na ogień.

System monitorowania zagrożenia pożarowego

Leśnicy prowadzą ciągły monitoring zagrożenia pożarowego, aby skutecznie zapobiegać i reagować na ewentualne pożary. System ten obejmuje:

Punkty pomiarowe i wagosuszarki

Na terenie kraju funkcjonuje ponad 130 punktów pomiarowych. Polska jest podzielona na strefy prognostyczne, z których każda posiada jeden podstawowy i co najmniej dwa pomocnicze punkty pomiarowe. Podstawowe punkty są wyposażone w wagosuszarki. Dwa razy dziennie, o godzinach 9:00 i 13:00, leśnicy pobierają próbki ściółki z wytypowanych powierzchni i mierzą ich wilgotność. To kluczowy wskaźnik zagrożenia.

Punkty Alarmowo-Dyspozycyjne (PAD) i wieże obserwacyjne

W Regionalnych Dyrekcjach Lasów Państwowych (RDLP) funkcjonują Punkty Alarmowo-Dyspozycyjne (PAD). Na przykład, na terenie RDLP w Łodzi jest ich 20. Dzięki systemom kamer monitoruje się tam zagrożenie pożarowe, a dyżurujący leśnik w razie pożaru wzywa pomoc i koordynuje prace służb. Obrazy przekazywane są z kamer umieszczonych na masztach. Dodatkowo, obserwację prowadzi się z ponad 660 wież obserwacyjnych rozlokowanych na terenie lasów w Polsce (np. 26 wież na terenie RDLP w Łodzi).

Mapy i prognozy zagrożenia

Laboratorium Ochrony Przeciwpożarowej Lasu opracowuje codzienne mapy zagrożenia pożarowego lasu, prezentujące aktualny stopień zagrożenia na przeważającym obszarze Polski.

Działania prewencyjne i zapobiegawcze w lasach

Oprócz monitoringu, podejmowane są liczne działania mające na celu minimalizowanie ryzyka pożarów:

• Pasy przeciwpożarowe: Zakładane są wzdłuż dróg publicznych i linii kolejowych. Sposoby ich wykonywania i utrzymywania są określone w odpowiednich rozporządzeniach (m.in. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r.).
• Zwiększanie różnorodności gatunkowej: Lasy Państwowe dążą do wprowadzania większej liczby gatunków liściastych, które są mniej podatne na spalanie niż gatunki iglaste.
• Usuwanie śmieci: Regularne sprzątanie lasów jest ważne, ponieważ śmieci mogą być przyczyną pożarów.
• Patrole przeciwpożarowe: W okresach największego zagrożenia wyznaczane są dodatkowe patrole piesze i samochodowe.
• Infrastruktura i sprzęt: Aby usprawnić akcje Straży Pożarnej, finansowane są oznakowanie i modernizacja dojazdów przeciwpożarowych. Bazy sprzętu przeciwpożarowego są doposażane w przyczepki z modułem gaśniczym oraz samochody terenowo-pożarnicze.

Źródła wody do celów przeciwpożarowych

Skuteczna walka z pożarem wymaga dostępu do wody. Przepisy określają wymagania dotyczące źródeł wody do celów przeciwpożarowych w lasach:

• Źródła wody, takie jak zbiorniki naturalne, cieki wodne lub specjalnie przygotowane zbiorniki, powinny zapewniać wydajność nie mniejszą niż 10 dm³/s.
• Stanowiska czerpania wody powinny mieć szerokość co najmniej 4 m i długość co najmniej 12 m. Muszą być wykonane w sposób umożliwiający wjazd, wyjazd i postój samochodu ratowniczo-gaśniczego o długości 12 m.
• Liczba i rozmieszczenie źródeł wody (hydrantów zewnętrznych lub innych punktów poboru wody) powinny zapewniać dostępność w promieniu do 2,5 km w lasach I kategorii zagrożenia pożarowego i do 5 km w lasach II kategorii. Muszą być uzgodnione z właściwym komendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej dla lasów III kategorii.
• W okresie od 1 marca do 30 września, zbiorniki naturalne i cieki wodne ze stanowiskami czerpania wody poddawane są przeglądom nie rzadziej niż raz na dwa miesiące, a także niezwłocznie po wprowadzeniu zakazu wstępu do lasu, aby potwierdzić możliwość poboru wody.

Zakazy i ograniczenia dla odwiedzających las

W celu minimalizacji ryzyka pożarów, obowiązują określone zakazy i ograniczenia:

• Zakaz palenia tytoniu: Obowiązuje w lasach i na terenach leśnych, z wyjątkiem miejsc na drogach utwardzonych i miejsc wyznaczonych do pobytu ludzi.
• Zakaz używania otwartego ognia: Obejmuje rozpalanie ognisk i użytkowanie grilli poza wyznaczonymi do tego miejscami.
• Zakaz wstępu do lasu: Nadleśniczy lub dyrektor parku narodowego może wprowadzić czasowy zakaz wstępu do lasu, jeśli wilgotność ściółki mierzona o godzinie 9:00 przez pięć kolejnych dni wynosi mniej niż 10%. Takie zakazy są często wprowadzane w okresach katastrofalnego zagrożenia pożarowego, występującego najczęściej w czasie wakacji.
• Poruszanie się po wyznaczonych szlakach: W parkach narodowych należy poruszać się wyłącznie po wyznaczonych szlakach.
• Obowiązek zabierania śmieci: Po każdorazowym pobycie w lesie należy zabrać ze sobą wszystkie śmieci.

Co robić w przypadku zauważenia pożaru?

Jeśli zauważysz ogień w lesie lub w jego pobliżu, najważniejsze jest zadbanie o własne bezpieczeństwo. Jak najszybciej oddal się od miejsca zagrożenia. Kiedy tylko znajdziesz się w bezpiecznym miejscu, bezzwłocznie powiadom Straż Pożarną (numer alarmowy 112).

tags: #prace #niebezpieczne #pod #wzgledem #pozarowy #w